Kısaca
Perianal apse, makat (anüs) çevresinde irin birikmesiyle oluşan ağrılı bir şişliktir. MSD Manual'a göre makat kanalındaki mukus salgılayan küçük bezlere bakteri yerleşmesiyle gelişir. Oturunca ve dışkılama sırasında artan zonklayıcı ağrı, kızarıklık ve ateş sık görülen belirtilerdir. Tedavinin temeli, apsenin küçük bir kesiyle boşaltılmasıdır; antibiyotik tek başına çoğu zaman yeterli olmaz. Bazı kişilerde iyileşmenin ardından fistül denen bir kanal gelişebilir.
Perianal apse nedir?
Makat kanalının iç yüzeyinde, kanalın kaygan kalmasına yardım eden mukus salgılayan küçük bezler bulunur. ACPGBI'ye göre bu bezlerden birine mikrop girip bez tıkandığında, makatın yakınında irin dolu bir boşluk oluşur. Buna apse denir.
Apse, yerleştiği derinliğe göre farklı biçimlerde ortaya çıkabilir:
- Yüzeysel (perianal) apse: Makat kenarına yakın deri altında oluşur. Gözle görülebilen, kızarık, sıcak ve dokununca çok ağrılı bir şişlik olarak fark edilir.
- Derin apse: Rektumun (kalın bağırsağın son bölümü) çevresinde, daha içeride yerleşir. MSD Manual'a göre bu tür apselerde ağrı daha hafif olabilir ama ateş ve karın altında rahatsızlık öne çıkabilir. Dışarıdan bir şişlik görülmeyebilir.
Perianal apse sık rastlanan bir durumdur. Erken fark edilip boşaltıldığında genellikle iyi iyileşir.
Neden olur, kimlerde daha sık görülür?
MedlinePlus ve MSD Manual'ın sıraladığı nedenler şunlardır:
- Makat bezlerinin tıkanması ve bakterilerin çoğalması
- Makat çatlağının (anal fissür) iltihaplanması. Bkz. Anal fissür (makat çatlağı)
- Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar ve makat bölgesindeki yaralanmalar
- Derin apselerde Crohn hastalığı veya divertikülit gibi bağırsak hastalıkları
MedlinePlus'a göre şu durumlar riski artırabilir:
- Diyabet
- Crohn hastalığı ve ülseratif kolit gibi iltihabi bağırsak hastalıkları
- Kemoterapi, kortizon içeren ilaçların kullanımı veya bağışıklık sistemini zayıflatan diğer durumlar
- Anal ilişki
MedlinePlus, makat apsesinin erkeklerde daha sık görüldüğünü ve bebek bezi kullanan bebeklerde de ortaya çıkabileceğini belirtir. MSD Manual, bağışıklığı zayıf olanlarda ve diyabeti olanlarda apsenin daha ciddi seyredebileceğine dikkat çeker.
Belirtileri nelerdir?
MedlinePlus ve ACPGBI'nin tarif ettiği belirtiler şunlardır:
- Makat çevresinde şişlik ve ele gelen, hassas bir kitle
- Sürekli, zonklayıcı ağrı; ağrı çoğunlukla oturunca, öksürünce ve dışkılama sırasında artar
- Bölgede kızarıklık ve sıcaklık
- Apse kendiliğinden açıldığında irin akıntısı
- Ateş, titreme, gece terlemesi ve halsizlik
- Ağrı nedeniyle dışkılamaktan kaçınmaya bağlı kabızlık
Bebeklerde ise MedlinePlus'a göre makat kenarında şiş, kırmızı ve hassas bir yumru görülür; bebek huzursuz olabilir.
Makatta ağrı ve şişlik başka durumlarda da görülebilir. Örneğin damar içinde pıhtı oluşmuş bir dış hemoroid de ani, ağrılı bir şişliğe yol açabilir. Ayrımı muayeneyle hekim yapar. Bkz. Hemoroid nedir?
Tanı nasıl konur?
Yüzeysel apseler çoğunlukla bölgeye bakılarak ve elle muayene edilerek tanınır. MSD Manual'a göre parmakla yapılan makat muayenesinde hassasiyet ve şişlik saptanabilir.
