Kısaca
Keratokonus, gözün ön yüzündeki saydam tabakanın (kornea) zamanla incelip yuvarlak şeklini kaybederek koni biçimini almasıyla görmenin bozulduğu bir göz hastalığıdır; halk arasında "kornea incelmesi" ya da "konik kornea" olarak da bilinir. MSD Manuals'a göre hastalık genellikle 10 ile 25 yaşları arasında başlar ve her iki gözü de etkiler. MedlinePlus'a göre ilk belirti, gözlükle tam düzeltilemeyen hafif bir bulanık görmedir; zamanla ışıkların çevresinde hale, parlama ve gece görme sorunları gelişebilir. Ailede keratokonus olması, alerjiler ve gözleri sık ve sert ovuşturma risk etkenleri arasındadır. Tedavide gözlük ve özel kontakt lensler kullanılır; ilerlemeyi yavaşlatmak ya da durdurmak için kornea çapraz bağlama (cross-linking), ileri durumlarda ise kornea nakli gündeme gelir.
Keratokonus nedir?
Kornea, gözün en önünde yer alan, saydam ve kubbe biçiminde bir tabakadır. Göze giren ışığı kırarak odaklanmasına yardımcı olur. Korneanın düzgün ve simetrik bir yüzeye sahip olması net görme için önemlidir.
MSD Manuals keratokonusu, gözün renkli kısmının (iris) ve göz bebeğinin önündeki saydam tabaka olan korneanın şeklinin yavaş yavaş değişerek düzensiz ve koni biçimli hâle gelmesi ve bunun görmeyi kötüleştirmesi olarak tanımlar. MedlinePlus da korneanın şeklinin yuvarlaktan koni biçimine doğru yavaş yavaş değiştiğini açıklar.
Kornea inceldikçe ve öne doğru çıkıntı yaptıkça yüzeyi düzensizleşir. Bu düzensizlik, ışığın retinaya düzgün odaklanmasını engeller. NHS de astigmatizmanın keratokonusla ilişkili olabileceğini belirtir. Bkz. Astigmatizma nedir?
Cambridge University Hospitals'ın hasta bilgilendirme belgesine göre korneanın şeklindeki ilerleyici değişiklik, görmede bozulmaya ve kırma kusurunun giderek artmasına yol açar. Bu nedenle keratokonus, belirli bir numaradaki sabit bir kırma kusurundan farklı olarak zaman içinde değişebilen ve izlenmesi gereken bir hastalıktır. Hastalığın ne kadar hızlı ilerleyeceği kişiden kişiye değişir; düzenli kontroller hem tedavi zamanlamasının hem de uygun lens seçiminin belirlenmesine yardımcı olur.
Kimlerde görülür, nedenleri nelerdir?
MedlinePlus'a göre keratokonusun nedeni bilinmemektedir; ancak büyük olasılıkla kalıtsal bir yatkınlık rol oynar ve bu yatkınlık doğuştan vardır. MedlinePlus, korneanın yapısını oluşturan kolajendeki bir kusurun da etkili olabileceğini belirtir.
MSD Manuals'a göre hastalık genellikle 10 ile 25 yaşları arasında başlar ve her zaman iki gözü birden etkiler. Bu nedenle birçok kişide gözlük ya da kontakt lens numarasının sık sık değişmesi gerekir.
MSD Manuals'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:
- Ailede keratokonus öyküsü
- Çok sayıda alerjiye yatkınlık (atopi). Bkz. Alerjik konjonktivit (göz alerjisi)
- Gözleri sert ve sık ovuşturma alışkanlığı
- Göz kapaklarının gevşek olması
- Ehlers-Danlos sendromu, Marfan sendromu ve osteogenezis imperfekta gibi bağ dokusu hastalıkları
- Down sendromu
- Doğuştan görme bozuklukları
- Tıkayıcı uyku apnesi. Bkz. Uyku apnesi nedir?
MedlinePlus'a göre alerjiler ve göz ovuşturma hastalığın ilerlemesini hızlandırabilir. MedlinePlus ayrıca keratokonus gelişen kişilerin çoğunun önceden miyop olduğunu belirtir. Bkz. Miyopi nedir?
Belirtileri nelerdir?
