Kemik iliği biyopsisi nedir, nasıl yapılır? Hazırlık ve sonrası

Kemik iliği biyopsisi nedir?

Kemik iliği, büyük kemiklerin içinde bulunan süngerimsi bir dokudur. Kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler burada üretilir. MedlinePlus kemik iliğini, kemiklerin içinde bulunan ve kan hücrelerinin oluşumuna yardımcı olan yumuşak doku olarak tanımlar.

Kemik iliğinden iki tür örnek alınabilir:

• Kemik iliği aspirasyonu: İnce bir iğneyle kemik iliğinin sıvı kısmından örnek çekilir. Bu örnekte hücrelerin türü ve oranları incelenir.
• Kemik iliği biyopsisi (trefin biyopsisi): Özel bir iğneyle kemik iliğinden küçük, silindir biçiminde bir doku parçası alınır. Bu örnek, iliğin yapısının ve hücre yoğunluğunun değerlendirilmesini sağlar.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre işlemde önce aspirasyonla sıvı örnek alınır, bazı durumlarda buna ek olarak doku (trefin) örneği de alınır. İki örneğin birlikte incelenmesi daha kapsamlı bilgi verir.

Neden yapılır?

MedlinePlus'a göre kemik iliği biyopsisi, kan sayımında kırmızı ya da beyaz kan hücreleri veya trombositlerin sayısı anormal çıktığında istenebilir. Başlıca kullanım alanları şunlardır:

• Kansızlığın ve kan sayımı bozukluklarının nedenini araştırmak: Bkz. Anemi türleri ve Trombositopeni
• Kan kanserlerinin tanısı: Lösemi, lenfoma ve multipl miyelom gibi hastalıklar. Bkz. Lösemi (kan kanseri) nedir?
• Hastalığın yayılımını değerlendirmek: MedlinePlus'a göre bazı kanserlerin kemik iliğine yayılıp yayılmadığını anlamak için yapılır. Bkz. Lenfoma (lenf kanseri) nedir?
• Tedaviye yanıtı izlemek: MedlinePlus, işlemin kanser tedavisine verilen yanıtı belirlemek için de kullanıldığını belirtir.
• Bazı enfeksiyonların araştırılması

Cambridge Üniversite Hastaneleri, işlemin amacını kemik iliğindeki normal kan hücrelerinin değerlendirilmesi ve anormal hücrelerin varlığının araştırılması olarak tanımlar.

İşlem öncesi hazırlık

• Kan sulandırıcılar: Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre kan sulandırıcı bir ilaç kullanıyorsanız bunu işlemden önce mutlaka hekiminize söylemelisiniz. Aynı kaynak, mümkünse işlemden beş gün önce asetilsalisilik asit içeren ilaçlara ve iltihap giderici ağrı kesicilere ara verilmesini önerir. Hangi ilacınızı ne zaman bırakacağınıza mutlaka hekiminiz karar vermelidir; ilaçlarınızı kendi başınıza kesmeyin.
• Alerjiler ve sağlık bilgileri: MedlinePlus'a göre alerjilerinizi, gebe olup olmadığınızı, kanama sorunlarınızı ve kullandığınız tüm ilaçları ekibe bildirin.
• İşlem günü: İşlem genellikle ayaktan yapılır. Rahat giysiler giymek ve işlem sonrası dinlenmek için zaman ayırmak işinizi kolaylaştırır.

İşlem nasıl yapılır?

MedlinePlus ve Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin anlattığı adımlar şöyledir:

1. İşlem için ekibin size söylediği pozisyonda uzanırsınız. MedlinePlus'a göre örnek çoğunlukla leğen (kalça) kemiğinden alınır; Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre bazı durumlarda göğüs kemiği de kullanılabilir.
2. Cilt temizlenir ve bölgeye uyuşturucu iğne yapılır.
3. Biyopsi iğnesi kemiğe ilerletilir. Aspirasyon için iliğin sıvı kısmından örnek çekilir.
4. Doku örneği gerekiyorsa MedlinePlus'a göre iğnenin ortası çıkarılır, iğne biraz daha derine ilerletilir ve kemik iliğinden küçük bir silindir biçiminde örnek alınarak iğne geri çekilir.
5. İşlem yerine bastırılarak kanama durdurulur ve üzerine pansuman yapılır.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre işlem yaklaşık 15–20 dakika sürer.

İşlem sırasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre uyuşturucu iğne yapılırken keskin bir batma hissedilir. Kemiğin içi uyuşturulamadığı için biyopsi iğnesi kemiğe girerken kısa süreli, künt bir ağrı ve baskı hissedilebilir. Aspirasyon sırasında, ilik sıvısı çekilirken kısa ama keskin bir ağrı olabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri bu ağrının birkaç saniye sürdüğünü belirtir. İşlem boyunca ekip ne yapacağını size anlatır; ağrı hissederseniz söylemekten çekinmeyin.

