Kısaca
Pitriyazis versikolor (halk arasında güneş mantarı ya da tinea versikolor), deride normalde zararsız olarak bulunan Malassezia adlı maya mantarlarının aşırı çoğalmasıyla ortaya çıkan yaygın, yüzeysel bir deri enfeksiyonudur. Göğüs, sırt, boyun ve kollarda, çevre deriden daha açık ya da daha koyu renkli, düz, ince pullu lekelere yol açar; bazen hafif kaşıntı yapar. NHS'e göre kişiden kişiye bulaşmaz ve kişisel temizlik eksikliğiyle ilgili değildir. Sıcak, nemli hava ve terleme lekelerin ortaya çıkmasını kolaylaştırır. Mantar şampuanları, kremleri ya da yaygın durumlarda tabletlerle tedavi edilir. Tedaviden sonra derinin eski rengine dönmesi birkaç ay sürebilir ve enfeksiyon sık tekrarlayabilir.
Pitriyazis versikolor nedir?
NHS pitriyazis versikoloru, deride doğal olarak bulunan bir mantarın zaman zaman fazla çoğalmasıyla ortaya çıkan yaygın bir mantar enfeksiyonu olarak tanımlar. DermNet de bunu, deride normalde bulunan Malassezia mayalarının anormal şekilde çoğalmasıyla gelişen yaygın bir maya enfeksiyonu olarak anlatır.
NHS'e göre çoğu insanın derisinde bu mantar zararsız olarak bulunur. Mantarın neden bazı kişilerde aşırı çoğaldığı her zaman açık değildir; ancak NHS, durumun kötü hijyenle ya da sağlıksız olmakla ilişkili olmadığını vurgular.
"Versikolor" sözcüğü "renk değiştiren" anlamına gelir. Bu ad, lekelerin kişiden kişiye farklı renklerde görünmesinden ve güneşle birlikte belirginleşmesinden kaynaklanır. Halk arasındaki "güneş mantarı" adı da lekelerin yaz aylarında, bronzlaşan deride daha belirgin hâle gelmesinden gelir.
Belirtileri
NHS ve DermNet'in tarif ettiği başlıca özellikler şunlardır:
- Göğüste, sırtta, boyunda ve kollarda renk değişikliği gösteren lekeler
- Lekelerin düz olması ve üzerinde ince pullanma bulunması; DermNet'e göre lekeye hafifçe sürtünüldüğünde pullanma daha belirgin hâle gelir
- Bazen hafif kaşıntı; DermNet'e göre çoğu zaman belirti vermez
- Lekelerin zamanla birleşerek daha geniş alanlar oluşturabilmesi
Lekelerin rengi
- Açık tenlerde: NHS'e göre lekeler pembe, kırmızı ya da açık kahverengi olabilir ve bronzlaşmaz.
- Koyu tenlerde: NHS'e göre lekeler çevre deriden daha açık renkli görünür.
- DermNet lekeleri üç biçimde tanımlar: bakır-kahverengi (koyu), soluk (açık) ve pembe (iltihaplı).
Açık renkli lekeler özellikle yazın, çevre deri bronzlaştığında daha belirgin hâle gelir. Bu nedenle pek çok kişi lekeleri ilk kez yaz aylarında fark eder.
Kimlerde görülür, neden olur?
DermNet'e göre pitriyazis versikolor en sık genç yetişkinlerde görülür ve erkeklerde biraz daha sıktır; ancak her yaşta ortaya çıkabilir. DermNet'e göre şu durumlar mantarın çoğalmasını kolaylaştırır:
- Sıcak ve nemli iklim: DermNet'e göre sıcak ve nemli bölgelerde daha sık görülür.
- Yoğun terleme: Çok terleyen kişilerde daha sıktır. Bkz. Aşırı terleme (hiperhidroz) nedir?
- Mevsim: DermNet'e göre kışın sıklıkla geriler, yazın yeniden ortaya çıkar.
NHS'e göre pitriyazis versikolor kişiden kişiye bulaşmaz. Bu nedenle havlu paylaşımı ya da temasla başkalarına geçmesinden endişe etmenize gerek yoktur.
