Trombosit düşüklüğü (trombositopeni) nedir?

Trombosit nedir, ne işe yarar?

Trombositler, kemik iliğinde üretilen ve kanda dolaşan çok küçük hücre parçacıklarıdır. NHLBI'ye göre bir damar zedelendiğinde trombositler yaralanma bölgesinde bir araya gelerek pıhtı oluşturur ve yarayı kapatır. Trombosit sayısı azaldığında bu süreç zayıflar; küçük yaralanmalarda bile kanama uzayabilir.

MedlinePlus'a göre trombositle ilgili iki tür test vardır: Kandaki trombosit sayısını ölçen trombosit sayımı ve trombositlerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendiren trombosit fonksiyon testleri.

Trombosit kaç olmalı? PLT düşük ne demek?

Tam kan sayımı (hemogram) raporlarında trombosit sayısı genellikle "PLT" kısaltmasıyla gösterilir. NHLBI'ye göre:

• Normal aralık: Mikrolitre kanda 150.000 ile 450.000 trombosit
• Trombositopeni: Mikrolitre kanda 150.000'in altında trombosit

Pek çok laboratuvar bu değeri "×10³/µL" birimiyle verir; bu durumda raporda örneğin 150–450 gibi sayılar görürsünüz. Raporunuzdaki birimi ve laboratuvarın referans aralığını dikkate alın.

"PLT düşük" sonucu her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Hafif düşüklükler geçici olabilir ve tekrar ölçümde normal çıkabilir. Bazen kan örneğindeki trombositlerin kümelenmesi gibi laboratuvar kaynaklı nedenler de sayımı olduğundan düşük gösterebilir; bu yüzden hekim tekrar sayım ve kan yayması isteyebilir. Hemogramın diğer değerleri için Hemogram nedir? yazısına bakabilirsiniz.

MedlinePlus'a göre trombosit sayısının yüksek olması (trombositoz) da önemlidir; kanın gereğinden fazla pıhtılaşmasına yol açabilir. Bu yazı trombosit düşüklüğüne odaklanır.

Trombosit düşüklüğü neden olur?

NHLBI, trombosit düşüklüğünü üç temel mekanizmaya ayırır:

1. Kemik iliğinin yeterli trombosit üretememesi

• Lösemi ve lenfoma gibi kan kanserleri
• Kanser tedavileri: kemoterapi ve radyoterapi
• Bazı virüs enfeksiyonları
• B12 vitamini ve folat eksikliği. Bkz. B12 eksikliği belirtileri
• Aşırı alkol kullanımı
• NHLBI'ye göre böcek ilaçları, arsenik ve benzen gibi zehirli maddelere maruz kalmak

2. Trombositlerin yıkılması ya da tükenmesi

• İmmün trombositopeni (İTP): Bağışıklık sisteminin kendi trombositlerine saldırdığı bir hastalıktır.
• Otoimmün hastalıklar: NHLBI lupus ve romatoid artriti örnek verir.
• İlaçlar: NHLBI'ye göre bazı kan sulandırıcılar dahil çeşitli ilaçlar trombosit düşüklüğüne yol açabilir.
• Enfeksiyonlar: Bakteri ve virüs enfeksiyonları
• Gebelik: NHLBI'ye göre özellikle doğuma yakın dönemde hafif trombosit düşüklüğü görülebilir.
• Pıhtılaşma sistemini etkileyen ağır durumlar: Vücutta yaygın küçük pıhtıların oluştuğu bazı hastalıklarda trombositler tükenir.
• Yapay kalp kapağı veya kalp ameliyatı sırasında kullanılan makineler

İmmün trombositopeni (İTP) hakkında

NHLBI'ye göre İTP'de kan, trombosit sayısı düşük olduğu için olması gerektiği gibi pıhtılaşamaz. İki türü vardır:

• Akut İTP: 12 aydan kısa sürer ve en sık çocuklarda görülür. NHLBI'ye göre çocuklardaki akut İTP çoğu zaman haftalar ya da aylar içinde kendiliğinden düzelir ve genellikle tekrarlamaz.
• Kronik İTP: 12 ay veya daha uzun sürer ve çoğunlukla yetişkinleri etkiler. NHLBI'ye göre kronik İTP kadınlarda erkeklere göre iki-üç kat daha sık görülür.

NHLBI, kronik İTP'si olan pek çok kişinin zamanla tedaviyi bırakabildiğini ve trombosit sayısının sağlıklı düzeyde kalabildiğini, ancak seyrin kişiden kişiye değiştiğini belirtir.

3. Trombositlerin dalakta tutulması

Dalak büyüdüğünde normalden fazla trombositi tutabilir. MedlinePlus, karaciğer sirozunu trombosit düşüklüğü nedenleri arasında sayar; siroz dalak büyümesine yol açabilir.