İşlem sonrası

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin önerileri şöyledir:

• İşlemden sonra yaklaşık 10 dakika düz bir şekilde yatarak dinlenmeniz önerilir.
• Pansuman 24 saat sonra çıkarılabilir.
• Ağrı için hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi kullanabilirsiniz; Cambridge Üniversite Hastaneleri bu dönemde asetilsalisilik asit içeren ilaçlardan kaçınılmasını önerir.
• İşlem yerinde bir süre hafif sızı ve morarma olabilir.

Sonuçların çıkma süresi, yapılan incelemelere göre değişir. Örnekler mikroskop altında incelenir; gerekirse hücrelerin özelliklerini ve genetik değişiklikleri araştıran ek testler de yapılır. Sonuçlar hazır olduğunda hekiminiz sizinle bir görüşme planlar.

Kemik iliği örneğinde neler incelenir?

Alınan örnekler, patoloji ve hematoloji laboratuvarlarında farklı yöntemlerle incelenir. Bu incelemeler, hastalığın tanısını koymanın yanı sıra türünü ve tedavi seçeneklerini belirlemek için de kullanılır. ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), örneğin akut miyeloid lösemide kemik iliği örneklerinde şu incelemelerin yapılabildiğini belirtir:

• Mikroskop incelemesi: Hücrelerin türü, sayısı, olgunluk düzeyi ve görünümü değerlendirilir.
• Akım sitometri: Hücrelerin yüzeyindeki özel işaretler incelenerek hangi hücre türünden kaynaklandıkları belirlenir.
• Sitogenetik analiz: Hücrelerin kromozomları incelenerek sayı ve yapı değişiklikleri araştırılır.
• Moleküler testler: Belirli genlerdeki değişiklikler saptanır.

Bu ek testler nedeniyle sonuçların tamamının çıkması zaman alabilir; bazı sonuçlar diğerlerinden önce hazır olabilir. Sonuçlarınızın ne zaman ve nasıl açıklanacağını işlem günü ekibe sormanız beklemeyi kolaylaştırır.

Sonuçlar ne anlama gelir?

MedlinePlus'a göre normal sonuç, kemik iliğinde uygun sayıda ve türde kan yapıcı hücre, yağ hücresi ve bağ dokusu bulunması anlamına gelir.

MedlinePlus'a göre anormal sonuçlar şu durumlara işaret edebilir:

• Akut ve kronik lösemiler
• Lenfomalar
• Multipl miyelom. Bkz. Multipl miyelom nedir?
• Aplastik anemi (kemik iliğinin yeterli kan hücresi üretememesi)
• Miyelofibrozis (kemik iliğinde lif dokusu artışı)
• Enfeksiyonlar
• Amiloidoz ve diğer kan hastalıkları

Sonuçlar tek başına değil, kan testleri, muayene ve gerekirse görüntüleme bulgularıyla birlikte yorumlanır.

İşleme hazırlanırken kaygıyla başa çıkmak

Kemik iliği biyopsisi, çoğu kişi için kaygı verici bir işlem olabilir; özellikle de altta yatan bir kan hastalığından şüpheleniliyorsa. İşlemin hangi adımlardan oluştuğunu önceden bilmek, kaygıyı azaltmanın en etkili yollarından biridir. Aklınıza takılan soruları bir kâğıda yazarak işlem öncesinde ekibe sorabilirsiniz: İşlem neden gerekli, hangi örnekler alınacak, sonuçlar ne zaman çıkacak ve sonrasında neler beklenmeli?

İşlem günü yanınızda bir yakınınızın bulunması hem duygusal destek hem de eve dönüşte pratik yardım sağlayabilir. İşlem sırasında yavaş ve düzenli nefes almak, kasları gevşetmeye yardımcı olabilir. Ağrı ya da rahatsızlık hissettiğinizde bunu söylemekten çekinmeyin; ekip uyuşturmanın yeterli olup olmadığını kontrol edebilir.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre işlem yerinde hafif kanama sık görülür; ciddi kanama ya da enfeksiyon ise çok seyrektir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• Kanama: Özellikle kan sulandırıcı kullanan kişilerde daha olasıdır.
• Enfeksiyon: İşlem yerinin ağrılı ve kızarık hâle gelmesiyle fark edilebilir.
• İşlem sonrası ağrı: Genellikle hafiftir ve birkaç gün içinde azalır.