MedlinePlus ve MSD Manual'a göre şu yöntemler de kullanılabilir:
- Proktosigmoidoskopi: Makat ve rektumun ışıklı bir aletle içeriden incelenmesi
- Görüntüleme: Derin yerleşimli bir apseden ya da Crohn hastalığından şüphelenildiğinde bilgisayarlı tomografi, MR veya ultrason ile irin birikiminin yeri ve büyüklüğü belirlenir.
Ağrı çok şiddetliyse muayene ve boşaltma işlemi anestezi altında birlikte yapılabilir.
Bu konuda
Perianal apse konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Perianal apse nasıl tedavi edilir?
Apsenin boşaltılması
MSD Manual'a göre tedavinin temeli apsenin cerrahi olarak açılıp irinin boşaltılmasıdır. Yüzeysel apseler lokal anesteziyle (yalnızca bölgenin uyuşturulması), derin apseler ise genellikle genel anestezi altında boşaltılır. ACPGBI'ye göre çok erken dönemde antibiyotik bazen yeterli olabilir; ancak çoğu apse hastanede, genel anestezi altında boşaltma gerektirir.
MedlinePlus'a göre boşaltılan apsenin yarası dikilmez, açık bırakılır. Böylece irin dışarı akabilir ve yara içeriden dışarıya doğru iyileşir. Bazı durumlarda yaraya bir süre gazlı bez tamponu konur ve bu tampon düzenli aralıklarla değiştirilir.
İşlem sırasında neler olur?
Bölge uyuşturulduktan ya da genel anestezi verildikten sonra cerrah, şişliğin üzerinden küçük bir kesi açar ve biriken irini boşaltır. Ardından boşluk temizlenir; MedlinePlus'a göre yara dikilmeden açık bırakılır ve gerekirse içine yumuşak bir tampon yerleştirilir. Derin apselerde, işlemden önce görüntüleme ile apsenin yeri belirlenir ve boşaltma çoğunlukla ameliyathanede yapılır. Basınç yapan irin boşaltıldığı için ağrı genellikle işlemden sonra hafifler; yine de yara iyileşene kadar bölgede bir süre hassasiyet ve akıntı olabilir.
Antibiyotikler
MSD Manual'a göre antibiyotik her apsede gerekmez. Ateşi olanlarda, bağışıklığı zayıf olanlarda, diyabeti olanlarda, çevre dokuya yayılan deri iltihabında (selülit) veya enfeksiyonun vücuda yayıldığını düşündüren bulgularda kullanılır. Antibiyotik kararını hekim verir; ilacı kendi başınıza başlamayın ya da yarıda kesmeyin.
Evde sıkmaya çalışmayın
NHS, deri apselerini sıkmaya veya iğneyle delmeye çalışmamayı önerir. Bu, enfeksiyonun yayılmasına yol açabilir. Makat bölgesindeki apseler için de aynı uyarı geçerlidir.
Boşaltma sonrası iyileşme ve bakım
ACPGBI'ye göre apse yarasının iyileşmesi birkaç hafta sürebilir ve bu dönemde ev ziyareti yapan hemşirelerin pansumanı gerekebilir. MedlinePlus'ın önerdiği bakım adımları şunlardır:
- Oturma banyosu: Ilık suyla dolu bir leğene ya da küvete oturmak bölgeyi temizlemeye ve ağrıyı hafifletmeye yardım eder.
- Ağrı kesiciler: Hekimin önerdiği ağrı kesiciler kullanılabilir.
- Kabızlığı önlemek: Dışkı yumuşatıcılar, bol sıvı ve lifli besinler dışkılamayı kolaylaştırır. Bkz. Kabızlık neden olur?
- Hijyen: Dışkılamadan sonra bölgeyi nazikçe yıkamak ve kurulamak
Kontrol randevularına gitmek, yaranın düzgün kapandığını ve fistül gelişip gelişmediğini izlemek için önemlidir.
Olası sorunlar: fistül ve tekrarlama
MedlinePlus'a göre apsenin olası komplikasyonları şunlardır:
- Anal fistül: Apse iyileşirken makat kanalıyla deri arasında kalıcı bir kanal oluşabilir. ACPGBI, apse geçirenlerin yalnızca bir azınlığında fistül geliştiğini belirtir. Yara kapandıktan sonra akıntının sürmesi ya da apsenin aynı yerde tekrarlaması fistülü düşündürür. Bkz. Anal fistül nedir?
- Tekrarlama: Apse aynı bölgede yeniden oluşabilir.
