Ani işitme kaybı nedir? Neden acildir, nasıl tedavi edilir?

Ani işitme kaybı nedir?

Sesler dış kulak yolundan geçerek kulak zarını titreştirir; bu titreşim orta kulaktaki küçük kemikçiklerle iç kulağa iletilir. İç kulaktaki salyangoz (koklea) adı verilen yapı titreşimleri sinir sinyallerine dönüştürür ve işitme siniri bu sinyalleri beyne taşır.

İşitme kaybı, bu yolun neresinin etkilendiğine göre iki ana gruba ayrılır:

• İletim tipi işitme kaybı: Sesin dış ya da orta kulakta engellenmesidir; örneğin kulak kiri tıkacı ya da orta kulakta sıvı.
• Sensörinöral işitme kaybı: İç kulağın ya da işitme sinirinin etkilenmesidir.

NIDCD ani sensörinöral işitme kaybını, hemen ya da birkaç gün içinde gelişen, nedeni açıklanamayan hızlı bir işitme kaybı olarak tanımlar. Bu durumda sorun iç kulakta ya da iç kulağı beyne bağlayan sinir yollarındadır. NIDCD'ye göre işitme testinde, birbirine komşu üç ses frekansında 72 saat içinde en az 30 desibellik bir kayıp saptanması ani sensörinöral işitme kaybı lehine değerlendirilir. Pratikte bu, olağan bir konuşmanın fısıltı gibi duyulmasına yol açabilecek düzeyde bir kayıptır.

Genel olarak işitme kaybı hakkında bilgi için bkz. İşitme kaybı

Belirtileri nelerdir?

NIDCD'nin sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Tek kulakta ani işitme azalması: Kişi çoğu zaman bunu sabah uyandığında fark eder. Bazen telefonu diğer kulağına aldığında ya da bir sesin yönünü bulmakta zorlandığında anlar.
• Kulakta dolgunluk ya da tıkanıklık hissi
• Kulak çınlaması (tinnitus): Kulakta uğultu, vızıltı ya da çınlama
• Baş dönmesi: Bazı kişilerde denge kaybı ya da dönme hissi eşlik eder

Kulakta tıkanıklık hissi, ani işitme kaybının sık karıştırıldığı bir belirtidir. Birçok kişi bunu kulak kiri, soğuk algınlığı ya da alerjiye bağlayıp beklemeyi tercih eder. Oysa ağrı, akıntı ya da nezle olmadan aniden başlayan tek taraflı işitme azalması, iç kulak kaynaklı olabilir ve beklemeden değerlendirilmelidir.

Kulak çınlaması hakkında bilgi için bkz. Kulak çınlaması neden olur? Baş dönmesi için bkz. Vertigo nedir?

Ne kadar sık görülür, kimleri etkiler?

NIDCD'ye göre ani işitme kaybı her yıl her 5.000 kişiden bir ila altısında görülür; ancak tanı almayan kişiler nedeniyle gerçek sayının daha yüksek olabileceği belirtilir. NIDCD'ye göre en sık 40'lı yaşların sonu ve 50'li yaşların başındaki yetişkinleri etkiler; bununla birlikte her yaşta görülebilir.

Ani işitme kaybını fark etmek

Tek kulakta gelişen kayıp, diğer kulak iyi duyduğu için ilk anda fark edilmeyebilir. Şu durumlar ani işitme kaybını düşündürebilir:

• Telefonu her zamanki kulağınıza tuttuğunuzda karşı tarafı duymakta zorlanmak
• Seslerin boğuk ya da uzaktan geliyormuş gibi algılanması
• Kalabalık ortamlarda konuşmaları izleyememek
• Kulakta, su kaçmış ya da uçakta basınç değişmiş gibi bir dolgunluk hissi

Bu belirtileri fark ettiğinizde iki kulağınızı ayrı ayrı kapatıp sesleri karşılaştırmak, kaybın hangi tarafta olduğunu anlamanıza yardımcı olabilir. Ancak bu yalnızca bir fikir verir; kaybın türünü ve derecesini işitme testi gösterir.

Nedenleri nelerdir?

