Pulmoner rehabilitasyon nedir, kimler için uygundur?

Pulmoner rehabilitasyon nedir?

NHLBI pulmoner rehabilitasyonu, akciğer hastalığı olan kişilerin daha iyi yaşamasına ve daha rahat nefes almasına yardımcı olan, gözetim altında yürütülen tıbbi bir program olarak tanımlar.

Süregen akciğer hastalıklarında nefes darlığı kişiyi hareketten kaçınmaya yöneltebilir. Hareketsizlik ise zamanla kasların zayıflamasına ve kondisyon kaybına yol açar; bu da aynı işi yaparken daha çabuk nefes nefese kalmaya neden olur. Pulmoner rehabilitasyon, bu kısır döngüyü kırmak için egzersiz, nefes teknikleri ve eğitimi bir araya getirir. MedlinePlus da pulmoner rehabilitasyonun tıbbi tedavinin yerine geçmediğini, onunla birlikte uygulandığını vurgular. MedlinePlus'a göre bu programlar çoğunlukla hastane ya da klinikte ayakta yürütülür; bazı kişiler programı evlerinde de sürdürebilir. Programda bir sağlık ekibiyle birlikte çalışarak belirtileri hafifletmenin, egzersiz kapasitesini artırmanın ve günlük işleri kolaylaştırmanın yolları aranır.

NHS'e göre programlar fizyoterapistler, uzman hemşireler ve diyetisyenler gibi farklı sağlık profesyonelleri tarafından yürütülür. Programa başlamadan önce kişinin durumu değerlendirilir ve egzersizler kişinin ihtiyacına ve gücüne göre planlanır.

Kimler için uygundur?

NHLBI'ye göre pulmoner rehabilitasyon şu durumlarda önerilebilir:

• KOAH (süregen tıkayıcı akciğer hastalığı). Bkz. KOAH nedir?
• Astım
• Pulmoner hipertansiyon. Bkz. Pulmoner hipertansiyon nedir?
• Kistik fibrozis
• Solunumu etkileyen skolyoz (omurga eğriliği)
• Akciğer nakli öncesi ve sonrası
• Akciğer kanseri ameliyatı öncesi ve sonrası. Bkz. Akciğer cerrahisi (VATS ve açık cerrahi)

MedlinePlus, interstisyel akciğer hastalıklarını, akciğer ameliyatı gerekecek kişileri ve solunumu etkileyen kas erimesi hastalıklarını da bu programdan yararlanabilecek durumlar arasında sayar. Bronşektazi gibi diğer süregen akciğer hastalıklarında da hekim pulmoner rehabilitasyon önerebilir. Bkz. İnterstisyel akciğer hastalığı nedir? ve Bronşektazi nedir?

Genel olarak, ilaç tedavisine rağmen nefes darlığı nedeniyle yürümek, merdiven çıkmak ya da ev işlerini yapmak zorlaşan kişiler bu programlardan yararlanabilir. Programa katılıp katılamayacağınızı hekiminiz değerlendirir.

Programa başlamadan önce değerlendirme

NHLBI'ye göre sağlık ekibi, size uygun programı tasarlamak için bazı testler yapabilir:

• Egzersiz stres testi: Egzersiz sırasında kandaki oksijen düzeyini, kan basıncını ve kalp hızını ölçer.
• Solunum testleri: Akciğerlerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirir.
• Altı dakika yürüme testi: Altı dakikada ne kadar mesafe yürüyebildiğinizi ölçer.

NHLBI'ye göre sağlık ekibi, düzenli oksijen tedavisi kullanan kişilerde fiziksel etkinlik sırasında oksijen ayarının değiştirilmesini önerebilir. Bu testler, programın başlangıç noktasını belirlemenin yanı sıra programın sonunda ne kadar ilerleme kaydedildiğini görmek için de kullanılır.

Program neleri içerir?

NHLBI ve NHS'in açıklamalarına göre pulmoner rehabilitasyon birkaç bileşenden oluşur.

Egzersiz eğitimi

NHS'e göre kişinin ihtiyacına ve gücüne göre planlanan yürüme, bisiklet ve kuvvet egzersizleri yapılır. NHLBI'ye göre egzersizler sırt, kol ve bacak kaslarını, ayrıca solunumda kullanılan kasları güçlendirmeyi; dayanıklılığı ve esnekliği artırmayı hedefler. NHLBI, evde yapılabilecek fizyoterapi ve nefes egzersizlerinin de öğretilebileceğini belirtir.