Benzer görünen durumlar
Pitriyazis versikolor bazı başka deri durumlarıyla karışabilir:
- Vitiligo (ala hastalığı): Deride renk hücrelerinin kaybıyla bembeyaz, pullanma göstermeyen lekeler oluşur. Pitriyazis versikolorda ise lekeler tamamen beyaz değildir ve ince pullanma vardır. Bkz. Vitiligo nedir?
- Pitriyazis rosea: Bir öncü lekenin ardından gövdeye yayılan pembe, pullu döküntüdür ve genellikle birkaç ay içinde kendiliğinden geçer. Bkz. Pitriyazis rosea nedir?
- Deri mantarı (dermatofitoz): Genellikle kenarları belirgin, kaşıntılı, halka şeklinde döküntülere yol açar. Bkz. Deri mantarı nedir?
- Seboreik dermatit: Yağlı bölgelerde kızarıklık ve kepeklenmeyle seyreder. Bkz. Seboreik dermatit
Doğru tanı, uygun tedavinin seçilmesi için önemlidir.
Bu konuda
Pitriyazis versikolor (güneş mantarı) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
DermNet'e göre tanı çoğu zaman muayeneyle konabilir. Gerekirse hekim şu yöntemlerden yararlanabilir:
- Wood lambası incelemesi: DermNet'e göre bu özel ultraviyole ışık altında lekeler sarı-yeşil renkte parlayabilir.
- Deri kazıntısı: Lekelerin yüzeyinden alınan pullar mikroskopla incelenir; DermNet'e göre mantarın tipik görünümü tanıyı destekler.
- Dermatoskopi: Lekelerin büyütülerek incelenmesi
Muayeneden önceki gün lekelere krem ya da mantar ilacı sürmemek, hekimin pullanmayı görmesini ve gerekirse deri kazıntısı almasını kolaylaştırabilir. Daha önce kullandığınız ürünleri ve ne kadar süre kullandığınızı hekiminize bildirin.
Tedavi
NHS'e göre pitriyazis versikolor genellikle tedavi edilmedikçe geçmez; bu nedenle tedavi önerilir. NHS ve DermNet'in andığı seçenekler şunlardır:
- Mantar şampuanları: NHS'e göre etkilenen deriye sürülüp birkaç dakika bekletildikten sonra durulanan mantar şampuanları kullanılabilir. Şampuan yalnızca saç için değil, gövdedeki lekeler için de kullanılır.
- Mantar kremleri ve jelleri: NHS ve DermNet'e göre sınırlı alanlarda kullanılabilir.
- Mantar tabletleri: NHS ve DermNet'e göre lekeler yaygınsa ya da kremlere yanıt vermiyorsa hekim ağızdan alınan mantar ilaçları önerebilir. Bu ilaçlar bazı ilaçlarla etkileşebileceği ve yan etkileri olabileceği için yalnızca hekim önerisiyle kullanılmalıdır.
Mantar şampuanı gövdeye nasıl uygulanır?
- Duşta deriyi ıslatın.
- Şampuanı lekelerin bulunduğu bölgelere ve çevresindeki deriye ince bir tabaka hâlinde sürün; lekeler sırtta yaygınsa bir yakınınızdan yardım isteyebilirsiniz.
- Ürün talimatında belirtilen süre kadar bekletin.
- Bol suyla iyice durulayın ve deriyi kurulayın.
- Uygulamayı eczacınızın ya da hekiminizin önerdiği sıklıkta ve sürede tekrarlayın.
Gözle ve mukozalarla teması önleyin. Deride belirgin yanma, kızarıklık ya da kaşıntı olursa kullanımı durdurup eczacınıza ya da hekiminize danışın.
Hangi ürünün, ne sıklıkla ve ne kadar süreyle kullanılacağı konusunda eczacınızın ya da hekiminizin önerilerine ve ürün talimatına uyun.
Derinin rengi ne zaman düzelir?
NHS'e göre tedaviden sonra derinin eski rengine dönmesi birkaç ay sürebilir. DermNet de özellikle açık renkli lekelerin haftalarca ya da aylarca sürebildiğini belirtir. Lekelerin hemen düzelmemesi tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez; pullanmanın kaybolması, enfeksiyonun kontrol altına alındığını gösterir. Bu dönemde güneşten korunmak, lekeler ile çevre deri arasındaki renk farkının artmasını önlemeye yardımcı olabilir.
