Kısaca
Hemanjiyom, deride ya da iç organlarda kan damarlarının anormal biçimde birikmesiyle oluşan bir damar lekesidir. Bebeklerde görülen ve halk arasında "çilek lekesi" ya da "kan çilek lekesi" denen türü (infantil hemanjiyom), doğumdan kısa süre sonra ortaya çıkan kabarık, kırmızı bir şişliktir. NHS'e göre bu lekeler ilk 6–12 ay boyunca büyür, ardından küçülür ve 7 yaşına kadar kaybolur. Küçük ve sorun çıkarmayan hemanjiyomların çoğu tedavi gerektirmez; ancak göz, burun ya da ağza yakın olan, kanayan veya yara açan hemanjiyomlar hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Hemanjiyom nedir?
MedlinePlus hemanjiyomu, deride veya iç organlarda kan damarlarının anormal biçimde birikmesi olarak tanımlar. NHS ise bebeklerdeki hemanjiyomları, doğum lekeleri arasında "çilek lekesi" adıyla anlatır: kan damarlarının deride oluşturduğu kabarık, kırmızı bir şişlik.
MedlinePlus hemanjiyomları bulundukları katmana göre şöyle gruplandırır:
- Yüzeysel (kapiller) hemanjiyom: Derinin üst katmanlarında bulunur.
- Derin (kavernöz) hemanjiyom: Derinin daha alt katmanlarında yer alır.
- Karma hemanjiyom: Her iki deri katmanını da tutar.
- İç organ hemanjiyomu: Bir iç organda bulunur ve dışarıdan görülmez.
NHS'e göre çilek lekeleri bazen derinin altında yerleşir; bu durumda deri mavi ya da mor görünebilir.
Nasıl görünür, ne zaman ortaya çıkar?
NHS'e göre bebeklik hemanjiyomları doğumdan kısa süre sonra beliren, kabarık, kırmızı şişlikler şeklindedir ve beyaz, kahverengi ya da siyah tenli bebeklerde genellikle kırmızı görünür. MedlinePlus'a göre hemanjiyomların yaklaşık üçte biri doğumda vardır; geri kalanı yaşamın ilk birkaç ayı içinde ortaya çıkar.
MedlinePlus'ın tarifine göre hemanjiyom:
- Ciltte kırmızıdan kırmızı-mora değişen renkte, kabarık bir oluşum olabilir.
- Üzerinde damarların görülebildiği, büyük, kabarık ve mavimsi bir şişlik şeklinde olabilir.
- En sık baş, boyun ve kol-bacaklarda görülür.
Kimlerde daha sık görülür?
NHS'e göre çilek lekeleri şu bebeklerde daha sık görülür:
- Kız bebekler
- Erken doğan (37. haftadan önce doğan) bebekler
- Düşük doğum ağırlıklı bebekler
- İkiz, üçüz gibi çoğul gebeliklerden doğan bebekler
MedlinePlus'a göre hemanjiyomları önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Bu nedenle önemli olan, lekeyi izlemek, değişiklikleri hekimle paylaşmak ve uyarı işaretlerini bilmektir. Prematüre bebekler hakkında genel bilgi için bkz. Erken doğum belirtileri
Hemanjiyom nasıl seyreder?
Hemanjiyomların tipik bir seyri vardır. Bu seyri bilmek, ailelerin lekedeki değişiklikleri daha iyi anlamasına yardımcı olabilir:
- Büyüme dönemi: NHS'e göre hemanjiyom ilk 6–12 ay boyunca büyür. Bu dönemde lekenin büyümesi aileleri endişelendirebilir; ancak bu, çilek lekelerinin olağan seyrinin bir parçasıdır.
- Küçülme: NHS'e göre büyüme döneminin ardından hemanjiyom küçülmeye başlar.
- Kaybolma: MedlinePlus'a göre küçük, yüzeysel hemanjiyomlar çoğu zaman kendiliğinden kaybolur; yaklaşık yarısı 5 yaşına kadar, hemen hemen tamamı 7 yaşına kadar geçer. NHS de çilek lekelerinin 7 yaşına kadar kaybolduğunu belirtir.
MedlinePlus'a göre küçük ya da sorun çıkarmayan hemanjiyomlar kaybolduğunda cildin görünümü çoğu zaman normale döner. Bununla birlikte MedlinePlus, hemanjiyomun olası sorunları arasında ciltte görünür değişiklikleri de sayar.
