Bit (pedikülozis) nedir? Baş biti belirtileri ve temizleme yolları

Bit nedir, sirke nedir?

Baş biti, insan kanıyla beslenen kanatsız küçük bir böcektir. NHS'e göre erişkin bitler en fazla yaklaşık 3 milimetre uzunluğundadır; CDC ise erişkin biti kabaca 2–3 milimetre olarak tarif eder. Bitler genellikle saçlı deride bulunur; CDC, nadiren kaşlarda ve kirpiklerde de görülebileceğini belirtir.

Bitin yaşam döngüsünün üç evresi vardır. CDC'nin anlattığı şekliyle:

• Sirke (yumurta): Saç teline, deriye yakın bölgede yapışık duran küçük, oval yumurtalardır. NHS sirkeleri kahverengi ya da beyaz renkte, saça tutunmuş yapılar olarak tarif eder. CDC'ye göre sirkelerin açılması 6–9 gün sürer.
• Nimf (yavru bit): Yumurtadan çıkan yavru, erişkin bitin küçük bir kopyasına benzer ve toplu iğne başı büyüklüğündedir. CDC'ye göre yaklaşık 7 günde erişkin bite dönüşür.
• Erişkin bit: CDC'ye göre bir kişinin başında yaklaşık 30 gün yaşayabilir. Başından düşen bit ise genellikle 2 gün içinde ölür.

Boş sirke kabukları, bit temizlendikten sonra da saçta bir süre kalabilir. Bu nedenle saçta sirke görmek, her zaman canlı bit olduğu anlamına gelmez.

Bit nasıl bulaşır?

CDC'ye göre baş biti en çok saçların birbirine değdiği doğrudan baş başa temasla bulaşır. Oyun oynayan, birlikte uyuyan ya da yakın temas hâlindeki çocuklar arasında bu nedenle sık görülür. Daha az sıklıkla şapka, atkı, tarak, fırça, havlu ve yastık gibi eşyaların ortak kullanılmasıyla da bulaşabilir.

Bitle ilgili bazı yaygın yanlış inanışlar:

• Bit kirlilik göstergesi değildir. NHS, bitin kirli saçtan kaynaklanmadığını açıkça belirtir. Saçı her gün yıkanan bir çocukta da bit görülebilir.
• Bit zıplamaz ve uçmaz. CDC'ye göre bitler sürünerek hareket eder.
• Evcil hayvanlar bit taşımaz. CDC, kedi ve köpek gibi hayvanların insan bitini almadığını ve yaymadığını belirtir.
• Havuzda bulaşma olası değildir. CDC'ye göre bitlerin klorlu havuz suyunda yayılması beklenmez.

Baş biti belirtileri nelerdir?

En sık belirti kaşıntıdır. NHS, bitin başta kaşıntı hissine yol açabileceğini belirtir. CDC'ye göre kaşıntı, bitin tükürüğüne karşı gelişen bir tepkidir ve bir kişide ilk kez bit olduğunda kaşıntının ortaya çıkması 4–6 haftayı bulabilir. Bu nedenle kaşıntı olmaması, bit olmadığını göstermez.

CDC'nin sıraladığı diğer belirtiler:

• Saçta bir şeyin hareket ettiği ya da gıdıklandığı hissi
• Huzursuzluk ve uyku güçlüğü
• Kaşımaya bağlı olarak saçlı deride yaralar; bu yaralara bazen bakteriyel enfeksiyon eklenebilir

Bit nasıl anlaşılır? Tarama yöntemi

NHS'e göre bit olduğunu anlamanın güvenilir yolu canlı bit görmektir. Bunun için eczanelerde bulunan ince dişli bir bit tarağıyla "tespit taraması" yapılır. NHS'in tarif ettiği adımlar:

1. Saçı her zamanki şampuanla yıkayın.
2. Bol miktarda saç kremi uygulayın; krem bitlerin hareketini yavaşlatır ve taramayı kolaylaştırır.
3. Saçı geniş dişli bir tarakla açın.
4. Bit tarağını saç diplerine, saçlı deriye değecek şekilde yerleştirin ve saçın uçlarına doğru tarayın.
5. Her taramadan sonra tarağı beyaz bir kâğıt havluya ya da peçeteye silerek bit olup olmadığına bakın.
6. Başın tamamını bölüm bölüm tarayın, ardından saçı durulayın.

NHS'e göre bu işlem kısa saçta yaklaşık 10 dakika, uzun saçta 20–30 dakika sürebilir. Evde bir kişide bit bulunursa, aynı evde yaşayan herkesin taranması yararlıdır.

