Kısaca
Radyoaktif iyot tedavisi, tiroid bezi hastalıklarında kullanılan ve ağızdan kapsül ya da sıvı olarak alınan bir tedavidir. Türkiye'de halk arasında "atom tedavisi" ya da "iyot tedavisi" olarak bilinir. Tiroid hücreleri vücuttaki iyodu doğal olarak tuttuğu için radyoaktif iyot büyük ölçüde tiroid dokusunda toplanır ve bu dokuyu hedef alır. Amerikan Tiroid Derneği'ne (ATA) göre başlıca iki kullanım alanı vardır: tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi) ve ameliyat sonrası bazı tiroid kanserlerinde geride kalan tiroid ya da kanser hücrelerinin yok edilmesi. Tedaviden sonra bir süre yakın temas konusunda önlemler alınması ve gebelikten kaçınılması gerekir.
Radyoaktif iyot nedir, nasıl etki eder?
Tiroid bezi, boynun ön tarafında bulunan ve metabolizmayı düzenleyen hormonları üreten kelebek biçimli bir bezdir. Bu hormonları üretebilmek için kandaki iyodu tutar. ATA'ya göre radyoaktif iyot tedavisi bu özellikten yararlanır: Ağızdan alınan radyoaktif iyot kana geçer ve tiroid hücreleri tarafından tutulur. Tiroid hücrelerine ulaşan radyasyon bu hücreleri hasara uğratır; vücudun diğer dokuları ise iyodu çok az tuttuğu için etkilenmeleri sınırlı kalır.
ATA, radyoaktif iyodun iki farklı türünü ayırt eder:
- Tanı amaçlı kullanılan tür: Tiroid hücrelerine zarar vermez; tiroid sintigrafisi gibi görüntüleme tetkiklerinde kullanılır.
- Tedavi amaçlı kullanılan tür: Tiroid hücrelerini yok eder. "Atom tedavisi" denilen uygulama budur.
British Thyroid Foundation'a göre radyoaktif iyot, 1940'lardan bu yana tiroid hastalıklarının tedavisinde kullanılmaktadır.
Hangi durumlarda kullanılır?
Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi)
NHS, aşırı çalışan tiroidin tedavi seçenekleri arasında ilaçları, radyoaktif iyot tedavisini ve ameliyatı sayar. ATA'ya göre Graves hastalığında ya da fazla hormon üreten tiroid nodüllerinde, düşük miktarda radyoaktif iyot aşırı çalışan tiroid dokusunu yok etmek için kullanılır. Bkz. Hipertiroidi belirtileri
NHS'e göre tedavinin tam etkisinin ortaya çıkması birkaç hafta ya da birkaç ay sürebilir. Bu süre içinde hekim gerekli görürse belirtileri hafifletmek için başka ilaçlar da kullanılabilir.
Tiroid kanseri
Cancer Research UK'e göre radyoaktif iyot, tiroid kanserinin bazı türlerinde, genellikle ameliyattan sonra geride kalan tiroid dokusunu ve kanser hücrelerini yok etmek için kullanılır. ATA'ya göre kanser tedavisinde kullanılan miktar, hipertiroidi tedavisine göre daha yüksektir. Hangi kanser türünde ve hangi aşamada bu tedavinin uygun olduğuna, tiroid kanseri tedavisi yapan ekip karar verir.
Kişiye hangi tedavinin uygun olduğu; hastalığın türüne, yaşa, gebelik planlarına, eşlik eden hastalıklara ve kişinin tercihlerine göre hekimle birlikte belirlenir.
Kimlere uygulanmaz?
NHS'e göre radyoaktif iyot tedavisi şu durumlarda uygun değildir:
- Gebelik: ATA'ya göre radyoaktif iyot gebelikte hiçbir zaman kullanılmaz. Bu nedenle doğurganlık çağındaki kadınlardan tedavi öncesinde gebelik testi istenir.
- Emzirme: ATA, emzirmenin tedaviden yaklaşık 6 hafta önce bırakılmasını önerir. Emziriyorsanız bunu hekiminize mutlaka söyleyin.
- Ağır göz sorunları: NHS, tiroide bağlı ciddi göz sorunları olan kişilerde bu tedavinin uygun olmadığını belirtir. British Thyroid Foundation da tiroid göz hastalığının bu tedaviyle ilişkili olası sorunlardan biri olduğuna dikkat çeker.
