Fetal ekokardiyografi (bebek kalbi ultrasonu) nedir, kimlere yapılır?

Fetal ekokardiyografi nedir?

Ekokardiyografi, ses dalgalarıyla kalbin görüntülendiği bir ultrason yöntemidir. Fetal ekokardiyografide aynı yöntem, anne karnındaki bebeğin kalbini incelemek için kullanılır. MedlinePlus'a göre bu tetkik, bebek doğmadan önce kalpteki bir sorunu saptamak için yapılır ve normal bir gebelik ultrasonuna göre bebeğin kalbinin daha ayrıntılı bir görüntüsünü sağlayabilir.

MedlinePlus'a göre fetal ekokardiyografi şunları gösterebilir:

• Kanın kalpten geçişi
• Kalp ritmi
• Bebeğin kalbinin yapıları

Gebelikte yapılan tarama ultrasonunda bebeğin kalbine de bakılır. NHS'e göre doğuştan kalp hastalıkları gebeliğin 20. haftasında yapılan tarama ultrasonunda araştırılır; ancak bu tarama her durumu bulamaz. CDC de doğuştan kalp hastalıklarının bir kısmının gebelikte fetal ekokardiyografi adı verilen özel bir ultrason türüyle saptanabildiğini belirtir. Ayrıntılı ultrason hakkında bilgi için bkz. Ayrıntılı ultrason

Doğuştan kalp hastalıkları neden önemlidir?

CDC'ye göre doğuştan kalp hastalıkları, kanın kalpten geçişini ve vücudun geri kalanına pompalanmasını etkiler. CDC, bu hastalıkların hafif (kalpte küçük bir delik) ile ağır (kalbin bazı bölümlerinin bulunmaması) arasında değişebildiğini belirtir. CDC'ye göre ABD'de kalp hastalıkları her yıl doğumların yaklaşık yüzde 1'ini etkiler ve kalp hastalığıyla doğan yaklaşık her 4 bebekten 1'inde, yaşamın ilk yılında ameliyat ya da başka girişimler gerektiren kritik bir kalp hastalığı bulunur.

NHS'e göre doğuştan kalp hastalığının pek çok türü vardır ve tedavisi türüne göre değişir. Bazı türler vücudu hemen etkileyebilir ve doğumdan kısa süre sonra ameliyat gerektirebilir; kalpte delik gibi diğer bazı türler ise çoğu zaman tedavi edilmeden bırakılabilir.

Kimlere önerilir?

MedlinePlus'a göre fetal ekokardiyografi şu durumlarda yapılabilir:

• Aile öyküsü: Anne ya da babada, kardeşte ya da başka bir yakın aile bireyinde kalp hastalığı ya da doğuştan kalp kusuru bulunması ya da bulunmuş olması
• Rutin ultrasonda bulgu: Rutin gebelik ultrasonunda bebekte anormal bir kalp ritmi ya da olası bir kalp sorunu saptanması
• Annenin hastalıkları: Gebelikten önce var olan diyabet, lupus ya da fenilketonüri. Bkz. Lupus nedir?
• Gebelikte enfeksiyon: Annenin gebeliğin ilk üç ayında kızamıkçık (rubella) geçirmesi
• Bazı ilaçlar: Annenin, bebeğin gelişmekte olan kalbine zarar verebilen ilaçları, örneğin bazı epilepsi ilaçlarını ya da reçeteli akne ilaçlarını kullanmış olması. Bkz. Gebelikte ilaç kullanımı
• Kromozom bozukluğu: Amniyosentezde bebekte bir kromozom bozukluğu saptanması. Bkz. Amniyosentez
• Diğer nedenler: Bebeğin kalp sorunları açısından daha yüksek risk taşıdığından şüphelendiren başka bir neden bulunması

CDC'ye göre bebeklerin çoğunda kalp hastalıklarının nedeni bilinmez. CDC'nin bağlantılı olduğunu belirttiği etkenler arasında annede gebelikten önce var olan diyabet ya da obezite gibi bazı durumlar, gebelikte sigara içilmesi ve gebelikte kullanılan bazı ilaçlar bulunur.

Bu risk etkenlerinden birinin bulunması bebekte kalp sorunu olacağı anlamına gelmez; yalnızca kalbin daha ayrıntılı incelenmesinin yararlı olabileceğini gösterir.

Ne zaman yapılır?

MedlinePlus'a göre fetal ekokardiyografi bebek henüz anne karnındayken yapılır; çoğunlukla gebeliğin ikinci üç aylık döneminde, yaklaşık 18–24. haftalar arasında uygulanır. MedlinePlus, vajinal yoldan yapılan incelemenin gebeliğin daha erken döneminde yapılabildiğini ve karın üzerinden yapılan incelemeye göre daha net görüntü sağladığını belirtir. MedlinePlus'a göre bazı durumlarda tetkikin tekrarlanması gerekebilir.

Nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre işlem, bir gebelik ultrasonuna benzer ve sırasında uzanırsınız. Fetal ekokardiyografi iki şekilde yapılabilir:

• Karın üzerinden (transabdominal): Tetkiki yapan kişi karnınıza şeffaf, su bazlı bir jel sürer ve elde tutulan bir probu bu bölgede gezdirir. Probun gönderdiği ses dalgaları bebeğin kalbinden yansır ve bilgisayar ekranında kalbin görüntüsünü oluşturur.
• Vajinal yoldan (transvajinal): Çok daha küçük bir prob vajinaya yerleştirilir. Bu yöntem gebeliğin daha erken döneminde kullanılabilir.

Hazırlık ve ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre bu tetkik için özel bir hazırlık gerekmez. Jel biraz soğuk ve ıslak hissettirebilir; ultrason dalgaları hissedilmez.