Nefes teknikleri

NHLBI'ye göre programda büzük dudak solunumu (nefesi burundan alıp dudakları ıslık çalar gibi büzerek yavaşça vermek), yoga solunumu ya da bilgisayar destekli geri bildirimle yapılan solunum gibi teknikler öğretilebilir. Ayrıca akciğerlerdeki balgamı temizlemeye yardımcı yöntemler de anlatılabilir.

Eğitim

NHLBI'ye göre eğitim bölümünde şu konular ele alınabilir:

• Akciğerlerin nasıl çalıştığı ve hastalığın akciğerleri nasıl etkilediği
• İlaçların ve inhalerlerin doğru kullanımı
• Hastalığın alevlenmesini erken fark etmek
• Sigarayı bırakma desteği. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar

NHS, eğitimin yalnız hastaya değil, ailesine de yönelik olabileceğini belirtir.

Beslenme danışmanlığı

NHLBI'ye göre diyetisyen, kişinin durumuna göre kilo verme planı ya da kas yapımına yardımcı olacak beslenme desteği önerebilir. NHS de beslenme önerilerini programın bir parçası olarak sayar.

Psikolojik destek

Süregen bir akciğer hastalığıyla yaşamak kaygı ve çökkünlüğe yol açabilir. NHLBI'ye göre bireysel ya da grup desteğiyle stres yönetimi becerileri kazandırılabilir. NHS de psikolojik ve duygusal desteği programın parçaları arasında sayar.

Enerji tasarrufu

NHLBI'ye göre günlük işleri daha kolay yollarla yaparak enerjiyi korumak ve nefes darlığından kaçınmak öğretilir. Örneğin uzanmaktan, ağır kaldırmaktan ve eğilmekten kaçınma yolları ya da stresi önleme ve azaltma yöntemleri bu kapsamdadır.

Program nasıl işler, ne kadar sürer?

NHLBI'ye göre pulmoner rehabilitasyon genellikle haftada 2 ya da 3 oturum hâlinde, birkaç hafta ya da birkaç ay sürer. NHS'e göre programlar genellikle en az 6 hafta boyunca haftada 2 ya da daha fazla grup oturumundan oluşur.

Grup oturumları, benzer sorunları yaşayan kişilerle bir araya gelmeyi de sağlar. Oturumlarda egzersizler sağlık ekibinin gözetiminde yapılır; nefes darlığı, oksijen düzeyi ve genel durum izlenir. Program süresince öğrenilen egzersizlerin evde de sürdürülmesi önerilir.

Olası yararları

NHLBI'ye göre pulmoner rehabilitasyon güç kazanmaya, kaygı ve depresyon belirtilerini azaltmaya ve günlük işleri, işi, gezileri ve sosyal etkinlikleri yönetmeyi kolaylaştırmaya yardımcı olabilir.

NHS'e göre program; nefes darlığı hissedilmeden önce yapılabilen egzersiz miktarını, belirtileri, özgüveni ve duygusal iyi oluşu iyileştirmeye yardımcı olabilir.

Elde edilen kazanımlar kişiden kişiye değişir ve sürdürülebilmesi için düzenli hareketin program bittikten sonra da devam etmesi önemlidir.

Riskler

NHLBI'ye göre pulmoner rehabilitasyonun riskleri azdır. Seyrek olarak program sırasında yapılan fiziksel etkinlik kas ve kemik yaralanmaları gibi sorunlara yol açabilir. Egzersizler sağlık ekibinin gözetiminde, kişinin gücüne göre ayarlandığı için bu riskler azaltılmaya çalışılır.

Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi, olağandışı nefes darlığı ya da çarpıntı hissederseniz egzersizi bırakıp hemen ekibe haber verin.

Program bittikten sonra

NHLBI'ye göre program sonunda sağlık ekibi, başlangıçta yapılan testlere benzer testlerle akciğer işlevlerinizi ve egzersiz kapasitenizi yeniden değerlendirir. Böylece programın size nasıl katkı sağladığı görülür.

Kazanımları korumak için:

• Programda öğrendiğiniz egzersizleri ve nefes tekniklerini evde düzenli olarak sürdürün.
• Günlük yürüyüşleri alışkanlık hâline getirin. Bkz. Yürüyüşün faydaları
• İlaçlarınızı ve inhalerlerinizi önerildiği şekilde kullanın.
• Sigara içiyorsanız bırakmak için destek alın.
• Belirtileriniz değişirse ya da alevlenme yaşarsanız hekiminize başvurun.