Tedaviye hazırlık
Hazırlık, tedavinin amacına göre değişir. Kaynaklarda belirtilen başlıca adımlar şunlardır:
- Tiroid ilaçlarının düzenlenmesi: British Thyroid Foundation'a göre hipertiroidi tedavisinde tiroid hormonunu baskılayan ilaçlara tedaviden önce bir süre ara verilir. Ne zaman ara verileceğini hekiminiz söyler; kendi başınıza bırakmayın.
- İyottan fakir diyet: ATA ve Cancer Research UK'e göre özellikle kanser tedavisinden önce bir süre iyottan fakir beslenmek istenebilir. Bu, tiroid hücrelerinin radyoaktif iyodu daha iyi tutmasına yardımcı olur. Hangi besinlerin kısıtlanacağı size yazılı olarak verilir.
- TSH düzeyinin yükseltilmesi: ATA'ya göre kanser tedavisinde, tiroid hücrelerinin iyodu tutması için TSH denen hormonun yüksek olması gerekir. Bunun için ya tiroid hormonu ilacına bir süre ara verilir ya da TSH iğneleri yapılır.
- Gebelik testi: Doğurganlık çağındaki kadınlarda tedaviden önce yapılır.
- Ev düzeni: Tedaviden sonraki günlerde çocuklardan ve gebe kişilerden uzak durulması gerekeceği için, özellikle küçük çocuğu olanların bakım düzenini önceden planlaması yararlıdır.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Tedavi nasıl uygulanır?
ATA ve NHS'e göre radyoaktif iyot, ağızdan yutulan bir kapsül ya da içecek şeklinde verilir. Uygulamanın kendisi kısa sürer; iğne ya da ameliyat gerekmez.
- Hipertiroidi tedavisinde uygulama genellikle ayaktan yapılır ve kişi aynı gün evine döner. Eve dönüşte uyulması gereken kurallar yazılı olarak verilir.
- Kanser tedavisinde verilen miktar daha yüksek olduğu için Cancer Research UK'e göre kişi, vücudundaki radyasyon düzeyi çevresindekiler için güvenli seviyeye inene kadar hastanede tek kişilik bir odada kalır; bu süre birkaç gün olabilir. Bu sürede radyoaktif madde idrar ve terle vücuttan atılır. Ziyaretçiler genellikle kısıtlanır.
Tedavi sonrası bol sıvı içmek, maddenin idrarla atılmasına yardımcı olur.
Tedavi sonrası alınacak önlemler
Radyoaktif iyot vücuttan birkaç gün içinde büyük ölçüde atılır; bu süre boyunca çevrenizdekileri radyasyondan korumak için bazı önlemler gerekir. ATA'ya göre önlemlerin süresi, verilen miktara göre 3 gün ile 2 hafta arasında değişebilir. NHS, hipertiroidi tedavisi sonrasında yaklaşık 3 hafta boyunca çocuklarla ve gebe kişilerle uzun süreli yakın temastan kaçınılmasını önerir. ATA'nın önerileri şunlardır:
- Diğer kişilerle aranızda mümkün olduğunca mesafe bırakın; ATA yaklaşık 2 metre (6 fit) mesafeden söz eder.
- Önlem süresi boyunca ayrı yatakta uyuyun.
- Toplu taşıma ve uçak yolculuğundan kaçının.
- Başkaları için yemek hazırlamayın.
- İşe dönüşü bir süre erteleyin.
- Bol sıvı için.
Size uygulanan miktara göre süreler değişeceği için, nükleer tıp ekibinin verdiği yazılı talimat her zaman önceliklidir.
Gebelik ve çocuk sahibi olma
- NHS'e göre kadınların tedaviden sonra en az 6 ay gebe kalmaktan kaçınması gerekir. ATA, gebeliğin 6–12 ay ertelenmesini önerir.
- NHS'e göre erkeklerin tedaviden sonra en az 4 ay çocuk sahibi olmaktan kaçınması gerekir.
Bu dönemde uygun bir korunma yöntemi konusunda hekiminizle konuşun.
