Aşırı terleme (hiperhidroz) nedir? Nedenleri ve tedavisi

Aşırı terleme nedir?

Terleme, vücudun ısısını düzenlemek için kullandığı doğal ve gerekli bir mekanizmadır. Sıcak havada, egzersiz sırasında, ateşlendiğimizde ya da heyecanlandığımızda terlemek olağandır. NHS aşırı terlemeyi, vücudun serinlemeye ihtiyacı yokken ortaya çıkan terleme olarak tanımlar. MedlinePlus da hiperhidrozu kişinin aşırı ve önceden kestirilemeyen biçimde terlediği bir durum olarak anlatır; bu kişiler hava serin olduğunda ya da dinlenirken bile terleyebilir.

Aşırı terleme sağlık açısından çoğu zaman tehlikeli değildir; ancak günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir. El sıkışmaktan kaçınmak, kâğıtların ıslanması, sık giysi değiştirme ihtiyacı, sosyal ortamlarda utanç ve kaygı gibi sorunlar yaşam kalitesini düşürebilir.

Türleri: birincil ve ikincil aşırı terleme

Birincil (primer) aşırı terleme

MedlinePlus'a göre belirgin bir hastalığa bağlı olmayan aşırı terlemedir. Genellikle avuç içleri, ayak tabanları ve koltuk altları gibi belirli bölgeleri etkiler; bu nedenle odaksal (fokal) hiperhidroz olarak da adlandırılır. MedlinePlus, bu kişilerde ter bezlerinin aşırı aktif çalıştığının düşünüldüğünü ve durumun ailede de görülebildiğini belirtir.

İkincil (sekonder) aşırı terleme

Başka bir hastalığın ya da kullanılan bir ilacın yol açtığı terlemedir. NHS, aşırı terlemenin bazen bir ilacın yan etkisi ya da başka bir hastalığın belirtisi olabileceğini belirtir. MedlinePlus'ın sıraladığı olası nedenler şunlardır:

• Tiroid hastalıkları (özellikle tiroidin fazla çalışması)
• Diyabet ve kan şekeriyle ilgili sorunlar
• Menopoz
• Verem (tüberküloz) gibi enfeksiyonlar
• Bazı kanser türleri
• Kalp hastalıkları ve inme
• Parkinson hastalığı
• Kaygı bozuklukları
• Bazı ilaçlar

İkincil terleme daha çok tüm vücudu etkiler ve gece terlemesi şeklinde de görülebilir. Bu nedenle yeni başlayan, tüm vücutta görülen ya da başka belirtilerle birlikte olan terleme mutlaka değerlendirilmelidir. Bkz. Hipertiroidi (tiroid fazla çalışması) belirtileri ve Menopoz belirtileri

Belirtiler

Temel belirti, durumla orantısız, kontrol edilemeyen terlemedir. Aşağıdaki durumlar aşırı terlemeyi düşündürebilir:

• Serin ortamda ya da dinlenirken bile ellerin, ayakların ya da koltuk altlarının sırılsıklam olması
• Terin giysilerde belirgin lekeler bırakması, günde birkaç kez giysi değiştirme ihtiyacı
• Kalem, telefon ya da direksiyon gibi nesneleri tutmakta zorlanma
• Ayaklarda sürekli nem, kayma ve koku
• Derinin uzun süre nemli kalmasına bağlı tahriş, pişik ya da mantar enfeksiyonları

NHS, terlemenin haftada en az bir kez ortaya çıkmasını, gece olmasını ya da günlük yaşamı etkilemesini hekime başvurma nedenleri arasında sayar.

Evde neler yapılabilir?

NHS'in önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır.

Yapılabilecekler:

• Bol, rahat giysiler tercih edin.
• Nemi çeken çoraplar giyin ve çoraplarınızı günde iki kez değiştirin.
• Deri ayakkabılar giyin ve aynı ayakkabıyı arka arkaya iki gün giymemeye çalışın; ayakkabıların kurumasına fırsat tanıyın.
• Terleme sizi zorluyorsa eczacınızdan daha güçlü ter önleyiciler (antiperspiranlar), koltuk altı pedleri, ayak pudraları ve yumuşak sabun yerine geçen ürünler hakkında bilgi alın.

Kaçınılması gerekenler:

• Dar giysiler ve sentetik kumaşlar
• Kapalı botlar ve uzun süre spor ayakkabısı giymek
• Alkol ve baharatlı yiyecekler gibi terlemeyi artırabilen tetikleyiciler

Ter önleyiciler nasıl çalışır?

