Horlama ameliyatı: uyku apnesinde cerrahi seçenekler nelerdir?

Horlama ve uyku apnesi neden olur?

NHS'e göre horlama, nefes alıp verirken dil, ağız, boğaz veya burun yollarının titreşmesiyle oluşur; bu bölgeler uykuda gevşeyip daralır. Fazla kilo, sigara, fazla alkol tüketimi ve sırtüstü yatmak horlama olasılığını artırır. NHS'e göre horlama çok yaygındır ve genellikle ciddi bir nedene bağlı değildir; ancak bazen uyku apnesi gibi bir durumdan kaynaklanır. Bkz. Horlama neden olur?

NHS'e göre uyku apnesi, uyku sırasında nefesin durup yeniden başlamasıdır; en sık görülen türü obstrüktif uyku apnesidir ve uykuda hava yolunun fazla daralmasıyla ortaya çıkar. NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Uykuda nefesin durup yeniden başlaması
• Soluk alırken hırıltı, horultu veya boğulur gibi sesler
• Gece sık uyanma ve yüksek sesli horlama
• Gündüz aşırı yorgunluk, dikkat güçlüğü, duygu durumu dalgalanmaları ve uyanınca baş ağrısı

NHS, uyku apnesini obezite, kalın boyun, ilerleyen yaş, ailede uyku apnesi bulunması, alkol, sigara, büyük bademcik ya da geniz eti, sırtüstü yatma ve KOAH ile ilişkilendirir. NHS'e göre tedavi edilmeyen uyku apnesi yüksek tansiyon, inme olasılığında artış, tip 2 diyabet, kalp hastalığı, depresyon ve yorgunluğa bağlı kazalarla ilişkili olabilir. Ayrıntılar için Uyku apnesi nedir?

Ameliyat kimler için düşünülür?

Cerrahi, horlama ve uyku apnesinde genellikle ilk seçenek değildir. MedlinePlus, ameliyattan önce kilo verme ve uyku pozisyonunu değiştirme gibi yaşam tarzı değişikliklerinin denenmesini; uyku apnesinde ise çoğu uzmanın ameliyatı düşünmeden önce CPAP, burnu açan bantlar ya da ağız içi aparatları önerdiğini belirtir. NHS de horlama için cerrahinin diğer tedaviler işe yaramadığında kullanıldığını ifade eder.

Kaynaklarda ameliyatın gündeme gelebileceği durumlara şu örnekler verilir:

• MedlinePlus'a göre damak ameliyatı (UPPP), hafif obstrüktif uyku apnesinde ya da uyku apnesi olmasa bile ağır horlamada önerilebilir.
• NHS, büyük bademciklerin alınması gibi solunumu rahatlatan ameliyatları uyku apnesinde zaman zaman kullanılan tedaviler arasında sayar.
• NHLBI'a göre obezitenin uyku apnesine katkıda bulunduğu ve diğer tedavilerin işe yaramadığı durumlarda kilo verme cerrahisi düşünülebilir.

MedlinePlus, horlama için ameliyata karar vermeden önce kilo vermenin horlamaya yardımcı olup olmadığını görmeyi ve horlamayı tedavi etmenin sizin için ne kadar önemli olduğunu düşünmeyi önerir; çünkü bu ameliyat herkeste işe yaramaz.

Uyku apnesinin varlığı ve ağırlığı uyku testiyle belirlenir. NHS'e göre aile hekimi horlayan kişinin ağız ve burnunun içine bakarak horlamaya yol açabilecek bir sorun olup olmadığını kontrol eder; gerekirse uzmana yönlendirir. Uyku apnesinden şüphelenilirse uyku kliniğine yönlendirme yapılabilir. NHS'e göre uyku testinde nefes ve kalp atışı gibi değerler bir gece boyunca, çoğunlukla evde izlenir. Sonuç, uykuda nefesin ne sıklıkla durduğunu gösteren AHI skoruyla ifade edilir: NHS'e göre 5–14 hafif, 15–30 orta, 30'un üzeri ağır uyku apnesi anlamına gelir.

