Reflü ve mide fıtığı ameliyatı (fundoplikasyon) nasıl yapılır?

Reflü ve mide fıtığı nedir?

Yemek borusu, göğüs boşluğundan geçip diyafram adı verilen kas tabakasındaki bir açıklıktan karına girer ve mideye bağlanır. Normalde yemek borusunun alt ucundaki kapakçık işlevi gören yapı, mide içeriğinin yukarı kaçmasını engeller.

• Reflü: Mide asidinin ve içeriğinin yemek borusuna geri kaçmasıdır. Mide yanması, ağza acı-ekşi su gelmesi gibi yakınmalara yol açar. Bkz. Reflü nedir?
• Mide fıtığı (hiatal herni): Midenin bir bölümünün diyaframdaki açıklıktan göğüs boşluğuna doğru yer değiştirmesidir. Bkz. Mide fıtığı (hiatal herni)

StatPearls'a göre mide fıtıklarının büyük çoğunluğu, yemek borusu-mide birleşim yerinin de yukarı kaydığı "kayan" tiptedir. Daha seyrek görülen "paraözofageal" tipte ise midenin bir bölümü yemek borusunun yanından göğüs boşluğuna geçer. Bu tip fıtıklar mekanik sorunlara yol açabileceği için ameliyat kararında ayrıca önem taşır.

Hangi durumlarda ameliyat yapılır?

NHS'e göre mide fıtığı ve reflüde önce yaşam tarzı değişiklikleri (daha küçük öğünler, yatağın baş tarafını yükseltmek, fazla kiloları vermek) ve eczaneden alınabilen mide asidini nötrleyen ilaçlar denenir. NHS, ameliyata yönlendirmenin genellikle diğer tedaviler işe yaramadığında ve şikâyetler çok şiddetli sürdüğünde yapıldığını belirtir.

MedlinePlus ve StatPearls'a göre ameliyat şu durumlarda düşünülebilir:

• İlaçlara rağmen şikâyetlerin belirgin biçimde sürmesi
• Kişinin uzun süreli ilaç kullanmak istememesi
• Yemek borusunda ileri derecede iltihap, ülser ya da yara dokusuna bağlı daralma
• Mide içeriğinin akciğerlere kaçmasıyla gelişen zatürre
• Belirti veren büyük paraözofageal fıtıklar
• MedlinePlus'a göre yemek borusunda kanama; reflüye bağlı süregen öksürük ya da ses kısıklığı
• StatPearls'a göre büyük ve tedavi edilmemiş fıtıklarda midenin kendi etrafında dönmesi (volvulus) ya da fıtığın sıkışıp kan akımının bozulması (boğulma). StatPearls, volvulusla birlikte sıkışan paraözofageal fıtıkların bulantı, kusma ve göğüs ağrısıyla aniden ortaya çıkabileceğini ve bu durumda acil girişim gerekebileceğini belirtir.

Ameliyattan önce denenen yöntemler

NHS'e göre mide fıtığı sorun yaratmıyorsa genellikle tedavi gerekmez; StatPearls'a göre de en sık görülen kayan tip fıtıklar çoğunlukla ilaçla yönetilir. NHS'in önerdiği öz bakım adımları şunlardır:

• Daha küçük ve sık öğünler
• Yatağın baş tarafını 10–20 cm yükseltmek: Göğüs ve başın bel hizasının üzerinde kalması, mide asidinin boğaza doğru ilerlemesini engelleyebilir.
• Fazla kiloları vermek. StatPearls da sağlıklı kiloyu korumayı karın içi basıncı azaltan önlemler arasında sayar.
• Eczane ilaçları: Eczacı, şikâyetleri hafifletebilen antasit ve aljinat adı verilen ilaçları önerebilir. NHS'e göre bu ilaçların yemekle birlikte ya da yemekten kısa süre sonra alınması önerilir; kısa sürede rahatlatsalar da sorunu ortadan kaldırmazlar ve uzun süre düzenli kullanılmamalıdırlar.

NHS'e göre şikâyetleri tetikleyen yiyecek ve içeceklerden uzak durmak, yatmadan önceki 3–4 saat içinde yemek yememek, belinizi sıkan giysiler giymemek, aşırı alkol almamak ve sigara içmemek de önerilir. Eczane ilaçları ve beslenme değişiklikleri işe yaramazsa hekim daha güçlü reçeteli ilaçlar yazabilir. NHS'e göre bu yöntemlere rağmen şikâyetler çok şiddetli sürdüğünde uzman değerlendirmesi ve ameliyat seçeneği gündeme gelir.

Ameliyat öncesi tetkikler ve hazırlık

StatPearls'a göre ameliyattan önce şu incelemeler yapılır:

• Endoskopi: Yemek borusundaki iltihap ve yaraların değerlendirilmesi ve başka hastalıkların dışlanması için yapılır. Bkz. Endoskopi nedir?
• Baryumlu yutma grafisi: Baryum içeren bir sıvı içildikten sonra çekilen röntgenlerle fıtığın büyüklüğü ve şekli gösterilir.
• Özofagus manometrisi: Yemek borusunun kasılma gücünü ölçer; yemek borusunun hareket bozukluklarını dışlamak için yapılır. Bu bilgi, sarmanın tipini seçmede de yol gösterir.
• pH ölçümü: Reflü şikâyeti olup bunu gösteren nesnel bir bulgusu olmayan kişilerde, yemek borusunun alt ucundaki asit miktarı belirli bir süre boyunca kaydedilerek reflü doğrulanır.