MedlinePlus'a göre en erken belirti, gözlükle düzeltilemeyen hafif bir bulanık görmedir. Hastalık ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir:
- Bulanık ve çarpık görme
- Işıkların çevresinde hale görme
- Parlak ışıklarda kamaşma (parlama)
- Gece görme sorunları
- MSD Manuals'a göre gözlük ya da kontakt lens numarasının sık sık değişmesi
Belirtiler genellikle yavaş ilerler ve ergenlik ya da genç erişkinlik döneminde fark edilir. Gözlüğüne rağmen net göremeyen, numarası sık değişen gençlerde keratokonus akla gelmelidir. MedlinePlus, gözlükle tam görme sağlanamayan gençlerin keratokonus konusunda deneyimli bir göz hekimi tarafından değerlendirilmesini önerir.
Tanı nasıl konur?
MedlinePlus'a göre keratokonus tanısında en doğru test, korneanın eğriliğinin haritasını çıkaran kornea topografisidir. Bu test, korneanın yüzeyindeki düzensizlikleri ve koni biçimini erken dönemde gösterebilir. Bkz. Kornea topografisi (kornea haritası) nedir?
MedlinePlus'a göre diğer tetkikler şunlardır:
- Gözün ön bölümünün özel bir mikroskopla incelenmesi (biyomikroskopi)
- Kornea kalınlığının ölçülmesi (pakimetri)
Bu tetkikler hem tanı koymak hem de hastalığın ilerleyip ilerlemediğini izlemek için zaman içinde tekrarlanır. İlerlemenin saptanması, tedavi kararında önemli rol oynar.
Bu konuda
Keratokonus konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tedavi seçenekleri
Tedavi, hastalığın evresine ve ilerleme hızına göre planlanır.
Gözlük ve kontakt lensler
Erken evrede gözlük yeterli olabilir. MedlinePlus'a göre kontakt lensler keratokonusu olan çoğu kişide başlıca tedavidir ve çoğu durumda görme, sert gaz geçirgen kontakt lenslerle düzeltilebilir. MSD Manuals'a göre kontakt lensler görme sorunlarını çoğu zaman gözlükten daha iyi düzeltir. Kontakt lenslerin uygun biçimde seçilmesi, takılması ve izlenmesi için göz hekimiyle düzenli kontroller gerekir; lens kullanırken gözde kızarıklık, ağrı ya da görmede azalma olursa lensi çıkarıp göz hekimine başvurmak önemlidir.
Kornea çapraz bağlama (cross-linking)
MSD Manuals'a göre korneayı sertleştiren ultraviyole ışık tedavisi (kolajen çapraz bağlama), erken evre keratokonusta hastalığın ilerlemesini önlemek amacıyla yararlıdır. Bu nedenle hastalığın erken dönemde fark edilmesi ve ilerlemenin düzenli muayenelerle izlenmesi önem taşır. Cambridge University Hospitals'a göre bu işlemde korneaya riboflavin (B2 vitamini) damlaları damlatılır, ardından ultraviyole ışık uygulanarak kornea dokusundaki kolajen lifleri arasında daha güçlü bağlar oluşturulur. İşlem lokal anesteziyle yapılır ve yaklaşık 30 dakika sürer.
Cambridge University Hospitals, mevcut kanıtlara göre çapraz bağlamanın keratokonusun ilerlemesini geciktirebileceğini ya da durdurabileceğini, ancak var olan görmeyi düzeltmeye yönelik olmadığını belirtir; bu nedenle işlemden sonra da gözlük ya da kontakt lens gerekebilir. Bkz. Kornea çapraz bağlama (cross-linking) nedir?
Kornea halkaları
MSD Manuals'a göre korneanın şeklini değiştirerek kırma kusurunun düzeltilmesine yardımcı olan kornea halka segmentleri kullanılabilir. MSD Manuals, bu halkaların kişinin kontakt lensleri daha rahat kullanabilmesini sağlayarak görmeyi iyileştirdiğini belirtir. MedlinePlus da kornea içine yerleştirilen implantların nakil ihtiyacını geciktirmeye yardımcı olabileceğini belirtir.