Trombosit düşüklüğü belirtileri

NHLBI'ye göre hafif trombositopenide çoğu zaman belirti yoktur ve düşüklük başka bir nedenle yapılan kan sayımında saptanır. Belirgin düşüklükte şunlar görülebilir:

• Peteşi: Ciltte, özellikle bacaklarda, iğne başı büyüklüğünde, düz, kırmızı noktalar
• Purpura ve morluklar: Kolayca, hatta darbe almadan oluşan kırmızı, mor ya da kahverengi-sarı lekeler
• Küçük kesiklerden sonra uzun süren kanama
• Burun ve diş eti kanamaları
• İdrarda kan
• Dışkıda kan; kırmızı ya da siyah, katran görünümünde dışkı
• Kadınlarda normalden yoğun adet kanaması

MedlinePlus'a göre trombosit düşüklüğü, kesik veya yaralanmadan sonra fazla kanamaya yol açabilir.

Trombosit düşüklüğü nasıl araştırılır?

NHLBI'ye göre tanıda şu adımlar izlenir:

• Tam kan sayımı: Trombosit sayısıyla birlikte alyuvar ve akyuvar sayıları da değerlendirilir. Birden fazla kan hücresi serisinin düşük olması, kemik iliği sorunlarını düşündürebilir.
• Kan yayması (periferik yayma): Trombositlerin ve diğer kan hücrelerinin mikroskopla incelenmesi
• Kemik iliği testleri: Gerekli görülürse kemik iliğinin trombosit üretip üretmediğini değerlendirmek için
• Nedene yönelik testler: Karaciğer fonksiyonları, B12 ve folat düzeyi, enfeksiyon testleri, otoimmün hastalık testleri ve karın ultrasonu gibi

Hekim ayrıca kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri, alkol kullanımını, yakın zamanda geçirilen enfeksiyonları, aşıları ve ailede kanama sorunu olup olmadığını sorar.

Trombosit düşüklüğü nasıl tedavi edilir?

Hafif ve belirti vermeyen trombosit düşüklüğü çoğu zaman yalnızca izlem gerektirir. Tedavi gerekiyorsa nedene ve düşüklüğün derecesine göre planlanır. NHLBI'ye göre seçenekler şunlardır:

• Nedenin ortadan kaldırılması: Düşüklüğe yol açan ilacın hekim kararıyla değiştirilmesi, enfeksiyonun tedavisi, B12 eksikliğinin giderilmesi gibi
• Kortikosteroidler: Özellikle bağışıklık sistemi kaynaklı düşüklükte
• Trombosit üretimini uyaran ilaçlar
• Bağışıklık sistemini düzenleyen tedaviler
• Trombosit veya kan nakli: Ağır düşüklükte veya kanama varsa
• Dalağın alınması: Bazı dirençli durumlarda

Günlük yaşamda dikkat edilecekler

NHLBI, trombosit sayısı düşük kişilerin yaralanma riskini artıran temas sporlarından ve zorlayıcı egzersizlerden kaçınmasını; yürüyüş, sabit bisiklet gibi daha güvenli aktiviteleri tercih etmesini önerir. Bunlara ek olarak:

• Yumuşak diş fırçası kullanın; tıraş için elektrikli tıraş makinesi tercih edin.
• Kanamayı artırabilecek ağrı kesiciler ve iltihap gidericiler dahil yeni bir ilaç ya da bitkisel ürün kullanmadan önce hekiminize danışın. MedlinePlus'a göre bazı ağrı kesiciler trombosit işlevini etkileyebilir.
• Alkolü sınırlayın.
• Ameliyat, diş çekimi veya girişimsel işlemlerden önce hekiminize trombosit düşüklüğünüzü bildirin.

Trombosit düşüklüğü için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi veya iç hastalıkları: Rutin tahlilde saptanan hafif düşüklüğün ilk değerlendirmesi ve tekrar testi için.
• Hematoloji: Belirgin ya da giderek artan düşüklükte, kanama belirtileri varsa, birden fazla kan hücresi serisi etkilenmişse ya da İTP gibi bir kan hastalığı düşünülüyorsa.
• Gastroenteroloji: Karaciğer hastalığı veya dalak büyümesi düşünüldüğünde.
• Kadın hastalıkları ve doğum: Gebelikte saptanan düşüklükte, hematoloji ile birlikte.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları trombositopeni konu sayfasından veya hematoloji branş sayfasından görebilirsiniz; kan sayımı ve yayma için tam kan sayımı ve periferik yayma sayfalarına bakabilirsiniz.