Bit nasıl temizlenir?

Bit tedavisinde iki ana yol vardır. NHS her iki yöntemi de seçenek olarak sunar.

Islak tarama

İlaç kullanmadan, yukarıda anlatılan tarama tekniğinin düzenli tekrarlanmasıdır. NHS, ıslak taramanın 1., 5., 9. ve 13. günlerde yapılmasını ve 17. günde son bir taramayla bitlerin temizlendiğinin kontrol edilmesini önerir. Bu takvimin amacı, sirkelerden yeni çıkan yavruların yumurtlama çağına gelmeden yakalanmasıdır.

Bit losyonları ve spreyleri

Eczanelerde bit öldürmeye yönelik losyon ve spreyler bulunur. NHS'e göre bu ürünler bitleri bir gün içinde öldürebilir; bazılarının bir hafta sonra tekrar uygulanması gerekir. Dikkat edilmesi gerekenler:

• Ürünün kullanma talimatına harfiyen uyun; süreyi ve tekrar zamanını kendi başınıza değiştirmeyin.
• Bebeklerde, gebelikte, emzirme döneminde, astımı ya da saçlı deri hastalığı olanlarda ürün seçimini eczacınıza veya hekiminize danışın.
• Bir tedaviden sonra da tespit taramasıyla canlı bit kalıp kalmadığını kontrol edin.
• NHS, standart tedaviler işe yaramazsa eczacıyla konuşulmasını önerir.

NHS, birlikte yaşadığınız ve yakın temasta olduğunuz herkesin kontrol edilmesini ve bit bulunan herkesin tedavisine aynı gün başlanmasını önerir. Böylece bitin aile içinde birinden diğerine yeniden geçmesi önlenir.

NHS'e göre önerilmeyen yöntemler

İnternette ve çevrede bit için pek çok yöntem önerilir. NHS bunlardan bazılarının önerilmediğini belirtir:

• Permetrin içeren ürünler
• Bit kovucu (önleyici) ürünler
• Elektrikli bit tarakları
• Çay ağacı yağı, okaliptüs yağı, lavanta yağı gibi bitkisel yağlar ve bitkisel karışımlar

Saça bit ürünü olarak üretilmemiş kimyasal maddeler sürülmemelidir. Hangi ürünün uygun olduğundan emin değilseniz eczacınıza danışın.

Evde temizlik gerekli mi?

CDC'ye göre bitler insan başından düştükten sonra kısa süre yaşayabildiği için kapsamlı ev temizliğine çok fazla zaman ve para harcamak gerekmez. NHS de çamaşırların sıcak programda yıkanmasının gerekmediğini belirtir. CDC ise yayılmayı azaltmak için şu önlemleri sıralar:

• Bitli kişinin tedaviden önceki iki gün içinde kullandığı giysiler, çarşaflar ve havlular sıcak suda yıkanıp sıcak kurutma programında kurutulabilir.
• Tarak ve fırçalar birkaç dakika sıcak suda bekletilebilir.
• Halı ve mobilyalar elektrik süpürgesiyle temizlenebilir.

CDC, evde böcek ilacı spreyi ya da ilaçlama yapılmamasını önerir; bu ürünler bit kontrolü için gerekli değildir ve solunduğunda ya da deriden emildiğinde zararlı olabilir.

Bit ve okul

NHS'e göre baş biti olan çocuğun okula gitmesine engel yoktur. CDC de bitli öğrencinin okuldan erken alınmasına gerek olmadığını, uygun tedaviye başlandıktan sonra okula devam edebileceğini belirtir. Bununla birlikte okulu ve yakın temasta olunan aileleri bilgilendirmek, aynı dönemde herkesin taranmasını ve bitin yeniden bulaşmasının önlenmesini kolaylaştırır.

Bitlenme utanılacak bir durum değildir. Çocuğa bitin herkeste görülebileceğini anlatmak ve onu suçlayıcı bir dil kullanmamak önemlidir.

Bit nasıl önlenir?

NHS, bitlenmeyi tamamen önlemenin bir yolu olmadığını belirtir; ancak düzenli tarama ile erken fark etmek yayılmayı azaltır. CDC'nin önerileri:

• Oyun ve spor sırasında baş başa teması azaltmak
• Şapka, atkı, tarak, fırça, toka, havlu gibi kişisel eşyaları ortak kullanmamak
• Bitli kişinin kullandığı yastık ve yatakla temasından kaçınmak

Okul dönemlerinde, özellikle sınıfta bit görüldüğü haberi alındığında çocuğun saçını haftalık olarak bit tarağıyla kontrol etmek pratik bir yöntemdir.