NIDCD'ye göre ani işitme kaybı yaşayan kişilerin yalnızca yaklaşık yüzde 10'unda belirli bir neden saptanabilir. Saptanabilen nedenler arasında şunlar sayılır:

• Enfeksiyonlar
• Kafa travması
• Otoimmün hastalıklar (bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırdığı hastalıklar)
• İç kulağa zarar verebilen (ototoksik) bazı ilaçlar
• Dolaşım sorunları
• Bazı nörolojik hastalıklar
• Ménière hastalığı gibi iç kulak hastalıkları

NHS de işitmenin aniden azalmasına yol açabilecek durumlar arasında kulak enfeksiyonlarını, kulak kiri birikmesini, kulak zarı delinmesini, iç kulak iltihabını (labirentit) ve Ménière hastalığını sayar. Bu nedenlerden bazıları, örneğin kulak kiri tıkacı ya da orta kulak iltihabı, iç kulak kaynaklı ani işitme kaybından farklıdır ve farklı şekilde tedavi edilir. Ayrımı yapmak için hekim muayenesi ve işitme testi gerekir.

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce kulağınızı muayene ederek kulak yolunun kirle tıkalı olup olmadığına, kulak zarında delik ya da orta kulakta sıvı bulunup bulunmadığına bakar. Ardından NIDCD'ye göre şu testlerden yararlanılır:

• Saf ses odyometrisi: Ses geçirmeyen bir odada kulaklıkla farklı perdede ve şiddette sesler dinletilerek her kulağın duyabildiği en düşük ses düzeyi ölçülür. Bu test işitme kaybının varlığını, derecesini ve türünü gösterir.
• Kan testleri: Olası enfeksiyon ya da diğer nedenleri araştırmak için istenebilir.
• MR görüntüleme: İşitme siniri ve beyin bölgesindeki olası nedenleri araştırmak için istenebilir.
• Denge testleri: Baş dönmesi eşlik ediyorsa iç kulağın denge bölümünü değerlendirmek için yapılabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

NIDCD'ye göre ani işitme kaybında en sık kullanılan tedavi kortikosteroidlerdir (kortizon grubu ilaçlar). Bu ilaçlar iltihabı ve şişliği azaltarak vücudun hastalıkla mücadelesine yardımcı olur. NIDCD'ye göre steroidler ağızdan verilebileceği gibi, kulak zarının arkasındaki orta kulağa doğrudan enjeksiyonla (intratimpanik uygulama) da verilebilir. Hangi yöntemin kullanılacağına ve tedavi süresine kulak burun boğaz uzmanı karar verir.

Zaman neden önemli?

NIDCD, steroid tedavisine olabildiğince erken başlanmasını önerir ve tedavinin 2–4 haftadan sonra başlanması durumunda etkisinin azaldığını belirtir. Bu nedenle "birkaç gün bekleyeyim, geçer" yaklaşımı yerine ani işitme kaybı fark edildiğinde hemen hekime başvurmak gerekir.

Nedene yönelik tedavi

Testlerde belirli bir neden bulunursa tedavi buna göre düzenlenir. Örneğin bir enfeksiyon saptanırsa ona yönelik tedavi verilir; işitmeyi etkileyebilecek bir ilaç kullanılıyorsa hekim bu ilacı gözden geçirebilir. İlaçlarınızı kendi kararınızla bırakmayın.

İyileşme süreci

NIDCD'ye göre bazı kişilerde işitme, genellikle bir-iki hafta içinde kendiliğinden kısmen ya da tamamen düzelebilir. Ancak kimin iyileşeceği önceden bilinemez; bu nedenle tedavi kararı beklenmeden hekimle birlikte verilmelidir. İşitmesi yeterince düzelmeyen kişilerde işitme cihazı gibi seçenekler kulak burun boğaz uzmanı ve odyolog tarafından değerlendirilir.

Ani işitme kaybıyla günlük yaşam

Tek kulakta işitme kaybı; kalabalık ortamlarda konuşmaları anlamayı, seslerin geldiği yönü bulmayı ve telefon görüşmelerini zorlaştırabilir. Şu öneriler günlük yaşamı kolaylaştırabilir:

• Konuştuğunuz kişinin iyi duyan kulağınız tarafında oturmasını isteyin.
• Gürültülü ortamlarda yüz yüze ve yakın mesafeden konuşmayı tercih edin.
• Trafikte, özellikle yaya ya da bisikletliyken, seslerin yönünü bulmakta zorlanabileceğinizi unutmayın.
• Kulağınızı yüksek seslerden koruyun; NHS gürültülü ortamlarda kulak koruyucu kullanılmasını ve ses düzeyinin aşırı yükseltilmemesini önerir.
• Kontrol işitme testlerinizi aksatmayın.

Kulak çınlaması ve işitme kaybı kaygıya, uyku sorunlarına ve yalnızlık hissine yol açabilir. Bu duygular yaygındır; yaşıyorsanız hekiminizle konuşun.