Ameliyat dışı tedaviler

Cerrahiyi anlamak için diğer seçenekleri de bilmek gerekir. NHS ve NHLBI'ın (ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü) sıraladığı başlıca yöntemler şunlardır:

• Yaşam tarzı değişiklikleri: Fazla kiloların verilmesi, sigaranın bırakılması, alkolün azaltılması, düzenli fiziksel aktivite, düzenli uyku alışkanlıkları ve sırtüstü yerine yan yatarak uyumak. NHS, uyku haplarının bazen horlamaya yol açabileceğini ve uyku apnesini kötüleştirebileceğini de belirtir.
• Pozitif hava yolu basıncı (CPAP) cihazı: NHS'e göre uyku sırasında burna veya burun ve ağza takılan bir maske aracılığıyla hafifçe hava pompalayarak hava yolunun fazla daralmasını önler. NHLBI, bu cihazların uyku apnesinde en sık kullanılan tedavi olduğunu belirtir.
• Ağız içi aparatlar: NHLBI'a göre alt çeneyi yerinde tutup geriye kaymasını önleyen aparatlar ya da dili önde tutan aparatlar kullanılabilir; bu aparatlar diş hekimi ya da ortodontist tarafından kişiye özel hazırlanır.
• Burun ve ağız kaynaklı horlamada önlemler: NHS, burun yolları tıkalı ya da darsa burun genişleticiler, burnu açık tutan bantlar, ödem giderici ilaçlar ya da burun spreylerinin; uykuda ağız açık kalıyorsa çene bandı ya da burundan nefes almayı sağlayan ağız içi aparatların kullanılabileceğini belirtir.
• Ağız ve yüz kası egzersizleri: NHLBI, dili ve dudak, dil, üst hava yolu ve yüzü kontrol eden kasları güçlendiren egzersizleri (orofasiyal terapi) de seçenekler arasında sayar.

Horlama ve uyku apnesi ameliyatı türleri

NHLBI'ın saydığı cerrahi seçenekler aşağıda özetlenmiştir. MedlinePlus'a göre damak ameliyatı, orta düzey uyku apnesinde başka işlemlerle, ağır uyku apnesinde ise daha kapsamlı başka ameliyatlarla birlikte yapılabilir.

Burun tıkanıklığı ve burun ameliyatları

NHS'e göre burun yollarının tıkalı ya da dar olması horlamanın nedenlerinden biri olabilir ve bu durumda öncelikle burun genişleticiler, bantlar ve burun spreyleri gibi yöntemlerden söz edilir. Burundaki yapısal sorunlara yönelik ameliyatlar hakkında bilgi için bkz. Septoplasti ve Konka küçültme

Bademcik ve geniz eti ameliyatı

NHLBI, bademciklerin alınmasını uyku apnesinde kullanılan cerrahi yöntemler arasında sayar. NHS de büyük bademcik ya da geniz etini uyku apnesiyle ilişkili etkenler arasında gösterir. Bkz. Bademcik ameliyatı ve Geniz eti ameliyatı

Damak ameliyatı (uvulopalatofaringoplasti, UPPP)

MedlinePlus'a göre UPPP, boğazdaki fazla dokuyu alarak üst hava yolunu açmayı amaçlayan bir ameliyattır. Bu ameliyatta küçük dilin (uvula) tamamı ya da bir kısmı, yumuşak damağın bazı bölümleri, boğazın yan duvarlarındaki doku ve hâlâ yerindeyse bademcikler ile geniz eti alınır. MedlinePlus, UPPP'nin hafif uyku apnesi veya horlamada tek başına, orta düzey uyku apnesinde ise başka işlemlerle birlikte yapılabileceğini belirtir.

MedlinePlus'a göre ameliyattan sonra uyku apnesinde başlangıçta görülen iyileşme pek çok kişide zamanla azalır. Bazı çalışmalar, bu ameliyatın en çok yumuşak damakta yapısal sorunu olan kişilere uygun olduğunu düşündürmektedir.

