Kısaca
Botulinum toksini A, kronik migreni olan yetişkinlerde migren ataklarını önlemeye yönelik (koruyucu) tedavi seçeneklerinden biridir. Halk arasında "migren botoksu" olarak bilinir. The Migraine Trust'a göre bu tedavi yalnızca kronik migreni olan ve daha önce en az üç farklı koruyucu tedaviyi denemiş kişilerde, baş ağrısı alanında deneyimli bir uzman tarafından düşünülür. Uygulama baş, boyun ve omuz bölgesine yapılan çok sayıda küçük enjeksiyondan oluşur ve genellikle 12 haftada bir tekrarlanır. Herkeste aynı yararı sağlamaz; etkisi baş ağrısı günlüğüyle düzenli olarak değerlendirilir.
Botulinum toksini nedir, migrende nasıl etki eder?
Botulinum toksini, bir bakteri türünün (Clostridium botulinum) ürettiği bir maddeden elde edilen bir ilaçtır. Southampton Üniversite Hastanesi'nin (NHS) hasta bilgilendirmesine göre bu ilaç kasa enjekte edildiğinde kasın çalışmasını geçici olarak durdurur; tıbbi kullanımda kası felç etmeyecek, yalnızca zayıflatacak kadar çok küçük miktarlarda uygulanır. Aynı ilaç farklı tıbbi durumlarda ve estetik amaçlı kırışıklık tedavisinde de kullanılır.
The Migraine Trust'a göre bilim insanları, botulinum toksininin sinirlerden "nörotransmitter" denen kimyasal habercilerin salınmasını engellediğini düşünmektedir. Bu haberciler ağrı sinyallerinin taşınmasında rol oynar; salınımlarının azalması migren ağrısını önlemeye yardımcı olabilir. Bu tedavi bir atak sırasında ağrıyı geçirmek için kullanılmaz; amacı zaman içinde atakların sıklığını ve şiddetini azaltmaktır.
Kimlere düşünülür?
Bu tedavi her migreni olan kişi için uygun değildir. Kaynaklarda belirtilen temel koşullar şunlardır:
- Kronik migren tanısı: Southampton Üniversite Hastanesi'nin tanımına göre kronik migren; üç aydan uzun süredir ayda 15 gün ya da daha fazla baş ağrısı olması ve bu günlerin en az 8'inde baş ağrısının migren özellikleri taşımasıdır.
- Daha önce denenmiş koruyucu tedaviler: The Migraine Trust'a göre kişinin en az üç farklı koruyucu tedaviyi daha önce denemiş olması gerekir.
- Ağrı kesicilerin aşırı kullanılmaması: Southampton Üniversite Hastanesi, ağrı kesicilerin çok sık kullanılmamasını ön koşullar arasında sayar; örneğin migren atak ilaçlarından triptanların ayda 10 günden fazla kullanılmaması ve opioid grubu ağrı kesicilerden kaçınılması gerektiğini belirtir. Ağrı kesicilerin sık kullanımı başlı başına baş ağrısını sürdürebilir; bu konuyu hekiminizle konuşun.
- Baş ağrısı günlüğü: Aynı kaynağa göre tedaviden önce en az üç ay boyunca baş ağrısı günlüğü tutulması ve tedavi süresince bu günlüğün sürdürülmesi istenir.
NHS, migrende koruyucu tedavi olarak beta blokerler, bazı antidepresanlar ve epilepsi ilaçları gibi ilaçlardan; ayrıca akupunktur, gevşeme teknikleri ve bilişsel davranışçı terapiden söz eder. Botulinum toksini genellikle bu seçeneklerden yeterli yarar görmeyen kronik migrenli kişilerde gündeme gelir. Bkz. Migren nedir?
Kimler için uygun değildir?
