Plagiosefali (bebeklerde düz kafa): nedenleri, önleme ve tedavi

Plagiosefali nedir?

Bebeklerin kafatası kemikleri, beynin hızlı büyümesine uyum sağlayabilmesi için yumuşak ve esnektir. Kemikler arasındaki eklem yerleri (sütürler) bebeklik döneminde henüz kaynamamıştır. Bu nedenle başın sürekli aynı noktaya baskı yapması, kafatasının o bölümünün düzleşmesine yol açabilir.

NHS iki türü tanımlar:

• Plagiosefali: Başın bir tarafının düzleşmesi; baş yukarıdan bakıldığında asimetrik görünür.
• Brakisefali: Başın arka kısmının bütünüyle düzleşmesi.

AANS'ye göre baş arkasının bir tarafındaki düzleşme ile birlikte, aynı taraftaki kulak öne doğru kaymış görünebilir. Ağır durumlarda, düzleşen tarafta alın ya da yanak öne doğru çıkık görünebilir.

Neden son yıllarda daha sık görülüyor?

AANS'ye göre bebeklerin ani bebek ölümü sendromundan korunması için sırtüstü yatırılmasını öneren "sırtüstü uyku" önerisinin 1992'de yaygınlaşmasından sonra pozisyonel plagiosefali belirgin şekilde daha sık görülmeye başlamıştır. Bu, sırtüstü uyutmanın bırakılması gerektiği anlamına gelmez. NHS, ani bebek ölümü riskini azaltmak için bebeklerin sırtüstü yatırılmaya devam edilmesini vurgular. Bkz. Güvenli bebek uykusu

Nedenleri ve risk etkenleri

NHS ve AANS'nin saydığı başlıca nedenler şunlardır:

• Başın sürekli aynı yöne dayanması: Bebeğin uyurken ya da uzanırken başını hep aynı tarafa çevirmesi.
• Boyun kaslarında gerginlik (tortikolis): Boyun kaslarının gergin olması bebeğin başını bir tarafa çevirmesini zorlaştırır ve hep aynı tarafa bakmasına yol açar. AANS'ye göre bu durum plagiosefali riskini artırır.
• Erken doğum: NHS, erken doğmuş bebeklerde bu durumun daha sık görülebildiğini belirtir. AANS'ye göre bazı bebekler bu şekille doğar; bu durum erken doğanlarda ve çoğul gebeliklerde daha sıktır.
• Uzun süre aynı pozisyonda kalma: NHS, bebeğin uzun süre araç koltuğunda ya da pusette kalmasının da katkıda bulunabileceğini belirtir.

Beyin gelişimini etkiler mi?

NHS'e göre düz kafa sendromu yalnızca başın görünümünü etkiler; bebeğin beynini ya da gelişimini etkilemez. AANS de pozisyonel plagiosefali vakalarının çoğunda beyin gelişiminin etkilenmediğini belirtir.

Bebeğin gelişimini ve baş şeklindeki değişimi düzenli çocuk sağlığı kontrollerinde izletmek yine de önemlidir; kontrollerde endişelerinizi hekiminizle paylaşın. Bkz. Bebek gelişim basamakları

Kraniosinostozdan farkı

Plagiosefali, kraniosinostoz adı verilen ve daha ciddi olan bir durumla karıştırılabilir. MedlinePlus'a göre kraniosinostozda bebeğin kafatasındaki bir ya da daha fazla eklem yeri (sütür) olağandan erken kapanır. Bu durum kafatasının büyümesini kısıtlar ve beyin gelişimini etkileyebilir.

MedlinePlus'a göre kraniosinostozun belirtileri şunlardır:

• Kapanan sütür boyunca ele gelen sert bir kabarıklık
• Olağan dışı baş şekli
• Baş çevresinin zaman içinde yavaş büyümesi ya da hiç büyümemesi

MedlinePlus kraniosinostozun üç ana türünü şöyle sıralar:

• Sagital sinostoz: En sık görülen türdür; başın üst orta hattındaki sütürü etkiler ve başın uzun görünmesine yol açar.
• Frontal plagiosefali: İkinci en sık türdür; başın bir tarafında asimetrik düzleşmeye yol açar. Bu nedenle pozisyonel plagiosefaliyle karışabilir.
• Metopik sinostoz: Nadir görülür; alın bölgesinin üçgen şeklinde görünmesine yol açar.

