Pterjium (göze et inmesi) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Pterjium nedir?

Gözün beyaz kısmı (sklera) ve göz kapaklarının iç yüzü, konjonktiva adı verilen ince, saydam bir zarla örtülüdür. Gözün ortasındaki renkli kısmın (iris) ve göz bebeğinin önünde ise kornea adı verilen saydam tabaka bulunur.

MedlinePlus pterjiumu, gözün konjonktiva adı verilen saydam ve ince dokusunda başlayan, kanser olmayan bir büyüme olarak tanımlar. MSD Manuals'a göre pterjium, konjonktivanın korneanın yanında gelişen ve korneanın üzerine yayılan etli bir büyümesidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) de pterjiumu, korneanın bir bölümünü örtebilen etli doku büyümesi olarak tanımlar.

MedlinePlus'a göre pterjium, içinde kan damarları bulunan, kabarık, beyaz renkli bir doku alanı olarak görülür.

Pterjium ile pinguekula arasındaki fark

Pterjium sık sık pinguekula ile karıştırılır. MSD Manuals'a göre:

• Pinguekula: Korneanın yanında gelişen, ancak korneanın üzerine ilerlemeyen kabarık, sarımsı beyaz bir büyümedir. Genellikle belirti vermez ve görmeyi etkilemez. Ameliyatla alınırsa genellikle yeniden büyümez.
• Pterjium: Korneanın yanında başlayıp korneanın üzerine yayılan etli bir büyümedir. Korneanın şeklini bozarak görmeyi etkileyebilir ve alındıktan sonra yeniden büyüyebilir.

MSD Manuals'a göre her iki durum da uzun süreli güneş ışığı maruziyetiyle ilişkilidir.

Nedenleri ve risk etkenleri

MedlinePlus'a göre pterjiumun tam nedeni bilinmemektedir; ancak güneş ışığına ve rüzgâra çok maruz kalan kişilerde daha sık görülür. MSD Manuals da pterjiumu uzun süreli güneş ışığı maruziyetine bağlar. WHO, güneşin morötesi (UV) ışınlarının gözdeki uzun süreli etkileri arasında pterjium ve katarakt gibi hastalıkları sayar.

MedlinePlus'a göre risk taşıyan gruplar şunlardır:

• Çiftçiler
• Balıkçılar
• Ekvatora yakın bölgelerde yaşayanlar

Bunlara ek olarak açık havada uzun süre çalışan, güneşli ve rüzgârlı ortamlarda bulunan herkes risk altında olabilir.

Belirtileri nelerdir?

MSD Manuals'a göre pterjiumların çoğu belirti vermez. MedlinePlus'a göre başlıca belirti, gözün beyaz kısmında kan damarları içeren, kabarık, beyaz renkli bir doku alanıdır; bu alan genellikle ağrı yapmaz.

Bazı kişilerde şu yakınmalar olabilir:

• Gözde yanma
• Tahriş ve kızarıklık
• Gözde bir şey varmış hissi (yabancı cisim hissi)
• Görmede azalma

MSD Manuals'a göre pterjium korneanın şeklini bozabilir ve bu durum görmede azalmaya yol açabilir. MSD Manuals bunun görüş alanının engellenmesi ya da büyümenin neden olduğu astigmatizma yoluyla olabileceğini belirtir. Bkz. Astigmatizma nedir?

Pterjiumun yol açtığı tahriş ve batma hissi göz kuruluğu yakınmalarıyla karışabilir; bu nedenle yakınmaların nedenini göz hekiminin değerlendirmesi gerekir. Bkz. Göz kuruluğu neden olur?

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre gözlerin ve göz kapaklarının muayenesi tanıyı doğrular; çoğu zaman özel testlere gerek yoktur. Göz hekimi, ışıklı bir mikroskopla (biyomikroskop) büyümenin boyutunu, korneaya ne kadar ilerlediğini ve görmeyi etkileyip etkilemediğini değerlendirir.

Göz hekimi pterjiumu, benzer görünebilen pinguekula gibi diğer durumlardan ayırır. Gözdeki her büyümenin hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir; çünkü farklı görünümdeki ya da hızla değişen büyümeler başka nedenlere bağlı olabilir. Zaman içinde büyümenin ilerleyip ilerlemediğini izlemek için kontroller önerilebilir. Kontrollere giderken yakınmalarınızın ne zaman başladığını, açık havada ne kadar zaman geçirdiğinizi ve güneş gözlüğü kullanıp kullanmadığınızı hekiminize anlatmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Tedavi seçenekleri

MedlinePlus'a göre pterjiumların çoğu sorun yaratmaz ve ameliyat gerektirmez.

