Görme alanı testi (perimetri) nedir, nasıl yapılır?

Görme alanı nedir?

Bir noktaya baktığınızda yalnız o noktayı değil, çevresindeki geniş bir alanı da görürsünüz. Merkezdeki net görme okumak ve yüzleri tanımak için, çevresel (yan) görme ise yürürken çevrenizdeki engelleri ve yandan gelen hareketi fark etmek için önemlidir.

MedlinePlus görme alanını, gözler merkezdeki bir noktaya odaklanmışken yan görmede nesnelerin görülebildiği toplam alan olarak tanımlar. Glokom Araştırma Vakfı'na göre test, gözünüzün ne kadar geniş bir alanı görebildiğini ölçer ve dünyanın size nasıl göründüğünün bir haritasını çıkarır. MedlinePlus'a göre görme kaybının biçimi, hekimin kaybın nedenini bulmasına yardımcı olur.

Görme alanı kayıpları çoğu zaman sinsi gelişir. Dudley Group NHS Vakfı'nın glokom bilgilendirme notuna göre açık açılı glokomda gözün ilk etkilenen bölümü dış (çevresel) görme alanıdır; bu nedenle kişiler çoğu zaman görmelerinin zarar gördüğünü fark etmez. Hasar başlangıçta genellikle görme alanının merkezinin biraz üstünde ya da altında yay biçiminde başlar; tedavi edilmezse dış görme alanının büyük bölümü kaybolup yalnızca küçük bir merkezi "tünel görme" kalabilir.

Neden yapılır?

MedlinePlus'a göre görme alanı testi, görme kaybının biçimini belirleyerek altta yatan göz veya sinir sistemi hastalığının tanısına yardımcı olmak için yapılır. Test şu durumlarda istenebilir:

• Glokom tanısı ve takibi: Dudley Group'a göre test, görme alanındaki eksik bölgeleri saptar ve glokomun ilerleyip ilerlemediğini izlemek için kullanılır. Bkz. Glokom (göz tansiyonu) nedir?
• Göz sinirini etkileyen hastalıklar: Göz siniri tümörü (optik sinir gliomu)
• Beyin ve sinir sistemi hastalıkları: İnme, hipofiz bezi bozuklukları, beynin görmeyle ilgili bölümlerine zarar veren ya da bası yapan tümörler ve multipl skleroz
• Retina ve göz hastalıkları: Retina dekolmanı ve sarı nokta hastalığı (yaşa bağlı makula dejenerasyonu)
• Genel hastalıklar: MedlinePlus diyabeti, yüksek tansiyonu, tiroid bezinin aşırı çalışmasını ve şakak damarlarının iltihabını (temporal arterit) da görme alanını etkileyebilecek durumlar arasında sayar.

Glokom Araştırma Vakfı, katarakt gibi başka hastalıkların da görme alanını etkileyebileceğini ve hekimin sonuçları yorumlarken bunları göz önünde bulundurduğunu belirtir.

Test türleri

MedlinePlus, görme alanını değerlendirmek için kullanılan başlıca yöntemleri şöyle sıralar:

• Yüzleşme (konfrontasyon) muayenesi: Görme alanının hızlı ve temel bir kontrolüdür. Sağlık çalışanı tam karşınıza oturur; siz bir gözünüzü kapatıp diğeriyle genellikle onun gözüne bakarken, elini ne zaman görebildiğinizi söylemeniz istenir.
• Tanjant ekran testi: Yaklaşık 90 santimetre uzaklıktaki düz, siyah bir ekranın ortasındaki hedefe bakarken, muayene eden kişinin siyah bir çubuğun ucundaki iğne ya da boncuk gibi bir nesneyi yan görme alanınıza doğru hareket ettirdiği sırada nesneyi gördüğünüz anı belirtirsiniz. Bu yöntem görmenin merkezi 30 derecelik bölümünün haritasını çıkarır ve MedlinePlus'a göre genellikle beyin ya da sinir kaynaklı sorunları saptamak için kullanılır.
• Otomatik (bilgisayarlı) perimetri: Kubbe biçimli bir cihazın önüne oturur, ortadaki hedefe bakarken yan görmenizde küçük ışık çakmalarını gördüğünüzde bir düğmeye basarsınız. Işıkları ve haritalamayı bilgisayar yönetir. Glokom Araştırma Vakfı'na göre ABD'de en sık kullanılan test türü, ortada sabit bir ışık ve yan görmede yanıp sönen test ışıklarından oluşan otomatik bir testtir.
• Goldmann perimetrisi: Yine kubbe biçimli bir cihazda yapılır; ışıkları muayene eden kişi yönetir ve haritalar.

