Kaplıca tedavisi (balneoterapi) nedir, nelere dikkat edilmeli?

Kaplıca tedavisi (balneoterapi) nedir?

Cochrane'in romatoid artrit üzerine yaptığı sistematik derleme, balneoterapiyi doğal mineralli ya da termal sularda (mineralli banyolar, kükürtlü banyolar, Lut Gölü suyu banyoları gibi) banyo yapmak, çamur paketleri uygulamak ya da her ikisini birlikte kullanmak olarak tanımlar. Kireçlenme (osteoartrit) derlemesinde ise balneoterapi, 31–34 derece sıcaklıktaki mineralli su havuzunda zaman geçirmek olarak tarif edilir.

Kaplıca tedavisiyle sık karıştırılan bazı kavramlar şunlardır:

• Hidroterapi: Suyun tedavi amacıyla kullanılmasının genel adıdır. MSD Manual, fizik tedavide kullanılan hidroterapiyi büyük bir girdap küvetinde hareketli ılık suya girilmesi olarak tanımlar; bu uygulamanın kan akışını uyardığını, kasları gevşettiğini ve hareket egzersizlerini kolaylaştırdığını belirtir.
• Çamur paketi (peloid) uygulaması: Cochrane'in tanımında çamur paketleri de balneoterapinin bir parçası olarak yer alır.
• Termal turizm ve dinlenme amaçlı ziyaret: Tıbbi bir değerlendirme ve plan olmadan yapılan kaplıca ziyaretleri, hekim önerisiyle uygulanan tedaviyle aynı şey değildir.

Kaplıca danışmanlığı neyi kapsar?

Kaplıca danışmanlığı, kaplıca uygulamalarını düşünen bir kişinin hekim tarafından değerlendirildiği görüşmedir. Bu görüşmede genellikle şu konular ele alınır:

• Kişinin yakınmaları ve konmuş tanıları (örneğin kireçlenme, romatoid artrit, bel ağrısı)
• Eşlik eden diğer sağlık sorunları
• Kullanılan ilaçlar ve sürmekte olan diğer tedaviler
• Gebelik durumu
• Ciltte açık yara, enfeksiyon ya da his kaybı olup olmadığı
• Kişinin beklentileri ve kaplıca uygulamalarının bu beklentileri ne ölçüde karşılayabileceği

Değerlendirme sonunda hekim, uygulamanın kişi için uygun olup olmadığını, uygunsa hangi tür uygulamaların ve hangi sürelerin düşünülebileceğini, nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatır. Gerekirse kişiyi önce ilgili uzmana (örneğin kardiyoloji veya romatoloji) yönlendirebilir.

Görüşmeye nasıl hazırlanılır?

Danışmanlık görüşmesinin verimli geçmesi için şunları yanınızda bulundurmanız yararlı olur:

• Kullandığınız tüm ilaçların ve besin takviyelerinin listesi
• Romatoloji, fizik tedavi, kardiyoloji gibi bölümlerden aldığınız son raporlar ve tetkik sonuçları
• Daha önce kaplıca ya da sıcak su uygulamalarından sonra yaşadığınız yakınmalar (çarpıntı, baş dönmesi, ciltte döküntü gibi)
• Gebelik olasılığı ya da gebelik planınız
• Ziyaret etmeyi düşündüğünüz tesisle ilgili bilgiler (havuz sıcaklığı, uygulama türleri)

Görüşmede aklınıza takılan soruları önceden not etmeniz, örneğin "Uygulama sırasında ilaçlarımı nasıl kullanmalıyım?", "Hangi belirtilerde uygulamayı bırakmalıyım?" gibi soruları sormanız, kendinize uygun kararı vermenizi kolaylaştırır.

Hangi durumlarda gündeme gelir?

Bu yazıda yararlanılan Cochrane derlemeleri, kaplıca uygulamalarını kireçlenme (osteoartrit) ve romatoid artrit olan kişilerde incelemiştir. Romatoid artrit derlemesi, balneoterapinin ağrıyı azaltmayı ve günlük işlevselliği iyileştirmeyi amaçladığını ve çoğunlukla termal ya da deniz suyu banyoları bulunan merkezlerde uygulandığını belirtir.

MSD Manual'a göre ısı, kan akışını artırır, bağ dokusunu esnekleştirir ve eklem sertliğini, ağrıyı ve kas spazmlarını geçici olarak azaltır. MSD Manual, sıcak paket gibi yüzeysel ısı uygulamalarının eklem ağrısı, çeşitli artrit türleri, bel ağrısı, fibromiyalji, kas spazmı, kas ağrısı, sinir ağrısı, burkulma ve zorlanmalar gibi durumlarda kullanıldığını; girdap küvetinde ılık suyla yapılan hidroterapinin ise kasları gevşetip ağrıyı hafifletmeye ve hareket açıklığı egzersizlerine yardımcı olduğunu belirtir. Bu tür uygulamalar genellikle egzersiz tedavisinden önce ve sonra, genel rehabilitasyon planının bir parçası olarak kullanılır.

Kaplıca uygulamaları bu hastalıkların altta yatan nedenini ortadan kaldırmaz. Var olan tedaviyi destekleyici bir seçenek olarak, hekimle birlikte değerlendirilmesi gerekir. Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için Diz kireçlenmesi, Romatoid artrit ve Fizik tedavi nedir? yazılarına bakabilirsiniz.

Bilimsel kanıtlar ne söylüyor?

Kaplıca tedavisi uzun bir geleneğe sahip olsa da etkinliğini gösteren çalışmaların niteliği sınırlıdır.