Bu konuda
Hemanjiyom konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Hemanjiyom ile diğer doğum lekeleri arasındaki fark
Bebeklerde görülen her kırmızı ya da renkli leke hemanjiyom değildir. NHS, doğum lekelerinin farklı türlerini şöyle tanımlar:
- Somon lekesi (leylek ısırığı): Çoğunlukla göz kapaklarında, başta veya boyunda görülen düz, kırmızı ya da pembe lekelerdir. Çok yaygındır ve bebek ağladığında daha kolay fark edilir. NHS'e göre alın ve göz kapağındakiler genellikle 2 yaşına kadar solar; başın arkası ve ensedekilerin solması daha uzun sürebilir.
- Porto şarabı lekesi: Genellikle yüz ve boyunda görülen kırmızı, mor veya koyu renkli lekelerdir; doğumdan itibaren vardır ve çoğunlukla vücudun bir tarafını tutar. NHS'e göre tedavi edilmezse zamanla koyulaşıp kabarıklaşabilir; lazer tedavisiyle bazen açılabilir ve bu tedavi küçük çocuklarda daha etkilidir. Nadiren bazı sendromların belirtisi olabilir.
- Mavi-gri lekeler: Ciltte çürük gibi görünen, doğumdan itibaren var olan mavi-gri lekelerdir. Sıklıkla bel altında, kalçada, kollarda veya bacaklarda bulunur ve kahverengi ya da siyah tenli bebeklerde daha sık görülür. NHS'e göre tedavi gerektirmez, bir sağlık sorununun belirtisi değildir ve genellikle 4 yaşına kadar kaybolur. NHS, bu lekenin bebeğin sağlık kaydına not edilmesini önerir.
- Sütlü kahve lekeleri: Vücudun herhangi bir yerinde görülebilen açık veya koyu kahverengi lekelerdir; birçok çocukta 1–2 tane bulunur. NHS'e göre çocukta altı ya da daha fazla leke varsa bu, nörofibromatozis tip 1 adlı genetik durumun bir işareti olabilir.
- Doğuştan benler: Deride pigment hücrelerinin fazla çoğalmasıyla oluşan kahverengi veya siyah benlerdir. Özellikle ergenlikte koyulaşabilir, kabarabilir ve kıllanabilir. NHS'e göre büyük benlerde deri kanseri riski vardır ve risk ben büyüdükçe artar; deri kanseri riski olmadıkça tedavi gerekmez.
Lekelerin ayırt edilmesi her zaman kolay değildir. Bebeğinizdeki lekenin türünü öğrenmek için aile hekiminize veya çocuk doktorunuza danışın. Benlerle ilgili bilgi için bkz. Ben değişiklikleri
Tanı nasıl konur?
MedlinePlus'a göre hemanjiyom tanısı fizik muayeneyle konur. Damar birikimi vücudun derinlerindeyse bilgisayarlı tomografi (BT) veya manyetik rezonans (MR) görüntülemesi gerekebilir. Hemanjiyom bazı nadir durumlarla birlikte görülebildiğinden, ilişkili sorunları araştırmak için başka tetkikler de yapılabilir.
MedlinePlus, hemanjiyomlar dahil tüm doğum lekelerinin düzenli muayeneler sırasında hekim tarafından değerlendirilmesini önerir. NHS'e göre aile hekimi sizden lekedeki değişiklikleri takip etmenizi isteyebilir ya da bebeğinizi bir deri hastalıkları uzmanına (dermatolog) yönlendirebilir.
Hangi durumlarda tedavi gerekir?
MedlinePlus'a göre küçük ya da sorun çıkarmayan hemanjiyomların çoğu tedavi gerektirmez. NHS'e göre ise hemanjiyom görmeyi, solunumu veya beslenmeyi etkiliyorsa tedavi gerekebilir. MedlinePlus bu konuda şunları vurgular:
- Görme sorununa yol açabilecek göz kapağı hemanjiyomları doğumdan kısa süre sonra tedavi edilmelidir.
- Beslenmeyi veya solunumu engelleyen hemanjiyomların da erken tedavi edilmesi gerekir.
- Kanayan ya da yara açan hemanjiyomlar için hekime başvurulmalıdır.