- Süregen ağrı
- Sepsis: Enfeksiyonun kana karışarak tüm vücudu etkilemesi; nadir ama ciddi bir durumdur.
MedlinePlus'a göre zamanında tedavi edildiğinde sonuçlar genellikle iyidir.
Önlemek mümkün mü?
MedlinePlus, güvenli cinsel ilişki uygulamalarının ve bebeklerde bezin sık değiştirilip bölgenin temiz tutulmasının apse riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini belirtir. Diyabet ve iltihabi bağırsak hastalığı gibi altta yatan durumların düzenli izlenmesi de önemlidir.
Hangi doktora gidilir?
Makat çevresinde ağrılı bir şişlik fark ettiğinizde ilk değerlendirmeyi aile hekiminiz yapabilir; ancak apse boşaltma gerektirdiği için tanı ve tedavi çoğunlukla genel cerrahi uzmanı tarafından yürütülür. Gece ya da hafta sonu şikâyetleriniz hızla artıyorsa acil servis de ilk başvuru noktası olabilir. Apseler tekrarlıyorsa, eşlik eden ishal, karın ağrısı ve kilo kaybı varsa Crohn hastalığı gibi bir bağırsak hastalığı açısından gastroenteroloji değerlendirmesi de gerekebilir. Tekrarlayan ya da fistülle sonuçlanan durumlarda kolon-rektum cerrahisiyle ilgilenen cerrahlar sürece dahil olur.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Makat çevresinde ağrılı bir şişlik fark ederseniz beklemeden, tercihen aynı gün bir hekime başvurun. Özellikle şu durumlarda gecikmeyin:
- Şişlik hızla büyüyor, ağrı giderek artıyor ya da oturamayacak hâle geliyorsanız
- Ateş, titreme veya gece terlemesi varsa
- Kızarıklık ve şişlik çevreye yayılıyorsa
- Diyabetiniz varsa, kemoterapi alıyorsanız ya da bağışıklığınızı baskılayan bir ilaç kullanıyorsanız
- Boşaltılan yara kapandıktan sonra akıntı sürüyorsa veya apse aynı yerde tekrarlıyorsa
Şu durumlarda 112'yi arayın: yüksek ateşle birlikte bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, belirgin halsizlik, çok hızlı kalp atışı ya da hızla yayılan, morarıp koyulaşan deri bölgeleri. Bunlar enfeksiyonun vücuda yayıldığını gösterebilir.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Makat apsesi kendiliğinden geçer mi?
Apse bazen kendiliğinden açılıp boşalabilir; ancak bu durumda da iltihap tam temizlenmeyebilir ve apse tekrarlayabilir ya da fistül gelişebilir. Çoğu apse için hekimin yaptığı boşaltma işlemi gerekir.
Apse için yalnızca antibiyotik yeterli mi?
Çoğu zaman yeterli değildir. MSD Manual'a göre tedavinin temeli boşaltmadır; antibiyotik ateş, diyabet, bağışıklık zayıflığı veya yayılan enfeksiyon gibi durumlarda ek olarak verilir.
Apse boşaltıldıktan sonra yara neden dikilmez?
MedlinePlus'a göre yara açık bırakılır ki kalan irin dışarı akabilsin ve yara içeriden dışarıya doğru iyileşsin. Kapatılan yarada irin yeniden birikebilir.
Makat apsesi ile hemoroid nasıl ayırt edilir?
Her ikisi de makatta ağrılı şişliğe yol açabilir. Apsede genellikle kızarıklık, sıcaklık ve ateş ön plandadır. Ayrımı muayeneyle hekim yapar; makatta ağrılı bir şişlik varsa hekime başvurun.
Boşaltmadan sonra yarada akıntı olması normal mi?
Açık bırakılan yaradan iyileşme döneminde bir süre az miktarda akıntı gelmesi beklenebilir; ped kullanmak çamaşırı korur. Ancak akıntı artıyor, kötü kokuyor, ağrı ve kızarıklık yeniden çoğalıyor ya da ateş başlıyorsa yaranızı takip eden ekibe başvurun. Yara kapandıktan sonra süren akıntı ise fistül açısından değerlendirilmelidir.
Apseden sonra fistül olur mu?
Olabilir. ACPGBI'ye göre apse geçirenlerin bir azınlığında fistül gelişir. Yara iyileştikten sonra aynı bölgeden akıntı gelmeye devam ederse cerrahınıza başvurun.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