Kireçlenme (osteoartrit)

Cochrane'in 498 katılımcıyı içeren yedi çalışmayı değerlendiren derlemesine göre:

• Mineralli banyolar, hiç tedavi uygulanmamasıyla karşılaştırıldığında ağrı, yaşam kalitesi ve ağrı kesici kullanımı üzerinde olumlu etki gösterebilir.
• Lut Gölü suyu ile kükürtlü banyoların birlikte kullanıldığı grupta tedavi sonunda ağrı ve işlevde iyileşme görülmüş, ancak bu fark üç aylık izlemde istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır.
• Yalnız Lut Gölü suyu ya da yalnız kükürtlü banyo, tedavi uygulanmamasına göre ağrı veya işlevde anlamlı fark göstermemiştir.
• Derleme yazarları, çalışmaların yöntem kalitesinin zayıf olduğunu ve olumlu bulguların temkinle yorumlanması gerektiğini vurgular.
• İncelenen çalışmalarda yan etkiler ölçülmemiştir.

Romatoid artrit

Cochrane'in 579 katılımcıyı içeren dokuz çalışmayı değerlendiren derlemesinde çamur paketleri, radonlu karbondioksit banyoları, oturarak suya girme uygulamaları ve mineralli banyolar farklı yöntemlerle karşılaştırılmıştır. Derleme, genel olarak kanıtların balneoterapinin tedavi uygulanmamasından, bir banyo türünün diğerinden ya da çamur paketleri, egzersiz veya gevşeme tedavisinden daha etkili olduğunu göstermeye yetmediği sonucuna varmıştır; kanıt düzeyi karşılaştırmaya göre "çok düşük" ile "orta" arasında değerlendirilmiştir.

Bu sonuçlar, kaplıca uygulamalarının bazı kişilerde yakınmaları hafifletebileceğini ancak kanıtların henüz güçlü olmadığını gösterir. Kaplıca tedavisi, hekimin önerdiği ilaç tedavisinin ya da egzersiz programının yerine kullanılmamalıdır.

Kanıtları değerlendirirken şunu da akılda tutmak gerekir: Cochrane yazarları, kireçlenme çalışmalarında yöntem kalitesinin zayıf olduğunu ve verilerin yeterli istatistiksel analizle sunulmadığını belirtir; romatoid artrit derlemesinde de kanıt düzeyinin düşük olmasının başlıca nedenleri olarak katılımcı sayılarının azlığı ve çalışma tasarımlarındaki sorunlar gösterilir. Bu nedenle tek tek çalışmalarda bildirilen olumlu sonuçları genelleştirmek doğru değildir. Hekiminiz, sizin durumunuzda beklenebilecek yararı ve olası riskleri bu sınırlılıkları göz önünde bulundurarak açıklayacaktır.

Kimler dikkatli olmalı?

Her sıcak ya da mineralli su uygulaması herkes için uygun değildir. Kaynaklarda öne çıkan noktalar şunlardır:

• Gebelik: CDC, gebelerin sıcak su havuzlarını (jakuzi, sıcak havuz) kullanmadan önce bir sağlık profesyoneliyle konuşmasını önerir.
• Küçük çocuklar: CDC, 5 yaşından küçük çocukların sıcak su havuzlarını kullanmamasını önerir.
• Ciltte his kaybı: MSD Manual, ısı uygulamalarında yanıklardan kaçınmak için dikkat gerektiğini ve yüzeysel ısı uygulamalarının deri duyusu (özellikle sıcaklık ve ağrı duyusu) azalmış kişilerde kullanılmadığını belirtir.
• Deri döküntüsü ve enfeksiyon: Cochrane'e göre balneoterapinin olası yan etkileri arasında deri döküntüsü ve enfeksiyon yer alır.
• Kronik hastalıklar: Sürekli izlendiğiniz bir hastalığınız varsa, sıcak su uygulamalarının sizin için uygun olup olmadığını önceden kendi hekiminize sorun.
• Kayma ve düşme: Cochrane, banyo alanının çevresindeki ıslak zeminlerde kayma gibi kazaları olası riskler arasında sayar.

Kaplıcada güvenli kalmak için öneriler

CDC'nin sıcak su havuzları için önerileri, kaplıca ve termal havuzlar için de yol gösterici olabilir:

• Suya girmeden önce duş alın.
• Havuz suyunu yutmayın.
• İshaliniz varsa havuza girmeyin.
• Havuza girmeden önce ve havuzdayken alkol almayın.
• CDC, sıcak su havuzlarında su sıcaklığının 40 dereceyi geçmemesini önerir.
• Havuz kenarındaki fayanslar yapışkan ya da kaygan olmamalıdır.
• Halka açık havuzlarda havuzdaki kişi sayısı en fazla izin verilen kapasitede olmalıdır.
• Uygun biçimde dezenfekte edilmiş bir havuzun kokusu azdır; keskin bir kimyasal koku bir sorun olduğuna işaret eder.

CDC, mikropların sıcak su havuzlarının suyuyla yayılarak solunum yolu, deri ve sindirim sistemi hastalıklarına neden olabileceğini belirtir. Mikroplarla kirlenmiş suyu yutan, bu suyla temas eden ya da sudan çıkan buharı ve su zerreciklerini soluyan kişiler bu hastalıklar açısından risk altındadır. CDC, havuz işletmecilerine dezenfektan ve pH düzeylerinin günde en az iki kez kontrol edilip edilmediğinin ve havuzun son denetim sonuçlarının sorulabileceğini de belirtir.