MedlinePlus'a göre kubbe biçimli cihazlarla yapılan her iki test de glokom gibi zamanla kötüleşebilen durumların izlenmesinde sıklıkla kullanılır.

MedlinePlus'a göre hangi tür görme alanı testinin yapılacağını hekiminiz sizinle konuşur.

Teste nasıl hazırlanılır?

MedlinePlus'a göre görme alanı testi için özel bir hazırlık gerekmez. Dudley Group'un glokom izlemiyle ilgili notu ise şu noktalara dikkat çeker:

• Damlalarınızı aksatmayın: Glokom damlası kullanıyorsanız randevu günü de reçete edildiği gibi kullanmaya devam edin; aksi hâlde tedavinin göz içi basıncını ne kadar iyi düşürdüğü anlaşılamaz.
• Dikkatinizi toplayın: Test sırasında dikkatin azalması yanıtların tutarsız olmasına ve testin güvenilirliğinin düşmesine yol açabilir.
• Göz bebeğini büyüten damla kullanılacak mı öğrenin: Aynı gün hekim muayenesi de yapılacaksa göz bebeğini büyüten damlalar gerekebilir; bu damlalar görmeyi birkaç saat bulanıklaştırabileceği için böyle bir randevuya araç kullanarak gitmemeniz önerilir.
• Süreyi planlayın: Yalnız tetkiklerin yapıldığı randevular 10 dakika ile bir saat arasında sürebilirken, birkaç glokom testi ve hekim muayenesini içeren randevular için en az 2 saat ayırmanız önerilir.

Test nasıl yapılır?

Bilgisayarlı perimetride, Dudley Group'un tarif ettiği adımlar genellikle şöyledir:

1. Her seferinde tek göz test edilir.
2. Başınızı cihazın baş desteğine yerleştirirsiniz.
3. Ortadaki sabit hedefe bakmanız istenir.
4. Ekranda bir dizi ışık gösterilir. Işığı her gördüğünüzde elinizdeki düğmeye basarsınız.
5. Bazı noktalar, glokomun başladığı yer olan yan (çevresel) görme alanınızda belirir.

Test sırasında dikkat edilmesi gerekenler

ABD'deki Glokom Araştırma Vakfı'nın (Glaucoma Research Foundation) önerileri şunlardır:

• Gözünüzü ortadaki sabit ışıktan ayırmayın. Yanıp sönen ışıkları aramak için gözünüzü çevirmek testin güvenilirliğini azaltır ve hekiminizin hastalığı izlemesini zorlaştırır.
• Işığı yan görmenizle fark ettiğinizde düğmeye basın.
• Gösterilen ışıkların hepsini görmeniz beklenmez; bu nedenle bir ışığı kaçırdığınızı düşünüp telaşlanmayın.

Dudley Group'a göre sonuç yazısında testin güvenilirliğinden de söz edilebilir. Düşük güvenilirlik; ışık yokken düğmeye basma, gözü sabit noktada tutamama ya da dikkat azaldığı için tutarsız yanıtlar verme anlamına gelebilir. Yorgunluk hissederseniz ya da bir sorun yaşarsanız bunu testi yapan kişiye söylemeniz yararlı olur.

MedlinePlus'a göre test rahatsızlık vermez. Testin süresi kullanılan yönteme göre değişir.

Sonuçlar ne anlama gelir?

MedlinePlus'a göre normal sonuç, yan görmede herhangi bir eksiklik saptanmaması demektir. Bilgisayarlı perimetride yanıtlarınız, aynı yaş grubundaki sağlıklı kişilerden oluşan bir veri tabanıyla karşılaştırılır. Dudley Group'a göre sonuçlar genellikle üç gruptan biriyle tanımlanır:

• Normal sınırlar içinde: Yaş grubunuz için beklenen düzeyde görüyorsunuz.
• Normal sınırlar dışında: Sonuçlar yaş grubunuz için beklenenin altında.
• Sınırda: Büyük olasılıkla normal, ancak bazı anormal özellikler taşıyan bir sonuç.

Raporda neler görülür?

