Gebelikte ilaç kullanımı: nelere dikkat edilmeli?

Gebelikte ilaç kullanımı ne kadar yaygın?

CDC'ye göre ABD'de kadınların yaklaşık 10'da 9'u gebelikte bir tür ilaç kullandığını, yaklaşık 10'da 7'si ise en az bir reçeteli ilaç kullandığını bildirmektedir. CDC ayrıca 1997–2018 yılları arasında gebeliğin ilk üç ayında en az bir reçeteli ilaç kullanımının yüzde 35 arttığını belirtir.

Bu rakamlar, gebelikte ilaç kullanımının istisna değil yaygın bir durum olduğunu gösterir. Gebelikte de enfeksiyonlar, ağrılar, alerjiler ve süregen hastalıklar ortaya çıkabilir ya da sürebilir. Önemli olan, ilacın bilinçli ve hekim önerisiyle kullanılmasıdır.

Neden dikkat gerekir?

NHS, gebelikte alınan ilaçların çoğunun plasentadan geçerek bebeğe ulaştığını belirtir. Bebeğin organları özellikle gebeliğin ilk haftalarında oluştuğu için bu dönemde bazı ilaçlar gelişimi etkileyebilir. İlerleyen haftalarda ise bazı ilaçlar bebeğin büyümesini, organlarının işleyişini ya da doğum sonrasındaki uyumunu etkileyebilir.

Bilgi neden sınırlı?

CDC'ye göre 1980'den bu yana onaylanan ilaçların yüzde 10'undan azı için gebelikteki güvenliği belirlemeye yetecek kadar bilgi vardır. Bunun nedeni, gebelerin yeni ilaçların güvenliğini belirleyen çalışmalara çoğu zaman dahil edilmemesidir. FDA da bu boşluğu doldurmak için gebelikte kullanılan ilaçların ve aşıların etkilerine dair bilgi toplayan "gebelik maruziyet kayıtları" adlı araştırmaların yürütüldüğünü belirtir.

Bu nedenle internetteki "gebelikte güvenli ilaçlar" listelerine güvenmek yerine, her ilaç için olası yarar ve risklerin hekim tarafından tartılması gerekir.

Gebelikte vücut ilaçlara farklı yanıt verir

FDA, gebelikte kalbin ve böbreklerin daha fazla çalıştığını ve bu nedenle bazı ilaçların miktarının ayarlanması gerekebileceğini belirtir. Gebelik öncesinde uygun olan ilaç miktarı gebelikte değişebilir; bu ayarlama mutlaka hekim tarafından yapılmalıdır.

Düzenli kullandığınız ilaçlar

NHS, sağlığınızı korumak için reçete edilmiş bir ilacı önce hekiminize danışmadan asla bırakmamanızı vurgular; ilacı bırakmanın hem size hem bebeğinize zarar verebileceğini belirtir. NHS, düzenli kullandığınız ilaçları gebelik planlamadan önce ya da gebe olduğunuzu öğrendiğiniz anda hekiminizle konuşmanızı önerir.

Örneğin şu durumlarda hastalığın kontrol altında tutulması bebeğin sağlığı için de önemlidir:

• Epilepsi: Nöbetler hem anne hem bebek için risk oluşturabilir. Bazı nöbet ilaçları gebelikte değiştirilebilir; ancak bu karar uzman tarafından verilir.
• Diyabet: Kan şekerinin iyi kontrolü bebekteki riskleri azaltır.
• Yüksek tansiyon: Bazı tansiyon ilaçları gebelikte uygun değildir ve gebeliğe uygun olanlarla değiştirilir.
• Tiroid hastalıkları: Gebelikte tiroid hormonu ihtiyacı değişebilir.
• Depresyon ve kaygı bozuklukları: Tedavinin aniden kesilmesi belirtilerin geri gelmesine yol açabilir. Tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceği yarar ve riskler tartılarak hekimle birlikte kararlaştırılır.

FDA'nın önerdiği gibi hekiminize; ilaçlarınızın gebelik planlarken ya da gebeliği öğrendikten sonra değiştirilmesi gerekip gerekmediğini, ilacın gebelik ve bebek üzerindeki olası etkilerini, kaçınmanız gereken ilaç ve takviyeleri ve emzirme döneminde ilacın kullanılıp kullanılamayacağını sorabilirsiniz.

Reçetesiz ilaçlar ve ağrı kesiciler

Reçetesiz satılan ilaçlar da gebelikte risk taşıyabilir. NHS, herhangi bir ilacı kullanmadan önce eczacıya, ebeye veya aile hekimine danışılmasını önerir.