Sonuçlar ne anlama gelir?

MedlinePlus'a göre normal bir sonuç, ekokardiyografide bebeğin kalbinde bir sorun bulunmadığı anlamına gelir.

Olağan dışı bir sonuç ise şu durumlardan kaynaklanabilir:

• Bebeğin kalbinin oluşumunda bir sorun (doğuştan kalp hastalığı)
• Bebeğin kalbinin çalışmasıyla ilgili bir sorun
• Kalp ritmi bozuklukları (aritmiler)

MedlinePlus'a göre tetkikin tekrarlanması gerekebilir. Kalbin yapısında bir sorun bulunursa, gelişmekte olan bebekte başka sorunlar olup olmadığına bakmak için ayrıntılı bir ultrason yapılabilir. NHS'e göre kendisine ya da çocuğuna doğuştan kalp hastalığı tanısı konan kişiler bir hastanedeki uzman ekibe yönlendirilir.

Hangi kalp sorunları araştırılır?

CDC'nin saydığı doğuştan kalp hastalıkları arasında kalbin üst odacıkları arasındaki duvarda delik (atriyal septal defekt), alt odacıklar arasındaki duvarda delik (ventriküler septal defekt), Fallot tetralojisi, aort koarktasyonu, büyük arterlerin yer değişikliği (transpozisyon) ve sol kalbin yeterince gelişmediği hipoplastik sol kalp sendromu bulunur. CDC, Fallot tetralojisi, aort koarktasyonu, transpozisyon ve hipoplastik sol kalp sendromunu, yaşamın ilk yılında ameliyat ya da başka girişimler gerektiren kritik kalp hastalıkları arasında sayar.

Kalp ritmi bozuklukları da bu tetkikle değerlendirilebilir. MedlinePlus'a göre rutin gebelik ultrasonunda bebekte anormal bir kalp ritmi saptanması, fetal ekokardiyografi yapılmasının nedenlerinden biridir.

Bulgu saptanırsa aileyi neler bekler?

Bebeğin kalbinde bir sorun saptanması aile için zor bir haberdir. Bu süreçte hekiminizle şunları konuşmak yararlı olabilir:

• Saptanan durumun adı, ne kadar ağır olduğu ve bebeğin doğumdan sonra nasıl etkilenebileceği
• Ek tetkiklere gerek olup olmadığı
• Gebeliğin kalan döneminde hangi sıklıkla kontrol yapılacağı
• Doğumun nasıl planlanması gerektiği
• Doğumdan sonra hangi tetkik ve tedavilerin gerekebileceği

Sorularınızı yazılı olarak hazırlamak ve görüşmelere bir yakınınızla gitmek, bilgileri anlamayı ve hatırlamayı kolaylaştırabilir.

Doğumdan sonra neler olur?

MedlinePlus'a göre fetal ekokardiyografide görülen bulguları doğrulamak ve daha önce net görülemeyen bölgeleri değerlendirmek için doğumdan sonra bebeğin kalbinin ultrasonunun tekrarlanması gerekebilir. NHS'e göre çocuklarda ve yetişkinlerde doğuştan kalp hastalığı için yapılan tetkikler arasında kandaki oksijen miktarının ölçülmesi (nabız oksimetrisi), kalbin elektriksel etkinliğinin ölçülmesi (elektrokardiyografi), akciğer grafisi, MR ve ekokardiyografi gibi görüntülemeler, genetik değişiklikleri araştıran kan testleri ve özel bir boya ile kan akışının incelendiği anjiyografi bulunur. CDC'ye göre doğumdan sonra yapılan nabız oksimetrisi taraması bebeğin kanındaki oksijen miktarını tahmin eder; kandaki oksijenin düşük olması kritik bir kalp hastalığının işareti olabilir.

CDC'ye göre bazı bebekler bir ya da daha fazla ameliyata gerek duyarken, bazılarında kateter adı verilen uzun bir tüple yapılan kardiyak kateterizasyon kullanılabilir. NHS'e göre bazı kişilerde tanıdan sonra yalnızca düzenli kontroller yeterli olabilir. CDC, kalp hastalığı ameliyatla onarılmış olsa bile pek çok kişinin tamamen iyileşmiş sayılmadığını ve kalp hastalığı olan kişilerin olabildiğince sağlıklı kalmak için düzenli kardiyoloji kontrollerine ihtiyaç duyduğunu vurgular.

Sınırları ve güvenliği

MedlinePlus, bazı kalp sorunlarının fetal ekokardiyografiyle bile doğumdan önce görülemeyebileceğini belirtir. Bunlar arasında kalpteki küçük delikler ve hafif kapak sorunları sayılabilir; bebeğin kalbinden çıkan büyük damarların her bölümünü görmek mümkün olmayabileceği için bu bölgedeki sorunlar da gözden kaçabilir. NHS de 20. hafta taramasının tüm durumları bulamayacağını, doğuştan kalp hastalığının gözden kaçabileceğini ve bazen yetişkinliğe kadar tanı konamayabileceğini vurgular.

Bu nedenle normal bir sonuçtan sonra da doğumdan sonra bebekte belirtiler görülürse hekime başvurmak önemlidir. CDC'ye göre bebeklerde kalp hastalığını düşündüren belirtiler arasında tırnaklarda ya da dudaklarda morarma, hızlı ya da zorlanarak nefes alma, beslenirken yorulma ve uyku hâli bulunur. NHS bunlara beslenme güçlüğünü, kilo alma ve büyümede yavaşlığı, karın çevresinde, ellerde, ayak bileklerinde ve ayaklarda şişliği ekler.

MedlinePlus'a göre fetal ekokardiyografinin anne ya da bebek için bilinen bir riski yoktur.