StatPearls'a göre bu tetkiklerin amacı tanıyı doğrulamak, başka hastalıkları dışlamak ve ameliyat planına yol göstermektir. MedlinePlus, bunlara ek olarak kan testleri (tam kan sayımı, elektrolitler ya da karaciğer testleri) ve yemek borusu röntgenlerinin de istenebileceğini belirtir.

MedlinePlus'a göre gebeyseniz ya da gebe olabilirseniz ve reçetesiz aldıklarınız, takviyeler ve bitkisel ürünler dahil kullandığınız tüm ilaçları ekibinize söyleyin. Ameliyattan önceki hafta kan sulandırıcı ilaçlara geçici olarak ara vermeniz istenebilir; ameliyat günü hangi ilaçları alacağınızı cerrahınıza sorun. Ameliyat günü yeme-içmeyi ne zaman keseceğinize ilişkin talimata uyun.

Ameliyat nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre ameliyat üç farklı yoldan yapılabilir:

• Kapalı (laparoskopik) ameliyat: Karna 3–5 küçük kesi açılır; kamera ve ince aletlerle çalışılır. NHS'e göre mide fıtığında genellikle bu yöntem kullanılır. Bkz. Laparoskopi nedir?
• Açık ameliyat: Karna yapılan tek ve daha büyük bir kesiyle gerçekleştirilir.
• Endolüminal fundoplikasyon: MedlinePlus'a göre kesi yapılmadan, ağızdan ilerletilen esnek bir alet ve klipsler ya da dikişlerle yapılan yeni bir yöntemdir.

MedlinePlus'a göre ameliyat çoğunlukla 2–3 saat sürer ve kapalı ameliyat sırasında bir sorun çıkarsa açık ameliyata geçilmesi gerekebilir. StatPearls'a göre ameliyatın üç temel ilkesi ve ana adımları şunlardır:

1. Diyaframdaki açıklık çevresi serbestleştirilir ve yemek borusu çevre dokulardan ayrılır.
2. Yemek borusunun en az 2 cm'lik bölümünün gerginlik olmadan karın içinde kalması sağlanır.
3. Büyük paraözofageal fıtıklarda fıtık kesesinin çıkarılması önerilir.
4. Diyaframdaki genişlemiş açıklık kapatılır; MedlinePlus'a göre bu dikişlerle yapılır ve bazı cerrahlar onarılan bölgeye yama (mesh) yerleştirir. StatPearls, yamanın uzun dönemde fıtığın tekrarlamasını azaltmadığını belirtir.
5. Midenin üst kısmı yemek borusunun alt ucunun çevresine sarılarak dikilir (fundoplikasyon).

StatPearls'a göre sarma tam (360 derece, Nissen) ya da kısmi (arkadan Toupet ya da önden Dor) olabilir. Hangi tipin seçileceğine manometri bulguları ve kişinin özelliklerine göre cerrah karar verir.

Ameliyat sonrası iyileşme

MedlinePlus'a göre kapalı ameliyattan sonra hastanede kalış genellikle 1–3 gün, açık ameliyattan sonra 2–6 gündür. MedlinePlus, çoğu kişinin 4–6 hafta içinde normal etkinliklerine döndüğünü belirtir.

StatPearls'a göre ameliyat sonrası bakım, ameliyatın türüne, cerrahın tercihine ve hastanenin uygulamalarına göre değişir; pek çok cerrah, özellikle büyük paraözofageal fıtık onarımından sonra, ilk gün yeni yapılan sargıdan geçişi görmek için baryumlu grafi çektirir. Ağır kaldırmaya ve yorucu sporlara ne zaman döneceğinizi cerrahınıza sorun.

Beslenme

MedlinePlus'a göre beslenmeye önce sıvılarla, ardından yumuşak gıdalarla başlanır; katı gıdaların iyi tolere edilmesi birkaç hafta sürebilir. NHS'e göre istediğiniz her şeyi yiyebilmeniz 6 haftayı bulabilir; şişkinlik, gaz ve yutma güçlüğü gibi yakınmaların geçmesi ise birkaç ay sürebilir. Bu dönemde cerrahi ekibin verdiği beslenme planına uyun.

Olası riskler ve yan etkiler

MedlinePlus ve StatPearls'ın sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• Yutma güçlüğü: MedlinePlus'a göre genellikle ameliyattan sonraki ilk 3 ay içinde geçer.
• Gaz şişkinliği: Sarma nedeniyle geğirme ya da kusma ile midedeki basınç rahatlatılamayabilir. StatPearls'a göre geçici yutma güçlüğü, şişkinlik ve geğirme-kusmada güçlük tam sarmalardan sonra daha sık görülür.
• Fıtığın ya da reflünün tekrarlaması: MedlinePlus ve NHS'e göre şikâyetler geri dönebilir ve ek ameliyat gerekebilir; bazı kişiler ameliyattan sonra da mide yanması ilacı kullanmaya devam eder.
• Sinir ve organ hasarı: MedlinePlus'a göre yemek borusu ve mide yakınındaki vagus sinirlerinin zarar görmesi mide işlevini etkileyebilir; mide, yemek borusu, karaciğer ya da ince bağırsağın zarar görmesi ise çok seyrektir.
• Genel ameliyat riskleri: MedlinePlus'a göre kanama, kan pıhtısı, enfeksiyon ve ilaçlara karşı tepkiler.

MedlinePlus, sargının fazla sıkı yapılması, zamanla gevşemesi ya da yeni bir fıtık gelişmesi durumunda yeni reflü şikâyetleri veya yutma sorunları nedeniyle ileride yeniden ameliyat gerekebileceğini belirtir.

Size uygun yöntem ve olası riskler hakkında ameliyat öncesinde cerrahınızla ayrıntılı konuşun.