Ağrı ve ateş gebelikte sık görülen yakınmalardır ve tedavi edilmeleri gerekebilir. NHS, İngiltere'nin ilaç ve sağlık ürünleri düzenleyici kurumunun gebelikte parasetamol kullanımının güvenli olmaya devam ettiğini ve çocuklarda otizme yol açtığına dair kanıt bulunmadığını doğruladığını belirtir. Bununla birlikte her ağrı kesici gebelikte aynı derecede uygun değildir; bazıları özellikle gebeliğin belirli dönemlerinde önerilmez. Hangi ağrı kesiciyi, ne miktarda ve ne süreyle kullanabileceğinizi hekiminize veya eczacınıza sorun.

Soğuk algınlığı ilaçları, burun spreyleri, mide ilaçları ve kabızlık ilaçları gibi sık kullanılan ürünler için de aynı kural geçerlidir: Kullanmadan önce gebe olduğunuzu belirterek danışın.

Bitkisel ürünler ve takviyeler

"Doğal" olmak, güvenli olmak anlamına gelmez. NHS, tüm doğal ilaçların veya tamamlayıcı tedavilerin gebelikte güvenli olmadığını ve bazı ürünlerin kurşun gibi zararlı maddeler içerebileceğini belirtir. NHS ayrıca gebe kalmaya çalışırken bitkisel ürünlerden kaçınılmasını önerir.

FDA da gebelerin herhangi bir ilaç, besin takviyesi veya vitamin kullanmadan önce hekimleriyle konuşmalarını önerir. FDA, kenevir ürünlerinin gebelikte kullanımının bebeğin beyin gelişimini etkileyebileceği, düşük doğum ağırlığı ve erken doğum riskini artırabileceği konusunda uyarır.

Gebelik vitaminleri ve folik asit, gebelikte genellikle önerilen ürünlerdir; ancak hangi ürünün ve ne miktarda kullanılacağını hekiminizle belirleyin. Birden fazla vitamin ürününü bir arada kullanmak, bazı vitaminlerin fazla alınmasına yol açabilir.

Gebe olduğunu bilmeden ilaç kullandıysanız

Pek çok kadın gebe olduğunu öğrenmeden önce ilaç kullanmış olabilir. Bu durumda panik yapmak yerine:

1. Kullandığınız ilacın adını, miktarını ve hangi tarihler arasında kullandığınızı not edin.
2. Hekiminize veya ebenize başvurarak bu bilgileri paylaşın.
3. Düzenli kullandığınız bir ilaçsa, hekiminizle konuşmadan bırakmayın.

İlaçların büyük çoğunluğu için bebekte bir soruna yol açma olasılığı düşüktür; ancak değerlendirmeyi hekiminiz yapmalıdır. Gerekirse sizi bir perinatoloji uzmanına veya genetik danışmanlığa yönlendirebilir ve gebelik takibinizi buna göre planlayabilir.

İlaç kullanırken pratik öneriler

Gebelikte ilaçları daha güvenli kullanmak için şu alışkanlıklar yardımcı olabilir:

• Kullandığınız tüm ilaçların, vitaminlerin ve bitkisel ürünlerin güncel bir listesini tutun ve her kontrole götürün.
• Diş hekimi, göz hekimi veya acil servis dahil başvurduğunuz her sağlık çalışanına gebe olduğunuzu söyleyin.
• Eczaneden ilaç alırken gebe olduğunuzu belirtin.
• İlacın kullanma talimatındaki gebelik ve emzirme bölümünü okuyun; ancak yorumlamada kendi başınıza karar vermeyin, sorularınızı hekiminize iletin.
• Önceki gebeliklerde ya da başka kişilerde "sorunsuz" kullanılmış olması, bir ilacın sizin için de uygun olduğu anlamına gelmez.
• Evdeki eski ilaçları kendi başınıza kullanmayın.

Emzirme döneminde ilaçlar

Doğumdan sonra da ilaç kullanımı dikkat gerektirir; çünkü bazı ilaçlar anne sütüne geçebilir. FDA, hekime sorulacak sorular arasında ilacın emzirme döneminde kullanılıp kullanılamayacağını da sayar. Emzirme döneminde kullanılabilecek pek çok ilaç vardır ve çoğu durumda ilaç kullanmak için emzirmeyi bırakmak gerekmez. Ancak bu değerlendirmeyi hekiminiz veya eczacınız yapmalıdır. Gebelikte başlanan bir ilacın doğumdan sonra devam edip etmeyeceğini de doğumdan önce konuşmanız yararlı olur.

Aşılar ve gebelik

Bazı aşılar gebelikte güvenle uygulanabilir ve hem anneyi hem bebeği korumaya yardımcı olur; bazı canlı aşılar ise gebelikte yapılmaz. FDA, gebelik maruziyet kayıtlarının ilaçların yanı sıra gebelikte yapılan aşıların etkilerini de incelediğini belirtir. Gebelikte hangi aşıların önerildiğini hekiminizle konuşun. Gebelik planlıyorsanız, gebelikte yapılamayan aşıların gebelikten önce tamamlanması için aşı kartınızı ya da e-Nabız kayıtlarınızı kontrol ettirmeniz yararlı olur.