Tekrarlama ve korunma
NHS ve DermNet'e göre pitriyazis versikolor sık tekrarlar. NHS'e göre tekrarlayan durumlarda tedavinin yinelenmesi ya da düzenli aralıklarla önleyici mantar şampuanı kullanılması gerekebilir. DermNet'e göre lekeler geçtikten sonra mantar ilacının düzenli aralıklarla, örneğin ayda bir uygulanması tekrarlama riskini belirgin biçimde azaltabilir.
Günlük yaşamda şu önlemler yardımcı olabilir:
- Terledikten sonra duş alın ve deriyi iyice kurulayın.
- Sıcak havalarda bol, pamuklu ve nefes alan giysiler tercih edin.
- Islak spor giysilerini uzun süre üzerinizde tutmayın.
- Yaz aylarından önce, hekiminizin önerisiyle önleyici tedavi planlayabilirsiniz.
Lekelerle günlük yaşam
Pitriyazis versikolor zararsız bir durumdur; ancak özellikle yaz aylarında, görünür bölgelerdeki lekeler kişiyi rahatsız edebilir. NHS'e göre açık tenlerde lekeler bronzlaşmaz; bu nedenle güneşlenmek lekelerle çevre deri arasındaki renk farkını daha belirgin hâle getirebilir. Güneşten korunmak bu farkın artmasını sınırlayabilir. Enfeksiyon bulaşıcı olmadığı için spor yapmanıza, yüzmenize ya da sosyal etkinliklere katılmanıza engel değildir. Lekelerin tedaviyle birlikte zaman içinde solacağını bilmek ve sabırlı olmak bu süreci kolaylaştırır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'e göre deride renk değiştiren lekeler fark ettiğinizde eczacınıza ya da hekiminize başvurun; çünkü pitriyazis versikolor genellikle tedavi edilmedikçe geçmez. Şu durumlarda hekime başvurmanız özellikle önemlidir:
- Eczaneden alınan ürünlerle lekeler düzelmediyse
- Lekeler çok yaygınsa ya da sık tekrarlıyorsa
- Lekelerin ne olduğundan emin değilseniz
- Lekeler tamamen beyazsa ve pullanma göstermiyorsa (vitiligo gibi başka bir durumu düşündürebilir)
- Bağışıklık sisteminiz zayıflamışsa
- Gebeyseniz ya da emziriyorsanız ve tedavi kullanmanız gerekiyorsa
Pitriyazis versikolor acil bir durum değildir. Ancak bir mantar ilacını kullandıktan sonra yüzde, dudaklarda ya da dilde şişlik, nefes almada güçlük ya da yaygın kurdeşen gibi ağır alerjik tepki belirtileri gelişirse beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Güneş mantarı bulaşıcı mı?
Hayır. NHS'e göre pitriyazis versikolor kişiden kişiye bulaşmaz. Mantar zaten çoğu insanın derisinde zararsız olarak bulunur.
Güneş mantarı kendiliğinden geçer mi?
NHS'e göre genellikle tedavi edilmedikçe geçmez. DermNet'e göre kışın gerileyebilir, ancak yazın sıklıkla yeniden ortaya çıkar.
Tedaviden sonra lekeler neden hemen kaybolmuyor?
NHS'e göre derinin eski rengine dönmesi birkaç ay sürebilir. Pullanmanın kaybolması enfeksiyonun kontrol altına alındığını gösterir; renk zamanla düzelir.
Güneş mantarı neden tekrar eder?
Mantar deride doğal olarak bulunduğu için sıcak, nemli hava ve terleme gibi koşullarda yeniden çoğalabilir. NHS ve DermNet'e göre sık tekrarlar; düzenli önleyici uygulamalar tekrarlama riskini azaltabilir.
Güneş mantarı varken havuza ya da denize girebilir miyim?
Evet. NHS'e göre pitriyazis versikolor kişiden kişiye bulaşmaz. Yüzdükten sonra duş alıp deriyi iyice kurulamak ve ıslak mayoyu uzun süre üzerinizde tutmamak, mantarın çoğalmasını kolaylaştıran nemi azaltmaya yardımcı olur.
Güneş mantarı için hangi doktora gidilir?
İlk adımda eczacınıza ya da aile hekiminize danışabilirsiniz. Yaygın, sık tekrarlayan ya da tanısı net olmayan durumlarda deri ve zührevi hastalıkları uzmanı değerlendirme yapar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
