Böbrek iltihabı (piyelonefrit) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Piyelonefrit nedir?

İdrar yolları; böbrekler, böbreklerden mesaneye idrar taşıyan üreterler, mesane ve idrarın dışarı atıldığı idrar kanalından (üretra) oluşur. NHS'e göre böbrek enfeksiyonu, idrar kanalındaki bakterilerin yol açtığı bir idrar yolu enfeksiyonu türüdür. NIDDK de böbrek enfeksiyonunu, çoğu zaman mesanede başlayıp bir ya da iki böbreğe ilerleyen bir idrar yolu enfeksiyonu olarak tanımlar.

Mesane enfeksiyonu (sistit) genellikle idrar yaparken yanma ve sık idrara çıkma gibi belirtilerle sınırlıyken, enfeksiyonun böbreğe ulaşması daha genel ve ağır bir tabloya yol açar: Ateş, titreme, bulantı ve böğür ağrısı ön plana çıkar. NHS'e göre böbrek enfeksiyonu çoğunlukla sistitten sonra gelişir; ancak önce sistit olmadan da ortaya çıkabilir. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri

Belirtileri nelerdir?

NHS'in sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş
• Bulantı veya kusma
• Belin alt kısmında ya da yan tarafta (böğürde) ağrı
• İshal
• Grip benzeri kırgınlık ve kas ağrıları
• İdrar yaparken ağrı veya yanma
• Normalden daha sık idrara çıkma
• Koyu, bulanık ya da kötü kokulu idrar

NIDDK de yetişkinlerde ateş, sırtta, yan tarafta veya kasıkta ağrı ve idrar yaparken rahatsızlık hissini başlıca belirtiler olarak sayar. İdrarda kan da görülebilir; bkz. İdrarda kan (hematüri).

Çocuklarda ve yaşlılarda belirtiler farklı olabilir

NHS'e göre küçük çocuklarda yatak ıslatma ve aşırı uykululuk görülebilir; iki yaşından küçük bebeklerde ise tek belirti yüksek ateş olabilir. Bu nedenle nedeni belli olmayan ateşi olan bebeklerde idrar yolu enfeksiyonu da düşünülmelidir. Yaşlı kişilerde ise belirtiler daha silik olabilir; bilinç bulanıklığı ya da genel durumda ani bozulma ilk işaret olabilir.

Nedenleri ve risk etkenleri

NIDDK'ye göre böbrek enfeksiyonu, mesaneyi enfekte eden bakterilerin bir ya da iki böbreğe ilerlemesiyle oluşur. NHS, böbrek enfeksiyonunun kadınlarda daha sık görüldüğünü belirtir.

NHS'in saydığı risk etkenleri ve daha dikkatli olunması gereken gruplar şunlardır:

• Böbrek taşı: İdrar akışını engelleyerek enfeksiyona zemin hazırlayabilir; bkz. Böbrek taşı belirtileri
• Bazı uzun süreli hastalıklar: Örneğin diyabet gibi kronik hastalıklar
• Bağışıklık sisteminin zayıf olması
• Gebelik: NHS, gebelerde böbrek enfeksiyonu belirtilerinin acil değerlendirme gerektirdiğini vurgular.
• İleri yaş
• Böbrek sorunları olanlar

Erkeklerde prostat büyümesi idrar akışını engelleyerek, çocuklarda ise idrarın mesaneden böbreklere doğru geri kaçması (vezikoüreteral reflü) gibi yapısal sorunlar tekrarlayan enfeksiyonlara katkıda bulunabilir. Tekrarlayan böbrek enfeksiyonlarında hekim bu tür nedenleri araştırabilir.

Nasıl teşhis edilir?

NIDDK'ye göre hekim tanı için tıbbi öykünüzü alır, fizik muayene yapar ve laboratuvar testleri ister; gerekirse görüntüleme yöntemlerinden yararlanır. NHS'e göre tanının doğrulanması için idrar örneği test edilir.

Değerlendirmede kullanılabilecek başlıca testler şunlardır:

• İdrar tahlili: İdrarda iltihap hücreleri, bakteri ve kan araştırılır; bkz. Tam idrar tahlili
• İdrar kültürü: Enfeksiyona yol açan bakterinin türü ve hangi antibiyotiklere duyarlı olduğu belirlenir.
• Kan testleri: Enfeksiyonun ağırlığını ve böbrek işlevini değerlendirmek için; bkz. Böbrek fonksiyon testleri
• Görüntüleme: Taş, tıkanıklık veya apse şüphesinde ultrason ya da bilgisayarlı tomografi.

Hastanede yatan kişilerde NHS'e göre kan ve idrar testleriyle düzenli izlem yapılır.

Tedavi nasıl yapılır?