Kornea nakli
MSD Manuals ve Cambridge University Hospitals'a göre ileri durumlarda görmeyi yeniden sağlamak için kornea nakli gerekebilir. Cambridge University Hospitals, çapraz bağlamanın hastalığın daha erken bir döneminde ilerlemeyi durdurmayı amaçlayan bir seçenek olduğunu, naklin ise genellikle ileri evreler için düşünüldüğünü belirtir. MedlinePlus'a göre nakil sonuçları genellikle olumludur.
Çapraz bağlama sonrası iyileşme
Cambridge University Hospitals'ın anlattığına göre işlemden sonra korneayı korumak için bir bandaj kontakt lens takılır. İlk günlerde gözde ağrı, ışığa hassasiyet ve korneada geçici bir bulanıklık olabilir. Antibiyotikli ve kortizonlu damlalar 2–3 hafta kullanılır ve yaklaşık bir hafta işe ara verilmesi önerilir. Kontroller genellikle işlemden 3–7 gün, bir ay ve üç ay sonra yapılır.
Aynı kaynağa göre olası riskler arasında kornea enfeksiyonu (yaklaşık 1.000 kişide 1) ve görmeyi etkileyebilecek iz oluşumu bulunur. Riskleri ve beklentileri işlemden önce göz hekiminizle ayrıntılı olarak konuşun.
Günlük yaşamda dikkat edilecekler
MedlinePlus'a göre keratokonusu önlemenin bir yolu yoktur; ancak alerjileri kontrol altında tutmak ve gözleri ovuşturmaktan kaçınmak önerilir.
- Gözlerinizi ovuşturmayın; kaşıntı varsa göz hekiminize danışın.
- Alerjiniz varsa tedavisini aksatmayın.
- Kontakt lens kullanıyorsanız lens hijyenine dikkat edin ve kontrollerinizi aksatmayın.
- Görmenizde değişiklik fark ettiğinizde kontrol randevunuzu beklemeden göz hekiminize başvurun.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden göz acil birimine gidin, gerekirse 112'yi arayın:
- Gözde ani ağrı, kızarıklık ve görmede ani azalma
- Çapraz bağlama işleminden sonra artan ağrı, kızarıklık, akıntı ya da görmede kötüleşme
Göz hekimine başvurun:
- MedlinePlus'a göre gözlükle tam görme sağlanamıyorsa (özellikle gençlerde)
- Gözlük ya da lens numaranız sık sık değişiyorsa
- Işıkların çevresinde hale, parlama ya da gece görme sorunları başladıysa
- Ailenizde keratokonus varsa ve görmenizde değişiklik fark ettiyseniz
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Keratokonus kör eder mi?
Keratokonus görmeyi bozabilir, ancak MedlinePlus'a göre çoğu durumda görme sert gaz geçirgen kontakt lenslerle düzeltilebilir. İleri durumlarda kornea nakli gerekebilir.
Göz ovuşturmak keratokonusa neden olur mu?
MSD Manuals gözleri sert ovuşturma alışkanlığını risk etkenleri arasında sayar. MedlinePlus'a göre alerji ve göz ovuşturma hastalığın ilerlemesini hızlandırabilir. Bu nedenle gözleri ovuşturmaktan kaçınmak önerilir.
Cross-linking keratokonusu iyileştirir mi?
Cambridge University Hospitals'a göre çapraz bağlama keratokonusun ilerlemesini geciktirebilir ya da durdurabilir; ancak var olan görmeyi düzeltmeye yönelik değildir. İşlemden sonra da gözlük ya da kontakt lens gerekebilir.
Keratokonus kaç yaşında başlar?
MSD Manuals'a göre keratokonus genellikle 10 ile 25 yaşları arasında başlar.
Keratokonus kalıtsal mı?
MedlinePlus'a göre keratokonusa yatkınlık büyük olasılıkla kalıtsaldır ve doğuştan vardır. MSD Manuals da ailede keratokonus öyküsünü risk etkenleri arasında sayar. Ailenizde keratokonus varsa ve görmenizde değişiklik fark ederseniz göz hekimine başvurun.
Keratokonus için hangi doktora gidilir?
Göz hastalıkları uzmanı, özellikle kornea konusunda deneyimli göz hekimleri tanı ve tedaviyi planlar.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