Çene ilerletme ameliyatı

NHLBI'ın sıraladığı yöntemlerden biri, üst ve alt çenenin öne taşınarak üst hava yolunun genişletilmesidir.

Dil altı sinirini uyaran implant

NHLBI ve NHS, hipoglossal sinir uyarımını da tedavi seçenekleri arasında sayar. NHLBI'a göre bu yöntemde göğüs derisinin altına yerleştirilen bir cihaz, dilin altındaki sinire bağlanır ve bu siniri uyararak uykuda hava yolunun açık kalmasına yardımcı olur. NHS'e göre cihaz, dili kontrol eden sinire küçük elektrik sinyalleri gönderir.

Kilo verme cerrahisi

NHLBI, obezitenin uyku apnesine katkıda bulunduğu ve diğer tedavilerin işe yaramadığı durumlarda kilo verme (bariatrik) cerrahisinin de seçenekler arasında olabileceğini belirtir.

Ameliyata hazırlık ve iyileşme

Ameliyattan önce

MedlinePlus'a göre UPPP öncesinde gebelik olasılığınızı, reçetesiz ürünler dahil kullandığınız tüm ilaçları ve günde bir-iki kadehten fazla alkol tüketiyorsanız bunu cerrahınıza bildirmeniz gerekir. Ameliyattan önceki hafta kanın pıhtılaşmasını azaltan bazı ilaçlara geçici olarak ara vermeniz istenebilir; hangi ilaçları kullanmaya devam edeceğinizi cerrahınıza sorun. Sigara iyileşmeyi yavaşlatabileceğinden bırakmaya çalışın. Ameliyat öncesinde soğuk algınlığı, grip, ateş ya da başka bir hastalık geçirirseniz bildirin; ameliyatın ertelenmesi gerekebilir. Ameliyat günü yeme-içmeyi ne zaman bırakacağınıza ilişkin talimatlara uyun.

Ameliyattan sonra

İyileşme, yapılan ameliyatın türüne göre değişir. MedlinePlus'a göre UPPP sonrasında:

• Yutkunabildiğinizden emin olmak için çoğu zaman bir gece hastanede kalınır.
• Ameliyat ağrılı olabilir; tam iyileşme 2–3 hafta sürer ve boğaz birkaç haftaya kadar çok ağrılı olabilir. Ağrı için sıvı ağrı kesiciler verilir.
• İlk 2 hafta yalnızca yumuşak gıdalar ve sıvılarla beslenilir; çıtır ya da çiğnemesi zor yiyeceklerden kaçınılır.
• İlk 7–10 gün yemeklerden sonra ağız tuzlu suyla çalkalanır.
• İlk 2 hafta ağır kaldırmaktan ve ıkınmaktan kaçınılır; 24 saat sonra yürüyüş ve hafif etkinlikler yapılabilir.
• Boğazdaki dikişler kendiliğinden erir ya da ilk kontrolde alınır; kontrol muayenesi ameliyattan 2–3 hafta sonradır.

NHLBI, uyku apnesi tanısı alan kişilerle yaşam boyu sürecek sağlıklı yaşam değişikliklerinin konuşulabileceğini belirtir. NHS de horlamanın ameliyattan sonra geri dönebileceğini hatırlatır.

Olası riskler

Her ameliyatın kendine özgü riskleri vardır. MedlinePlus'a göre anestezi ve ameliyata bağlı genel riskler arasında ilaçlara tepki, solunum sorunları, kanama, pıhtı ve enfeksiyon bulunur. MedlinePlus'ın UPPP için sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• Boğaz ve yumuşak damak kaslarında hasar
• Yumuşak damağın yetersiz kapanması (velofaringeal yetmezlik): İçerken sıvıların burna kaçmasına yol açabilir; MedlinePlus'a göre çoğu zaman geçicidir.
• Boğazda mukus birikmesi
• Seste ve konuşmada değişiklik
• Sıvı kaybı (dehidratasyon)
• Kanama