Olası yan etkiler
- Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi): ATA ve British Thyroid Foundation'a göre tedavinin en sık uzun dönem sonucudur. Tiroid dokusu yok edildiği için bez yeterli hormon üretemeyebilir. Bu durum, hayat boyu kullanılan tiroid hormonu tabletleriyle düzenlenir. Bkz. Hipotiroidi belirtileri
- Boyunda hassasiyet ya da şişlik: British Thyroid Foundation ve Cancer Research UK bu yan etkiyi sayar.
- Tükürük bezlerinde iltihap, ağız kuruluğu, tat değişikliği: ATA ve Cancer Research UK'e göre özellikle kanser tedavisinde kullanılan yüksek miktarlarda görülebilir; boğaz ağrısı da olabilir.
- Bulantı ve kızarma: Cancer Research UK bunları da olası yan etkiler arasında sayar.
- Tiroid göz hastalığı: British Thyroid Foundation'a göre bu tedaviyle ilişkili olası bir sorundur; göz yakınması olan kişiler bunu hekimle önceden konuşmalıdır.
- İkincil kanser riski: ATA, yüksek miktarlarda başka kanser riskinde hafif bir artış olabileceğini belirtir.
Takip
British Thyroid Foundation'a göre tedaviden sonra tiroid işlevi kan testleriyle izlenir. Cancer Research UK, kanser tedavisinden sonra tiroid az çalışması riskine karşı kan testlerinin yapıldığını belirtir. Kontrol randevularınızı aksatmamanız, tiroid az çalışmasının erken fark edilip tedavi edilmesini sağlar. Bkz. Tiroid fonksiyon testleri
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Boyunda hızla artan şişlik ile birlikte nefes almakta ya da yutkunmakta güçlük
- Göğüs ağrısı, çok hızlı ve düzensiz kalp atışı, bilinç bulanıklığı ya da yüksek ateş
- Nefes darlığı, yüzde-dudakta şişlik gibi ağır alerjik tepki belirtileri
Hekime başvurun:
- Tedaviden sonraki haftalarda halsizlik, üşüme, kilo alma, kabızlık ya da ruh hâlinde çökkünlük gibi tiroid az çalışmasını düşündüren belirtiler başladıysa
- Gözlerde kızarıklık, batma, şişlik, çift görme ya da göz ağrısı varsa
- Ağız kuruluğu, tükürük bezlerinde ağrılı şişlik ya da tat değişikliği geçmiyorsa
- Tedaviden sonraki aylarda gebe kaldığınızı öğrendiyseniz
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Atom tedavisi radyoterapi ile aynı şey mi?
Hayır. Radyoterapide radyasyon vücudun dışından bir cihazla verilir. Radyoaktif iyot tedavisinde ise ağızdan alınan madde tiroid hücreleri tarafından tutulur ve radyasyon bu hücrelerin içinden etki eder.
Atom tedavisinden sonra ne kadar süre çocuklardan uzak durmalıyım?
Verilen miktara göre değişir. ATA önlem süresinin 3 gün ile 2 hafta arasında değiştiğini; NHS hipertiroidi tedavisi sonrası yaklaşık 3 hafta çocuklarla uzun süreli yakın temastan kaçınılmasını belirtir. Ekibin yazılı talimatına uyun.
Atom tedavisinden sonra ne zaman gebe kalınabilir?
NHS'e göre kadınlar en az 6 ay gebe kalmaktan kaçınmalıdır; ATA 6–12 ay önerir. Erkekler için NHS en az 4 ay bekleme önerir.
Atom tedavisinden sonra ömür boyu ilaç kullanmak gerekir mi?
Sıklıkla evet. Tedavinin en sık sonucu tiroid az çalışmasıdır ve bu durum tiroid hormonu tabletleriyle düzenlenir. Kan testleriyle izlenir.
Tedavinin etkisi ne zaman başlar?
NHS'e göre hipertiroidi tedavisinde tam etkinin ortaya çıkması birkaç hafta ya da birkaç ay sürebilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Graves hastalığı
- Guatr (tiroid büyümesi)
- Tiroid bezi az çalışması (hipotiroidi)
- Tiroid bezi fazla çalışması (hipertiroidi)
- Tiroid kanseri
- Tiroid nodülü
- Radyoaktif iyot tedavisi
- Tiroid ameliyatı (tiroidektomi)
- Tiroid fonksiyon testleri (TSH, T3, T4)
- Tiroid sintigrafisi
- Tiroid ultrasonu
- Genel Cerrahi
- Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları
- Nükleer Tıp
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