MedlinePlus'a göre güçlü ter önleyiciler ter kanallarını geçici olarak tıkayarak terlemeyi azaltır. Bu ürünler deride tahriş yapabileceğinden, nasıl ve ne zaman uygulanacağı konusunda ürün talimatlarına uymak ve tahriş olursa eczacınıza ya da hekiminize danışmak önemlidir. Ter önleyiciler yalnızca koku gidermeye yarayan deodorantlardan farklıdır.

Tanı nasıl konur?

Hekim önce terlemenin ne zaman başladığını, hangi bölgelerde olduğunu, gece olup olmadığını, ailede benzer durum bulunup bulunmadığını ve kullanılan ilaçları sorar. Muayeneye gitmeden önce şu soruların yanıtlarını not etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır:

• Terleme hangi yaşta başladı; çocukluk ya da ergenlikten beri mi var, yoksa yakın zamanda mı başladı?
• Yalnızca eller, ayaklar ya da koltuk altları mı terliyor, yoksa tüm vücut mu?
• Uykuda terleme oluyor mu; çarşaflar ıslanıyor mu?
• Ateş, kilo kaybı, çarpıntı, titreme ya da sıcağa tahammülsüzlük gibi başka belirtiler var mı?
• Son zamanlarda yeni bir ilaca başladınız mı?
• Terleme işinizi, okulunuzu ya da sosyal yaşamınızı nasıl etkiliyor?

MedlinePlus'a göre değerlendirmede şu testler kullanılabilir:

• Nişasta-iyot testi: Terleyen bölgeye iyot ve ardından nişasta uygulanır; aşırı terleyen alanlar koyu mavi ya da siyah renge döner.
• Kâğıt testi: Bölgeye özel bir kâğıt yerleştirilir ve kâğıdın emdiği ter tartılarak terleme miktarı ölçülür.
• Kan testleri ve görüntüleme: İkincil bir nedenden şüpheleniliyorsa, örneğin tiroid işlevini ya da kan şekerini değerlendirmek için istenebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi terlemenin nedenine, etkilediği bölgeye ve şiddetine göre planlanır. İkincil terlemede öncelik altta yatan nedenin tedavisidir. NHS ve MedlinePlus'ın andığı seçenekler şunlardır:

• Güçlü ter önleyiciler: Genellikle ilk basamaktır.
• İlaçlar: NHS ve MedlinePlus, ter bezlerinin uyarılmasını azaltan ağızdan alınan ilaçlardan ve deriye sürülen kremlerden söz eder. Bu ilaçların ağız kuruluğu gibi yan etkileri olabileceğinden hekim tarafından değerlendirilerek reçete edilir.
• İyontoforez: El ve ayakların su dolu bir kaba konduğu ve suya zayıf bir elektrik akımı verildiği bir yöntemdir. MedlinePlus'a göre her seans 10–30 dakika sürer ve birden fazla seans gerekir.
• Botulinum toksini enjeksiyonu: Terlemeyi uyaran sinirleri geçici olarak baskılar. MedlinePlus'a göre enjeksiyon ağrısı ve grip benzeri belirtiler yan etkiler arasındadır; etkisi geçici olduğu için tekrarlanması gerekebilir.
• Cerrahi yöntemler: Ağır durumlarda, koltuk altındaki ter bezlerinin çıkarılması ya da terlemeyi kontrol eden sinirlerin kesildiği sempatektomi ameliyatı düşünülebilir. MedlinePlus, sempatektominin özellikle avuç içi terlemesinde kullanıldığını belirtir. Ameliyatın vücudun başka bölgelerinde terleme artışı gibi istenmeyen sonuçları olabileceğinden, karar risklerin ve yararların hekimle ayrıntılı konuşulmasından sonra verilir.

MedlinePlus'a göre tedaviyle aşırı terleme kontrol altına alınabilir.

Günlük yaşamda ve duygusal olarak başa çıkmak

Aşırı terleme bazı kişilerde sosyal kaygıya, iş ve okul yaşamında güçlüklere yol açabilir. Kaygı da terlemeyi artırabileceği için bir kısır döngü oluşabilir. Yedek giysi ve çorap bulundurmak, koyu ya da desenli giysiler seçmek, mendil ya da emici pedler kullanmak günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Terleme kaygınızı belirgin biçimde artırıyorsa ya da sizi insanlardan uzaklaştırıyorsa bunu hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin. Bkz. Sosyal fobi (sosyal kaygı bozukluğu) nedir?