Southampton Üniversite Hastanesi'nin bilgilendirmesine göre bu tedavi şu durumlarda uygun görülmez:
- Gebelik ve emzirme dönemi (gebelik planlıyorsanız hekiminize danışın)
- 18 yaşından küçük çocuklar
- Ayda 15 günden az baş ağrısının olduğu migren (epizodik migren), gerilim tipi baş ağrısı, ilaç aşırı kullanımı baş ağrısı ve küme tipi baş ağrısı gibi diğer baş ağrısı türleri. Bkz. Baş ağrısı türleri
Aynı kaynağa göre şu durumlarda riskler artabilir; bu nedenle hekime mutlaka bildirilmelidir:
- Yüz çevresinde güçsüzlüğe yol açan sinir-kas hastalıkları (örneğin myastenia gravis veya yüz felci)
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı
- Son 12 hafta içinde, estetik amaçlı da olsa, botulinum toksini uygulaması yapılmış olması
- Yakın zamanda aminoglikozid grubu antibiyotik kullanılması
- Enjeksiyon yapılacak alanlarda (alın, kulak çevresi, boyun, omuz) derinin yaralı, çatlak ya da enfekte olması
Uygulamaya hazırlık
Southampton Üniversite Hastanesi'ne göre bu tedavi için özel bir hazırlık gerekmez. Yine de uygulamadan önce şunları yapmak yararlı olur:
- Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve yakın zamanda kullandığınız antibiyotikleri hekiminize söyleyin.
- Baş ağrısı günlüğünüzü yanınızda getirin.
- İğne sırasında bayılma ya da baş dönmesi yaşamaya yatkınsanız bunu uygulamadan önce belirtin; aynı kaynak bu durumda önlem alınabileceğini belirtir.
- İlk uygulama için, kendinizi halsiz hissetme ihtimaline karşı sizi götürüp getirecek birini ayarlamanız önerilir.
Bu konuda
Migren konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Uygulama nasıl yapılır?
Uygulama baş ağrısı alanında deneyimli bir hekim ya da bu konuda eğitimli bir hemşire tarafından yapılır. Önce tedavi anlatılır, sorularınız yanıtlanır ve onayınız alınır.
- Kişi bir sandalyede oturur.
- Çok ince bir iğneyle alın, kulakların üstü, başın arkası, boyun ve omuzlardaki kaslara çok sayıda küçük enjeksiyon yapılır. The Migraine Trust'a göre enjeksiyon sayısı 31 ile 39 arasındadır; bu bölgeler migrende rol oynayan başlıca sinirlerin bulunduğu alanlarla örtüşür.
- Southampton Üniversite Hastanesi'ne göre enjeksiyonların kendisi birkaç dakika sürer; randevu için toplam yarım saat kadar ayrılması önerilir.
İğne çok ince olsa da enjeksiyonlar sırasında rahatsızlık hissedilebilir. Rahatsızlık hissettiğinizde söylemeniz hâlinde enjeksiyonlar arasında kısa bir ara verilebilir ya da hız size göre ayarlanabilir.
Uygulama sonrası ve takip
Southampton Üniversite Hastanesi'nin bilgilendirmesine göre ilk uygulamadan sonra, kendinizi iyi hissettiğinizden ve alerjik bir tepki gelişmediğinden emin olmak için birkaç dakika klinikte beklemeniz istenir. Çoğu kişi hemen günlük işlerine dönebilir. Uygulama günü ya da ertesi gün yorgun hissetmek, özellikle öncesinde kaygılı olan kişilerde olağandır.
Aynı kaynak, uygulamadan sonraki 24 saat boyunca şunlardan kaçınılmasını önerir:
- Enjeksiyon yapılan yerlere dokunmak ya da ovalamak
- Yüzü ve saçı yıkamak
Ne sıklıkla tekrarlanır, ne zaman durdurulur?
Botulinum toksininin etkisi zamanla azaldığı için uygulama genellikle 12 haftada bir tekrarlanır. The Migraine Trust'a göre tedavinin yarar sağlayıp sağlamadığına çoğunlukla en az iki uygulamadan sonra karar verilir. Southampton Üniversite Hastanesi'nin uygulamasında da ilk iki uygulamanın ardından baş ağrısı uzmanı yanıtı değerlendirir; baş ağrısı günlerinde yeterli azalma olmazsa tedavi durdurulabilir.
The Migraine Trust'a göre tedavi, migren kronik olmaktan çıkıp ayda 15 günden az baş ağrısının olduğu döneme (epizodik migren) art arda üç ay boyunca geçinceye kadar sürdürülebilir. Southampton Üniversite Hastanesi ayrıca bir yıllık tedavinin ardından altı aylık bir ara verildiğini ve bu sürede de günlük tutulduğunu belirtir. Takip planı merkezden merkeze değişebilir; size uygulanacak plan hekiminiz tarafından belirlenir.
Baş ağrısı günlüğü nasıl tutulur?
