Meniere hastalığı nedir? Belirtileri, atakları ve tedavisi

Meniere hastalığı nedir?

İç kulak, işitmeyi sağlayan salyangoz (koklea) ile dengeyi sağlayan yarım daire kanallarından oluşur. Bu yapıların içinde endolenf adı verilen özel bir sıvı bulunur. Baş hareket ettikçe bu sıvının hareketi algılanır ve beyne denge bilgisi iletilir.

NIDCD Meniere hastalığını; şiddetli baş dönmesine, kulak çınlamasına, işitme kaybına ve kulakta dolgunluk ya da tıkanıklık hissine yol açan bir iç kulak hastalığı olarak tanımlar. NHS de hastalığı, dengeyi ve işitmeyi etkileyebilen seyrek görülen bir iç kulak hastalığı olarak tarif eder. Meniere hastalığında iç kulaktaki sıvı dengesinin bozulduğu düşünülür; ancak bunun neden olduğu tam olarak bilinmemektedir.

Kimlerde görülür?

NIDCD'ye göre:

• ABD'de yaklaşık 615.000 kişinin Meniere hastalığı vardır ve her yıl yaklaşık 45.500 kişiye yeni tanı konur.
• Hastalık en sık 40–60 yaş arasındaki yetişkinlerde görülür; 18 yaşından küçük çocuklarda seyrektir.
• Çoğunlukla tek kulağı etkiler; ancak NIDCD'ye göre hastaların yüzde 15–25'inde her iki kulak etkilenebilir.

Belirtileri nelerdir?

NIDCD ve NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Vertigo (baş dönmesi): Kişinin kendisinin ya da çevresinin dönüyormuş gibi hissettiği, şiddetli bir baş dönmesidir. NIDCD'ye göre vertigo atakları 20 dakika ile 12 saat arasında sürer. Bkz. Vertigo nedir?
• Kulak çınlaması: Etkilenen kulakta çınlama, uğultu ya da vızıltı. Bkz. Kulak çınlaması neden olur?
• İşitme kaybı: Başlangıçta ataklarla birlikte gelip gidebilir; yani işitme "dalgalı" seyreder. Zamanla kalıcı hâle gelebilir. Bkz. İşitme kaybı
• Kulakta dolgunluk ya da basınç hissi: NHS kulakta basınç ya da ağrıyı da belirtiler arasında sayar.
• Denge kaybı, bulantı ve kusma: Şiddetli vertigo ataklarına sıklıkla eşlik eder.

NHS'e göre belirtiler aniden başlar ve birkaç dakika ile 24 saat arasında sürebilir. Ataklar arasında kişi kendini tamamen iyi hissedebilir. Atakların sıklığı ve şiddeti kişiden kişiye büyük farklılık gösterir.

Düşme atakları

NIDCD'ye göre bazı kişilerde "düşme atakları" adı verilen ani ve şiddetli denge kaybı epizotları görülür; kişi aniden yere düşebilir. Bu ataklar yaralanma riski taşıdığı için hekimle mutlaka konuşulmalıdır.

Nedenleri nelerdir?

NIDCD'ye göre Meniere hastalığının nedeni tam olarak bilinmemektedir. Araştırılan olası nedenler şunlardır:

• Migren baş ağrılarında da görülen damar daralmaları. Bkz. Migren
• Viral enfeksiyonlar
• Alerjiler
• Otoimmün tepkiler (bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına yönelmesi)
• Kalıtsal (genetik) yatkınlık

Bu etkenlerin birden fazlasının birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Nasıl teşhis edilir?

Meniere hastalığını tek başına doğrulayan bir test yoktur; tanı belirtilerin özelliklerine, muayeneye ve testlerin birlikte değerlendirilmesine dayanır. NIDCD'ye göre tanı için şu ölçütler aranır:

• İki ya da daha fazla vertigo atağı
• İşitme testiyle belgelenmiş işitme kaybı
• Etkilenen kulakta çınlama ya da dolgunluk gibi kulak belirtileri
• Benzer belirtilere yol açabilecek diğer denge bozukluklarının dışlanması

NHS'e göre aile hekimi kulakları muayene eder ve bazı fizik muayene testleri yapar. Meniere hastalığından şüphelenirse kişiyi bir uzmana yönlendirir; uzman kan testleri ve MR görüntüleme gibi ek testler isteyebilir. Ayrıca işitme testleri (odyometri) ve denge testleri yapılabilir. Pozisyonel baş dönmesi (BPPV) gibi benzer belirtilere yol açan durumlar bu sayede ayırt edilir. Bkz. BPPV nedir?