MedlinePlus, hemanjiyomun görünümünün bazı çocuklarda psikolojik sorunlara yol açabildiğini de belirtir.
Tedavi seçenekleri
NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca tedavi seçenekleri şunlardır:
- İlaç tedavisi: NHS'e göre lekeye giden kan akışını azaltan ilaçlar büyümeyi yavaşlatabilir ve rengini açabilir. MedlinePlus, beta bloker grubundaki ilaçların hemanjiyomun boyutunu küçültmeye yardımcı olabileceğini belirtir. Büyük derin ya da karma hemanjiyomlarda ağızdan alınan veya doğrudan hemanjiyomun içine enjekte edilen steroid (kortizon türü) ilaçlar kullanılabilir.
- Lazer tedavisi: MedlinePlus'a göre lazer, küçük kan damarlarını gidermek için kullanılabilir. Göz kapağını tutup görmeyi engelleyen derin hemanjiyomlar, lazer ya da steroid enjeksiyonuyla küçültülerek görmenin normal gelişmesine olanak sağlanabilir. NHS, doğum lekelerinde lazer tedavisine 6 ay ile 1 yaş arasında başlandığında daha iyi sonuç alındığını belirtir.
- Cerrahi: Bazı durumlarda lekenin ameliyatla çıkarılması düşünülebilir. NHS, cerrahinin iz bırakabileceğini belirtir.
Hangi seçeneğin uygun olduğuna; hemanjiyomun yeri, boyutu, bebeğin yaşı ve yol açtığı sorunlar değerlendirilerek hekim karar verir.
Olası sorunlar
MedlinePlus'a göre hemanjiyomlarda görülebilecek sorunlar şunlardır:
- Kanama (özellikle hemanjiyom yaralanırsa)
- Solunum ve beslenme sorunları
- Cilt görünümüne bağlı psikolojik sorunlar
- İkincil enfeksiyonlar ve yaralar
- Ciltte görünür değişiklikler
- Görme sorunları
NHS'e göre aile hekimi sizden lekedeki değişiklikleri takip etmenizi isteyebilir. Lekede bir değişiklik fark ettiğinizde not almanız ve kontrollerde hekiminizle paylaşmanız, izlemi kolaylaştırır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın veya acil servise başvurun:
- Durdurulamayan bir kanama varsa
- Bebeğinizde nefes almada güçlük varsa
Aile hekiminize veya çocuk doktorunuza başvurun (NHS ve MedlinePlus önerileri):
- Doğum lekesi sizi kaygılandırıyorsa
- Leke göze, buruna veya ağza yakınsa
- Leke büyüyor, koyulaşıyor ya da daha kabarık hâle geliyorsa
- Leke ağrılı ya da hassassa
- Hemanjiyom kanıyorsa ya da yara açtıysa
- Hemanjiyom bebeğinizin beslenmesini veya görmesini etkiliyor gibi görünüyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Hemanjiyom kendiliğinden geçer mi?
Çoğu geçer. NHS'e göre bebeklik hemanjiyomları ilk 6–12 ay büyür, sonra küçülür ve 7 yaşına kadar kaybolur. MedlinePlus'a göre yaklaşık yarısı 5 yaşına kadar kaybolur.
Hemanjiyom önlenebilir mi?
MedlinePlus'a göre hemanjiyomları önlemenin bilinen bir yolu yoktur. Bu nedenle lekeyi izlemek ve değişiklikleri hekiminizle paylaşmak önemlidir.
Hangi bebeklerde daha sık görülür?
NHS'e göre kız bebeklerde, 37. haftadan önce doğan ve düşük doğum ağırlıklı bebeklerde ve ikiz gibi çoğul gebeliklerden doğan bebeklerde daha sık görülür.
Her hemanjiyom tedavi edilmeli mi?
Hayır. Küçük ve sorun çıkarmayan hemanjiyomların çoğu için izlem yeterlidir. Görmeyi, solunumu veya beslenmeyi etkileyen, kanayan ya da yara açan hemanjiyomlarda hekim tedavi önerebilir.
Lazer tedavisi ne zaman yapılır?
NHS, doğum lekelerinde lazer tedavisine 6 ay ile 1 yaş arasında başlandığında daha iyi sonuç alındığını belirtir. Lazerin uygun olup olmadığına hemanjiyomun türüne ve yerine göre hekim karar verir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