Southampton Üniversite Hastanesi'ne göre günlükte her gün baş ağrısı olup olmadığı ve ağrının ne kadar şiddetli olduğu kaydedilir; günlük her 12 haftalık uygulama döneminden sonra ekiple paylaşılır. Bu kayıtlar, tedavinin sürdürülüp sürdürülmeyeceğine karar verirken hekimin başlıca bilgi kaynaklarındandır; bu yüzden kaydın düzenli ve eksiksiz olması önemlidir. Aynı kaynağa göre günlüğün tedavinin ilk yılı boyunca ve tedavi bırakıldıktan sonraki altı ay boyunca tutulması istenir. Aldığınız ağrı kesicileri ve atakları tetiklediğini düşündüğünüz durumları da not etmek, hekiminizle görüşmenizi kolaylaştırır.
Olası yan etkiler
Southampton Üniversite Hastanesi ve The Migraine Trust'ın sıraladığı yan etkiler genellikle geçicidir ve ilacın etkisi azaldıkça birkaç hafta içinde düzelir:
Sık görülenler:
- Baş, boyun ve omuzlarda ağrının ya da sertliğin artması
- Alın görünümünde hafif değişiklik (ilacın enjekte edildiği kasları zayıflatmasına bağlı)
- Enjeksiyon yerinde ağrı, morarma, kanama ya da enfeksiyon
- The Migraine Trust'a göre bazı kişilerde başlangıçta ataklarda kötüleşme
Daha az görülenler:
- Göz kapağında ya da kaşta düşüklük (pitozis)
Seyrek görülenler:
- Baş ve boyun bölgesinde kas güçsüzlüğü; örneğin yutma güçlüğü
- Kaşıntı ya da döküntü gibi alerjik tepkiler
- Anafilaksi denen, hızla gelişen ve hayatı tehdit edebilen ağır alerjik tepki (çok seyrek). Bkz. Anafilaksi
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Uygulamadan sonra nefes darlığı, yüzde, dudakta ya da boğazda şişlik, yaygın döküntü, baygınlık hissi gibi ağır alerjik tepki belirtileri
- Yutkunmada ya da nefes almada belirgin güçlük
- NHS'in migren sayfasında sayılan acil belirtiler: aniden başlayan ve çok şiddetli baş ağrısı; konuşma ya da bellek sorunları; görme kaybı, bulanık ya da çift görme; uyku hâli ya da bilinç bulanıklığı; nöbet; yüksek ateşle birlikte menenjit belirtileri; vücudun ya da yüzün bir yanında güçsüzlük; yakın zamanda geçirilmiş kafa travması
Hekiminize başvurun:
- Enjeksiyon yerinde artan kızarıklık, şişlik ya da akıntı gibi enfeksiyon belirtileri varsa
- Göz kapağı düşüklüğü, boyunda belirgin güçsüzlük ya da başka yan etkiler sizi rahatsız ediyorsa
- NHS'e göre migren atağı 72 saatten uzun sürüyorsa ya da aura belirtileri bir saatten uzun devam ediyorsa (bu durumlarda kısa sürede değerlendirme önerilir)
- Ataklarınız ağırlaşıyor, her zamankinden uzun sürüyor ya da haftada birden sık oluyorsa
- Baş ağrısı günleriniz artıyor ya da ağrı kesicileri giderek daha sık kullanıyorsanız
- Gebelik planlıyorsanız ya da gebe kaldıysanız
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Migren botoksu her migren hastasına yapılır mı?
Hayır. The Migraine Trust'a göre yalnızca kronik migreni olan ve en az üç koruyucu tedaviyi daha önce denemiş yetişkinlerde, baş ağrısı alanında deneyimli bir uzman tarafından düşünülür.
Uygulama ne kadar sürer?
Southampton Üniversite Hastanesi'ne göre enjeksiyonlar birkaç dakika sürer; randevu için toplam yaklaşık yarım saat ayrılması önerilir.
Kaç ayda bir tekrarlanır?
Genellikle 12 haftada bir tekrarlanır. Tedavinin yarar sağlayıp sağlamadığına çoğunlukla en az iki uygulamadan sonra karar verilir.
Migren botoksu migreni tamamen geçirir mi?
Hayır. Amaç atakların sıklığını ve şiddetini azaltmaktır. Southampton Üniversite Hastanesi tedavinin herkeste işe yaramadığını belirtir; yanıt baş ağrısı günlüğüyle izlenir.
Uygulamadan sonra işe dönebilir miyim?
Çoğu kişi hemen günlük işlerine dönebilir. İlk 24 saat enjeksiyon yerlerine dokunulmaması ve yüzün, saçın yıkanmaması önerilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