Meniere ile karışabilen durumlar

Baş dönmesi pek çok farklı durumda görülebilir ve Meniere hastalığıyla karışabilir. Hekimin ayrım yaparken dikkat ettiği bazı durumlar şunlardır:

• Pozisyonel baş dönmesi (BPPV): Baş hareketiyle başlayan, genellikle çok kısa süren dönme hissidir; işitme kaybı ve kulakta dolgunluk beklenmez.
• İç kulak iltihabı (labirentit): NHS bu durumu işitmeyi aniden etkileyebilen nedenler arasında sayar; baş dönmesi ve işitme kaybına yol açabilir.
• Migrenle ilişkili baş dönmesi: NIDCD, Meniere hastalığının olası nedenleri arasında migrende de görülen damar daralmalarını sayar; iki durum aynı kişide birlikte görülebilir.
• İnme: NHS'e göre baş dönmesine yüzde kayma, kolda güçsüzlük, konuşma ya da görme sorunları eşlik ediyorsa inme düşünülmelidir. Bu bir acil durumdur.

Bu nedenle tekrarlayan baş dönmesi yaşayan herkesin, belirtileri kendi başına "Meniere" olarak yorumlamadan hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Tedavi seçenekleri

NHS'e göre Meniere hastalığı tamamen ortadan kaldırılamaz; ancak çeşitli tedaviler belirtileri hafifletebilir. Tedavi genellikle en basit yöntemlerden başlanarak kişiye göre planlanır.

Yaşam tarzı ve beslenme

NIDCD ve NHS beslenme ve davranış değişikliklerini tedavinin ilk basamakları arasında sayar:

• Tuzu azaltmak: NIDCD ve NHS az tuzlu beslenmenin denenebileceğini belirtir. Tuz kısıtlamasının ne ölçüde yapılacağını hekiminiz ya da diyetisyeninizle konuşun.
• Kafein, alkol ve sigaradan kaçınmak: NHS bu maddelerden uzak durulmasını önerir.
• Yeterli sıvı almak

İlaç tedavisi

NHS'e göre vertigo ve bulantıyı hafifletmek için ilaçlar kullanılabilir. NIDCD, vücuttaki sıvı miktarını azaltan idrar söktürücüleri ve atak sırasında belirtileri hafifleten ilaçları tedavi seçenekleri arasında sayar. Hangi ilacın uygun olduğuna hekim karar verir; ilaçlarınızı kendi başınıza değiştirmeyin.

Denge rehabilitasyonu

NHS ve NIDCD, dengeyi güçlendirmeye yönelik egzersiz programlarını (vestibüler rehabilitasyon) tedavi seçenekleri arasında sayar. Bu egzersizler, beynin iç kulaktan gelen değişen sinyallere uyum sağlamasına yardımcı olur. Bkz. Denge egzersizleri

İşitme ve çınlama desteği

NHS'e göre işitme cihazları ve kulak çınlamasıyla baş etmeye yönelik yöntemler kullanılabilir.

Kulağa enjeksiyon ve cerrahi

NIDCD'ye göre diğer tedavilere yanıt vermeyen kişilerde orta kulağa ilaç enjeksiyonları uygulanabilir. NIDCD ve NHS'e göre cerrahi, diğer seçenekler yetersiz kaldığında ve seyrek olarak düşünülür. Bu tedavilerin yararları ve riskleri, özellikle işitme üzerindeki olası etkileri kulak burun boğaz uzmanıyla ayrıntılı olarak konuşulmalıdır.

Meniere hastalığıyla yaşam

NHS'in önerileri şunlardır:

• İlaçlarınızı yanınızda bulundurun: Atak başladığında hemen kullanabilmeniz için.
• Atak sırasında güvende olun: Baş dönmesi başladığında düşmemek için hemen güvenli bir yere oturun ya da uzanın. Merdivenlerde ve yüksek yerlerde dikkatli olun.
• Baş dönmeniz varken araç kullanmayın. NHS, ani ya da sık baş dönmesi yaşayan kişilerin araç kullanma konusunda yetkili kurumlara bilgi vermesi gerektiğini belirtir; Türkiye'deki düzenlemeler için hekiminize danışın.
• Atak günlüğü tutun: Atakların tarihini, süresini ve öncesinde yediklerinizi, uyku ve stres durumunuzu not etmek olası tetikleyicileri fark etmenize yardımcı olabilir.
• Ruh sağlığınızı önemseyin: NHS'e göre öngörülemeyen ataklar kaygıya ve çökkünlüğe yol açabilir; danışmanlık ve nefes egzersizleri yardımcı olabilir. Bkz. Stresle baş etmede nefes egzersizleri