Pozisyonel plagiosefali dış baskıdan kaynaklanırken kraniosinostozda kemiklerin erken kaynaşması söz konusudur. MedlinePlus'a göre kraniosinostozda çoğunlukla bebeklik döneminde ameliyat gerekir. Ameliyatın amaçları beyin üzerindeki baskıyı azaltmak, beynin büyümesi için kafatasında yeterli alan sağlamak ve başın görünümünü iyileştirmektir. MedlinePlus'a göre bazı durumlarda genetik etkenler rol oynayabilir; kraniosinostozu olan çocukların çoğunun zekâ gelişimi ise normaldir. NHS de nadiren doğumda görülen düz kafanın kraniosinostoz gibi daha ciddi bir durumun işareti olabileceğini ve değerlendirilmesi gerektiğini belirtir.

Tanı nasıl konur?

AANS'ye göre çocuk doktorları, sağlam çocuk izlemi sırasında bebeğin baş şeklini ve simetrisini değerlendirir. Baş şekli olağan dışı görünüyorsa röntgen ya da BT gibi görüntüleme istenebilir. Değerlendirmenin temel amacı, pozisyonel plagiosefaliyi kraniosinostozdan ayırmaktır. Gerekli durumlarda bebek beyin ve sinir cerrahisi ya da başka bir uzmana yönlendirilebilir. Düzenli bebek kontrolleri hakkında bilgi için çocuk sağlığı izlemi işlem sayfasına bakabilirsiniz.

Önleme ve evde yapılabilecekler

NHS ve AANS'nin önerileri şöyle özetlenebilir:

• Karın üstü zamanı: Bebek uyanıkken ve bir yetişkinin gözetimi altındayken her gün karnının üzerinde zaman geçirsin. Böylece başın arkasının sürekli aynı noktaya dayanması önlenir.
• Başın yönünü değiştirmek: Oyuncakları ve ilgi çekici nesneleri bebeğin başını diğer tarafa çevirmesini teşvik edecek şekilde yerleştirin. AANS, bebeğin beşikte yattığı yönün düzenli olarak değiştirilmesini ve beşiğin odadaki yerinin, bebeğin farklı yönlere bakmasını gerektirecek şekilde değiştirilmesini önerir.
• Besleme ve taşıma tarafını değiştirmek: NHS, bebeğin beslenirken ve kucakta taşınırken taraflarının değiştirilmesini önerir.
• Araç koltuğu ve pusette geçirilen süreyi azaltmak: Bebeğin uzun süre aynı pozisyonda kalmasını önleyin.
• Sırtüstü uyutmaya devam etmek: Bebeğin başını düzeltmek amacıyla yüzüstü ya da yan yatırmayın. NHS, ani bebek ölümü riskini azaltmak için sırtüstü uyutmanın sürdürülmesi gerektiğini vurgular.

Tedavi seçenekleri

Pozisyon değişiklikleri ve fizik tedavi

AANS'ye göre ilk yaklaşım, yukarıda sayılan pozisyon değişiklikleri ve karın üstü zamanıdır. AANS, gözetim altındaki karın üstü oyun zamanının boyun ve kol kaslarını güçlendirdiğini belirtir. Tortikolisi olan bebekler başlarını diğer tarafa çevirmekte zorlanır; AANS'ye göre bu durum germe egzersizleriyle düzelebilir ve çocuk doktoru bebeği bu egzersizler için fizik tedaviye yönlendirebilir. Bkz. çocuk rehabilitasyonu işlem sayfası

Kask (ortez) tedavisi

Kask tedavisi konusunda kaynaklar farklı yaklaşımlar ortaya koyar:

• NHS: Kaskların düz kafa sendromunun tedavisinde işe yaradığını gösteren yeterli kanıt bulunmadığını ve bu nedenle NHS kapsamında sunulmadığını belirtir.
• AANS: Kask ya da bant tedavisinin, gerekli görülen durumlarda 5 aylık olmadan başlatılmasının önerildiğini, 18 aya kadar düzeltmenin mümkün olduğunu ancak tedavinin daha uzun sürdüğünü belirtir. AANS'ye göre tedavi genellikle iki ila altı ay sürer ve kask, banyo ve temizlik için ayrılan yarım saat dışında günde 23,5 saat takılır. AANS, çok ağır bazı durumlarda ameliyat gerekebileceğini, ancak bunun olağan yol olmadığını da belirtir.

Kask tedavisinin bebeğiniz için uygun olup olmadığını; düzleşmenin derecesi, bebeğin yaşı ve diğer önlemlere yanıt göz önünde bulundurularak çocuk doktorunuz ve ilgili uzmanla konuşabilirsiniz.

Seyir

NHS'e göre düz kafa sendromu çoğunlukla çocuk büyüdükçe, yaklaşık 1–2 yaş içinde kendiliğinden düzelir. AANS'ye göre düzleşme çocuk oturmaya ve ayakta durmaya başladığında genellikle azalır; kalan şekil farklılığı çoğu zaman küçüktür ve saçla örtülür.