Ayrıntılı ultrason (2. düzey ultrason): ne zaman, neye bakılır?

Ayrıntılı ultrason nedir?

Ultrason, yüksek frekanslı ses dalgalarının dokulardan yansımasıyla görüntü oluşturan bir yöntemdir. MedlinePlus'a göre gebelikte ultrason, bebeğin gelişimini görmek için ses dalgalarını kullanır ve radyasyon içermez. Yöntemin genel çalışma ilkesi için bkz. Ultrason nedir?

Gebelik boyunca birkaç kez ultrason yapılabilir. NHS'e göre İngiltere'de her gebeye en az iki ultrason sunulur: 11–14. haftalar arasında yapılan ve gebelik haftasını belirleyen erken dönem ultrasonu ile 18–21. haftalar arasında yapılan ayrıntılı ultrason. MedlinePlus'a göre erken dönemdeki ultrasonlar gebeliği doğrulamak, gebelik haftasını belirlemek, dış gebelik ya da düşük olasılığını değerlendirmek, bebeğin kalp atışını görmek ve çoğul gebelikleri saptamak gibi amaçlar taşır. Ayrıntılı ultrason ise gebeliğin ortalarında, bebeğin organları daha net görülebilecek büyüklüğe ulaştığında yapılan ve özellikle yapısal farklılıkları araştıran bir taramadır.

Bir tarama testi olduğunu bilmek

Ayrıntılı ultrason bir tarama testidir. Tarama testleri, belirli durumların olasılığını değerlendirmek ya da bazı bulguları saptamak için yapılır; her durumu kesinleştirmez veya dışlamaz. NHS'e göre tarama tüm durumları bulamaz ve bazı durumlar diğerlerinden daha net görülür. Gebelikte yapılan diğer tarama testleri için bkz. Gebelikte tarama testleri

Ne zaman yapılır?

NHS'e göre ayrıntılı ultrason genellikle gebeliğin 18–21. haftaları arasında yapılır; bazı durumlarda 23. haftaya kadar yapılabilir. Bu zamanlama, bebeğin organlarının yeterince gelişmiş olduğu ve bulguların değerlendirilip gerekirse ileri tetkiklerin planlanabileceği bir dönemi hedefler.

NHS, bu taramayı yaptırmanın kişinin kendi tercihi olduğunu belirtir. Taramanın amacını, neleri gösterebileceğini ve neleri gösteremeyeceğini önceden bilmek, karar vermeyi kolaylaştırır.

Ayrıntılı ultrasonda neye bakılır?

NHS'e göre bu taramada şunlar incelenir:

• Bebeğin beyni ve kafatası
• Omurilik ve omurga
• Yüz, özellikle dudak bölgesi
• Kalp: Kalbin odacıkları ve büyük damarlar
• Böbrekler
• Karın duvarı ve karın içi organlar
• Kollar, bacaklar ve kemikler
• Plasenta ve rahme giden kan akımı

Bunlara ek olarak bebeğin büyümesi ölçülür; baş çevresi, karın çevresi ve uyluk kemiği uzunluğu gibi ölçümler gebelik haftasıyla karşılaştırılır. MedlinePlus'a göre gebeliğin ilerleyen dönemlerindeki ultrasonlar bebeğin büyümesini, pozisyonunu, gelişimini ve amniyon sıvısının miktarını izlemek için de kullanılır.

Araştırılan başlıca durumlar

NHS'e göre İngiltere'deki programda bu taramayla 11 durum özellikle araştırılır:

• Anensefali (kafatası ve beynin gelişmemesi)
• Açık spina bifida (omurganın tam kapanmaması)
• Yarık dudak ve damak
• Diyafram hernisi (karın organlarının göğüs boşluğuna kayması)
• Gastroşizis ve omfalosel (karın duvarı gelişim bozuklukları)
• Ciddi kalp gelişim bozuklukları
• İki böbreğin de gelişmemesi
• Ağır iskelet gelişim bozuklukları
• Edwards sendromu ve Patau sendromu

Türkiye'de taramanın içeriği merkezden merkeze farklılık gösterebilir. Neye bakıldığını çekimi yapacak hekime sorabilirsiniz.

Nasıl yapılır?

NHS ve MedlinePlus'a göre ayrıntılı ultrason şu şekilde yapılır:

1. Kişi muayene masasına sırtüstü uzanır. NHS'e göre çekim genellikle ekrandaki görüntünün daha iyi görülmesi için loş bir odada yapılır.
2. Karın bölgesine su bazlı, soğuk bir jel sürülür.
3. Elde tutulan bir prob (ultrason başlığı) karın derisinin üzerinde gezdirilir.
4. Hekim bebeğin organlarını sırayla inceler ve ölçümler yapar.