NIDDK'ye göre böbrek enfeksiyonu antibiyotiklerle tedavi edilir ve kendinizi daha iyi hissetmeye başlasanız bile ilacı sonuna kadar kullanmanız gerekir. NHS'e göre:

• Çoğu kişiye 7–14 gün süreyle ağızdan antibiyotik verilir.
• Tedaviyle birlikte belirtilerin yaklaşık iki hafta içinde düzelmesi beklenir.
• Daha fazla risk taşıyan kişilerde hastaneye yatış gerekebilir. Hastanede antibiyotikler damar yoluyla verilir ve yatış genellikle 3–7 gün sürer.

Antibiyotiğin türünü ve süresini hekim; idrar kültürü sonucu, gebelik durumu, böbrek işlevi ve eşlik eden hastalıklara göre belirler. Taş veya tıkanıklık gibi bir sorun varsa bunun da ayrıca tedavi edilmesi gerekebilir. Antibiyotik başladıktan sonra iki-üç gün içinde düzelme olmuyorsa ya da kötüleşme varsa hekime yeniden başvurun.

Tedavi sırasında dikkat edilecekler

• Antibiyotiği tamamlayın: NIDDK, kendinizi iyi hissetmeye başlasanız bile ilacın sonuna kadar kullanılmasını vurgular. Erken bırakılan tedavi enfeksiyonun geri dönmesine yol açabilir.
• Doz atlamayın: İlacı önerilen saatlerde alın; kusma nedeniyle ilacı tutamıyorsanız hekime haber verin.
• Yan etkileri bildirin: Döküntü, şiddetli ishal veya nefes darlığı gibi beklenmeyen bir tepki olursa hekime başvurun.
• Başkasının antibiyotiğini kullanmayın ve evde kalan antibiyotiklerle kendi kendinize tedavi başlatmayın.
• Kontrol önerilerine uyun: Hekiminiz tedaviden sonra idrar tahlilini veya kültürü tekrarlamak isteyebilir.

Tekrarlayan böbrek enfeksiyonları

Böbrek enfeksiyonu bir kez geçirildikten sonra tekrarlıyorsa, altta yatan bir neden olup olmadığı araştırılmalıdır. NHS, antibiyotik tedavisine rağmen belirtileri geçmeyen kişilerin yeniden hekime başvurmasını önerir. Hekim bu durumda idrar yollarında taş, tıkanıklık ya da yapısal bir sorun olup olmadığını görmek için görüntüleme isteyebilir ve sizi üroloji ya da nefroloji uzmanına yönlendirebilir. Çocuklarda tekrarlayan ateşli idrar yolu enfeksiyonları da çocuk nefrolojisi veya çocuk ürolojisi tarafından değerlendirilmelidir.

Evde iyileşmeyi desteklemek

NHS'in iyileşme dönemi için önerileri şunlardır:

• Dinlenin.
• Bol sıvı alın: NIDDK de bol sıvı içmenin böbrek enfeksiyonlarını önlemeye veya hafifletmeye yardımcı olduğunu belirtir. Kalp veya böbrek hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlamanız varsa hekiminizin önerisine uyun.
• Ağrı kesici seçimine dikkat edin: NHS, ağrı ve ateş için parasetamol kullanılabileceğini, böbrek enfeksiyonunda ise ibuprofen gibi steroid olmayan iltihap giderici ağrı kesicilerden kaçınılmasını önerir. Size uygun ilacı hekiminize veya eczacınıza danışın.
• İdrarınızı tutmayın ve idrar yaparken mesanenizi tamamen boşaltmaya çalışın.

NIDDK'ye göre beslenmenin böbrek enfeksiyonlarını önlediği ya da tedavi ettiği gösterilmemiştir.

Olası komplikasyonlar

NHS, tedavi edilmeyen böbrek enfeksiyonunun sepsise yol açabileceğini belirtir. Sepsis, vücudun enfeksiyona verdiği aşırı tepkinin organlara zarar verdiği, hayatı tehdit eden bir durumdur. NIDDK de böbrek enfeksiyonlarının seyrek olarak ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini, ancak erken tedavinin komplikasyonların çoğunu önlediğini vurgular.

Diğer olası sorunlar arasında böbrekte apse oluşması, böbrek işlevinin geçici olarak bozulması (bkz. Akut böbrek hasarı) ve tekrarlayan enfeksiyonlarda böbrekte kalıcı iz (skar) dokusu sayılabilir. NHS, gebelikte böbrek enfeksiyonu belirtilerinin aynı gün acil değerlendirme gerektirdiğini vurgular; gebelikte enfeksiyon yakından izlenir.

Önlenebilir mi?

Her böbrek enfeksiyonu önlenemez; ancak idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltmaya yönelik alışkanlıklar yardımcı olabilir:

• Gün boyunca yeterli sıvı almak
• İdrar gelince bekletmeden tuvalete gitmek ve mesaneyi tamamen boşaltmak
• Mesane enfeksiyonu belirtileri başladığında erken dönemde hekime başvurmak
• Diyabet gibi kronik hastalıkları kontrol altında tutmak
• Böbrek taşı veya prostat büyümesi gibi idrar akışını engelleyen sorunları tedavi ettirmek