Damlalar ve korunma

• Güneş gözlüğü: MedlinePlus'a göre tedavi genellikle güneş gözlüğü takmayı içerir.
• Suni gözyaşı: MedlinePlus ve MSD Manuals'a göre gözü nemlendiren damlalar tahrişi azaltmaya yardımcı olabilir.
• İltihap giderici damlalar: MedlinePlus'a göre iltihabı azaltmak için hafif kortizonlu göz damlaları kullanılabilir. MSD Manuals da kortizonlu damla ya da merhemlerden söz eder. Kortizonlu damlalar yalnız göz hekiminin önerisi ve izlemiyle kullanılmalıdır.

Ameliyat

MedlinePlus'a göre büyüme kozmetik olarak rahatsız ediyorsa ya da görmeyi engelliyorsa ameliyatla alınabilir. MSD Manuals'a göre ameliyatta bazı durumlarda kişinin kendi gözünden alınan sağlıklı bir konjonktiva parçası, alınan dokunun yerine yerleştirilir (konjonktival otogreft).

MedlinePlus ve MSD Manuals'a göre pterjium alındıktan sonra yeniden büyüyebilir. Ameliyattan sonra gözü güneşten korumak ve göz hekiminin önerdiği kontrollere gitmek önemlidir.

Korunma

MedlinePlus'a göre gözleri morötesi (UV) ışından korumaya yönelik önlemler pterjiumun önlenmesine yardımcı olabilir. MSD Manuals'a göre bu önlemler pterjiumun büyümesini de yavaşlatabilir. Önerilen önlemler şunlardır:

• Güneş gözlüğü: WHO, UV-A ve UV-B ışınlarına karşı yüksek düzeyde koruma sağlayan, yüzü saran biçimde güneş gözlüklerini önerir. MSD Manuals da UV korumalı gözlük ya da güneş gözlüğü kullanılmasını önerir.
• Geniş kenarlı şapka: MedlinePlus ve WHO, gözleri, yüzü ve boynu korumak için geniş kenarlı şapka takılmasını önerir.
• Gölge: WHO, gölgede kalmayı ve öğle saatlerinde güneşte geçirilen süreyi sınırlamayı önerir.
• UV indeksine dikkat: WHO'ya göre UV indeksi 3 ya da üzerine çıktığında güneşten korunma önlemleri alınmalıdır.

Morötesi ışın ne zaman daha yüksektir?

WHO'ya göre morötesi ışınlar ne görülebilir ne de hissedilebilir; bu nedenle güneşin yakıcı olmadığı günlerde de gözler etkilenebilir. WHO'nun belirttiği noktalar şunlardır:

• Güneş gökyüzünde ne kadar yüksekteyse morötesi ışın düzeyi o kadar yüksektir; düzey günün saatine ve mevsime göre değişir.
• Yükseklik arttıkça hava inceldiği için morötesi ışın düzeyi artar.
• Su, kum ve yeni yağmış kar gibi yansıtıcı yüzeyler morötesi ışın düzeyini yükseltir.
• Morötesi ışın düzeyi bulutsuz havada en yüksektir, ancak bulutlu havada da yüksek olabilir.

NEI de güneş gözlüğünün bulutlu günlerde bile takılmasını ve hem UVA hem UVB ışınlarını neredeyse tamamen engelleyen gözlüklerin seçilmesini önerir. Deniz kenarında, karlı dağlarda ya da yüksek rakımlı yerlerde açık havada uzun süre bulunanların bu önlemlere ayrıca dikkat etmesi gerekir.

İş ve spor sırasında göz koruması

NEI'ye göre koruyucu gözlükler; spor yaparken, inşaat işlerinde ya da evde tamirat yaparken gözleri korumak için tasarlanmıştır. Açık havada, tozlu ve rüzgârlı ortamlarda çalışanlar için uygun koruyucu gözlük kullanımı önemlidir.

Göz sağlığı için genel öneriler

NEI, göz sağlığını korumak için şu genel önerilerde bulunur:

• Sigara içmemek; NEI'ye göre sigara makula dejenerasyonu ve katarakt gibi hastalıkların riskini artırır ve görme sinirine zarar verebilir.
• Koyu yeşil yapraklı sebzeler ve omega-3 yağ asitlerinden zengin balıklar içeren bir beslenme düzeni benimsemek.
• Ailede görülen göz hastalıklarını göz hekimine bildirmek.
• Göz bebeklerini büyüten damlalarla yapılan düzenli göz muayenelerini aksatmamak; NEI'ye göre birçok göz hastalığını erken dönemde, tedavisi daha kolayken saptamanın tek yolu budur. Bkz. Güneş yanığına ne iyi gelir? Korunma ve bakım