NHS'e göre tarama yaklaşık 20–30 dakika sürer ve çekimi bu alanda eğitimli sağlık çalışanları yapar. Bebeğin pozisyonu bazı organların görülmesini zorlaştırırsa, NHS'e göre çekimin tekrarlanması gerekebilir; bu durum kısa bir aradan sonra ya da başka bir gün olabilir.

Yanımda kimse gelebilir mi?

NHS'e göre eşiniz ya da bir yakınınız çekim sırasında yanınızda olabilir; ancak birçok hastane küçük çocukların çekim odasına alınmasını uygun görmez. Bebeğinizin görüntüsünün çıktısının verilip verilmeyeceği merkeze göre değişir. Çekim sırasında aklınıza takılan soruları sormaktan çekinmeyin; görülen yapıların ne olduğunu sormak sürece katılımınızı kolaylaştırabilir.

Hazırlık

NHS'e göre bazı merkezlerde mesanenin dolu olması istenebilir; bu durumda size önceden bilgi verilir. MedlinePlus'a göre mesane dolu olması gerektiğinde çekimden yaklaşık bir saat önce 2–3 bardak sıvı içilmesi ve idrara çıkılmaması önerilebilir. Merkezinizin talimatına uyun. Karnınızı kolayca açabileceğiniz rahat giysiler tercih edin.

Ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre jel biraz soğuk ve ıslak hissettirebilir; ultrason dalgaları hissedilmez. Mesane doluysa basınca bağlı hafif rahatsızlık olabilir. NHS'e göre probun karın üzerinde bastırılarak gezdirilmesi bazen rahatsız edici olabilir.

Bebeğin cinsiyeti

NHS'e göre çekim sırasında bebeğin cinsiyetini öğrenmek isteyip istemediğiniz sorulabilir. Ancak bu taramanın asıl amacı bebeğin gelişimini ve organlarını değerlendirmektir; bebeğin pozisyonuna bağlı olarak cinsiyet her zaman görülemeyebilir.

Sonuçlar ne anlama gelir?

Çoğu taramada bebeğin gelişimi haftasıyla uyumlu bulunur. MedlinePlus'a göre olağan dışı bir sonuç; doğumsal farklılıklar, yetersiz büyüme, plasenta ile ilgili sorunlar ya da amniyon sıvısı miktarında değişiklik gibi durumlara işaret edebilir.

NHS'e göre taramada bir farklılık görülürse ikinci bir görüş alınabilir ve size karar vermenize yardımcı olacak bilgiler sunulur. Bu süreçte genellikle şunlar olur:

• Kişi bebek sağlığı (fetal tıp) alanında deneyimli bir uzmana yönlendirilir.
• Bulguyu doğrulamak ya da daha ayrıntılı bilgi almak için ek tetkikler önerilebilir.
• Gerekirse amniyosentez ya da koryon villus örneklemesi (CVS) gibi tanı testleri önerilir. Bkz. Amniyosentez

Kalp ile ilgili bir şüphe varsa bebeğin kalbinin ayrıntılı incelendiği fetal ekokardiyografi istenebilir. Bkz. Fetal ekokardiyografi

Taramada bir bulgu saptanması kaygı verici olabilir. Bulgunun ne anlama geldiğini, ek tetkiklerin neden önerildiğini ve sonraki adımları hekiminizle ayrıntılı olarak konuşun. NHS, ek testleri yaptırıp yaptırmama konusunda kararın size ait olduğunu ve tercihinize saygı gösterileceğini vurgular. Gerekirse bu süreçte bir genetik danışmandan ya da psikolojik destek hizmetlerinden yararlanabilirsiniz.

Taramanın sınırları

NHS, ayrıntılı ultrasonun tüm durumları saptayamayacağını açıkça belirtir. Bazı durumlar ultrasonda hiç görülmeyebilir, bazıları ise ancak gebeliğin ilerleyen haftalarında ortaya çıkabilir. Bebeğin pozisyonu, anne adayının karın duvarının kalınlığı ve gebelik haftası görüntü kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle normal bir tarama sonucu, bebekte hiçbir sorun olmadığı anlamına gelmez; ancak birçok önemli yapısal durum hakkında değerli bilgi sağlar.

Ultrason güvenli mi?

MedlinePlus'a göre günümüzde kullanılan ultrason teknikleri güvenli görünmektedir ve ultrason radyasyon içermez. NHS de ultrason çekiminin bebek ya da anne için bilinen bir riski olmadığını belirtir. Yine de ultrasonun tıbbi bir gereklilikle ve deneyimli kişilerce yapılması önerilir. Gebelik takibinizde kaç kez ve hangi haftalarda ultrason yapılacağını hekiminizle planlayabilirsiniz. Bkz. Gebelik takibi