Glokom Araştırma Vakfı'na göre bilgisayarlı görme alanı raporunda gri veya siyah renkte görünen alanlar, görmenin bulanık olduğu ya da hiç olmadığı bölgeleri gösterir. Ardışık testlerde bu alanların koyulaşması ya da genişlemesi, hastalığın ilerlediğine işaret edebilir. Raporu tek başına yorumlamaya çalışmak yerine, sonucunuzu önceki testlerinizle karşılaştırarak açıklamasını hekiminizden isteyebilirsiniz.

Öğrenme etkisi

Dudley Group, görme alanı testinde bir "öğrenme etkisi" olduğunu vurgular: İlk testte anormal çıkan bir sonuç her zaman glokom anlamına gelmez. Kişi testi tanıdıkça ve alıştıkça sonraki testlerde daha iyi sonuç alabilir. Bu nedenle tek bir test yerine birden fazla testin birlikte değerlendirilmesi ve eğilimin izlenmesi önemlidir.

Anormal sonuçlar

MedlinePlus'a göre anormal bir sonuç; beynin görmeyle ilgili bölümlerine zarar veren ya da bası yapan tümörler gibi merkezi sinir sistemi bozukluklarına veya glokom, inme, retina dekolmanı, göz siniri tümörü, hipofiz bezi bozuklukları, multipl skleroz, yaşa bağlı makula dejenerasyonu, temporal arterit, diyabet, yüksek tansiyon ve tiroidin aşırı çalışması gibi durumlara bağlı olabilir. Dudley Group'a göre glokoma benzeyen bir görme alanı kaybı "glokom şüphesi" olarak değerlendirilebilir ve kesin tanı için izlem gerekebilir. Sonuç, muayene bulguları ve diğer tetkiklerle birlikte yorumlanır.

Test ne sıklıkla yapılır?

Testin sıklığı, testin hangi amaçla yapıldığına ve hastalığın durumuna bağlıdır. Glokom Araştırma Vakfı'na göre glokomlu kişilerde görme alanı testi çoğunlukla yılda bir yapılır; hastalığın ağırlığı daha yakın izlem gerektiriyorsa daha sık tekrarlanabilir. Vakıf, test sonuçlarının göz içi basıncının yeterince kontrol altında olup olmadığına karar verirken kullanıldığını ve kötüleşme saptanırsa tedavinin yeniden düzenlenebileceğini belirtir.

Sinir sistemiyle ilgili bir neden araştırılıyorsa testin zamanlaması ve sıklığı ilgili hekim tarafından ayrıca planlanır.

Görme alanı testiyle birlikte istenebilecek diğer tetkikler

Özellikle glokom izleminde görme alanı testi tek başına değil, diğer ölçümlerle birlikte değerlendirilir. Dudley Group'un sıraladığı izlem tetkikleri şunlardır:

• Göz sinirinin muayenesi: Parlak ışıklı bir mikroskopla (yarık lamba) yapılır; net görüntü için göz bebeğini büyüten damla gerekebilir.
• OCT (optik koherens tomografi): Göz sinirinin ve retinadaki sinir liflerinin hızlı, ağrı yapmayan, üç boyutlu görüntülenmesi; katmanlardaki incelme ya da kayıpları ve göz sinirindeki hasar belirtilerini gösterebilir.
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Uyuşturucu damla ve gözyaşını geçici olarak boyayan bir boya sonrası, korneayı hafifçe düzleştiren küçük bir aletle göz tansiyonunun ölçülmesi.
• Gonyoskopi: Uyuşturucu damla sonrası göze yerleştirilen bir mercekle gözün sıvı boşaltım açısının açık mı kapalı mı olduğunun incelenmesi.
• Pakimetri: Kornea kalınlığının küçük bir ultrason probuyla ölçülmesi; göz içi basıncı değerlerinin doğru yorumlanmasına yardımcı olur.
• Gün boyu basınç ölçümü: Göz içi basıncı gün içinde çok değişebildiği için gerektiğinde 8–24 saatlik bir süre boyunca iki saatte bir ölçülebilir.

Riskler

MedlinePlus'a göre görme alanı testinin bilinen bir riski yoktur ve test sırasında rahatsızlık duyulmaz. Dudley Group da glokom testlerinin ağrı yapmadığını ve oldukça kısa olduğunu belirtir. Aynı gün göz bebeğini büyüten damla kullanılırsa görmeniz bir süre bulanık olabilir.