Distimi (süregen depresif bozukluk) nedir?

Distimi nedir?

MedlinePlus, süregen depresif bozukluğu kişinin ruh hâlinin düzenli olarak düşük olduğu, süregen (uzun süreli) bir depresyon türü olarak tanımlar ve eskiden distimi olarak adlandırıldığını belirtir. ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü (NIMH) de bu durumu, daha hafif ama çok daha uzun süren, genellikle en az iki yıl devam eden depresyon belirtileri olarak açıklar.

Distimiyi majör depresyondan ayıran temel özellik süresidir. Majör depresyonda belirtiler genellikle belirgin bir dönem hâlinde ortaya çıkar ve NIMH'ye göre en az iki hafta boyunca günlük işleri etkileyecek düzeydedir. Distimide ise belirtiler daha az yoğun olabilir ama yıllarca sürer. Bu süre içinde kişinin kendini iyi hissettiği dönemler olabilir; ancak bu dönemler genellikle kısa sürer.

Distimi yaşayan pek çok kişi, uzun süredir böyle hissettiği için bunun bir hastalık belirtisi olduğunu fark etmeyebilir. Çevresindekiler de onu "karamsar", "hep yorgun" ya da "keyifsiz" biri olarak tanımlayabilir. Oysa bu durum bir kişilik özelliği değil, tedavi edilebilen bir ruh sağlığı sorunudur.

Belirtiler

MedlinePlus'a göre temel belirti çoğu günde düşük bir ruh hâlidir. Buna ek olarak aşağıdakilerden en az ikisi neredeyse sürekli bulunur:

• Umutsuzluk duygusu
• Çok az ya da çok fazla uyuma
• Düşük enerji veya yorgunluk
• Düşük özsaygı
• İştahsızlık ya da aşırı yeme
• Dikkati toplamada güçlük

MedlinePlus, distimi yaşayan kişilerin kendilerine, geleceklerine, diğer insanlara ve yaşam olaylarına karşı olumsuz ya da cesaret kırıcı bir bakış açısı geliştirebildiğini de belirtir. Sorunlar çözülemezmiş gibi görünebilir.

Çocuk ve ergenlerde

MedlinePlus'a göre çocuk ve ergenlerde ruh hâli üzgün olmaktan çok huzursuz ve sinirli (irritabl) olabilir ve bu durumun en az bir yıl sürmesi tanı için yeterlidir. Okul başarısında düşüş, arkadaş ilişkilerinde zorlanma ve sürekli huysuzluk dikkat çekebilir.

Günlük yaşama etkisi

Distimi kişinin iş, okul ve ilişkilerinde sürekli bir zorlanma yaratabilir. Kişi işlerini yapmaya devam edebilir ama bunları büyük çabayla, keyif almadan yapar. Sosyal etkinliklerden uzaklaşma, kararsızlık ve kendini yetersiz hissetme sık görülür.

Nedenleri ve risk etkenleri

MedlinePlus, süregen depresif bozukluğun nedeninin tam olarak bilinmediğini, ailesel geçiş gösterebildiğini ve kadınlarda daha sık görüldüğünü belirtir. NIMH de depresyonun genel olarak genetik, biyolojik, çevresel ve psikolojik etkenlerin birlikte rol oynadığı bir durum olduğunu açıklar.

Distimi riskini artırabilen ya da tabloya eşlik edebilen durumlar şunlardır:

• Ailede depresyon öyküsü
• Uzun süreli stres, kayıplar veya zorlu yaşam koşulları
• Süregen bedensel hastalıklar
• Kaygı bozuklukları
• Alkol veya madde kullanımı

Çift depresyon

MedlinePlus, süregen depresif bozukluğu olan kişilerin çoğunun yaşamlarının bir döneminde majör depresyon atağı da geçireceğini belirtir. Distimi zemininde majör depresyon gelişmesine halk arasında "çift depresyon" denir. Bu dönemde belirtiler belirgin biçimde ağırlaşır: Günlük işler yapılamaz hâle gelebilir, umutsuzluk derinleşebilir. Bu değişiklik fark edildiğinde gecikmeden profesyonel destek almak önemlidir.

Tanı nasıl konur?

Distimi tanısını bir ruh sağlığı uzmanı koyar. MedlinePlus'a göre hekim, ruh hâlinizin ve diğer ruhsal belirtilerinizin öyküsünü alır; belirtilere yol açabilecek bedensel nedenleri araştırmak için kan ve idrar testleri isteyebilir. Örneğin tiroid bezinin az çalışması veya bazı ilaçlar da yorgunluk ve düşük ruh hâline yol açabilir.

Değerlendirmede belirtilerin ne zamandır sürdüğü, ne kadar süreyle kesintiye uğradığı, daha önce majör depresyon atakları olup olmadığı ve günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği sorgulanır. Bipolar bozukluk gibi duygudurum dalgalanmalarıyla seyreden başka durumlar da dışlanır.

Tedavi seçenekleri

MedlinePlus ve NIMH'ye göre distimi tedavisinde şu yaklaşımlar kullanılır:

Konuşma terapileri (psikoterapi)

MedlinePlus, süregen depresif bozuklukta bilişsel davranışçı terapi ve içgörü odaklı terapi gibi konuşma terapilerinin yararlı olabileceğini belirtir. NIMH de depresyon tedavisinde bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapiyi örnek gösterir. Bilişsel davranışçı terapi, olumsuz düşünce kalıplarını fark etmeye ve değiştirmeye; kişilerarası terapi ise ilişkilerdeki sorunlarla baş etmeye odaklanır.

İlaç tedavisi

MedlinePlus'a göre antidepresan ilaçlar çoğu zaman etkilidir; ancak süregen depresif bozuklukta bazen majör depresyondaki kadar iyi sonuç vermeyebilir. NIMH, antidepresanların etkisini göstermesinin genellikle dört ila sekiz hafta sürdüğünü belirtir. İlacın türüne ve süresine hekim karar verir; ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalıdır.

Bazı kişilerde psikoterapi ile ilacın birlikte kullanılması daha yararlı olabilir. Hangi yaklaşımın size uygun olduğunu hekiminizle konuşun.

Yaşam tarzı ve destek

MedlinePlus, yaşam tarzı önlemlerinin, destek gruplarının, yeterli uyku ve sağlıklı beslenmenin yardımcı olduğunu belirtir. NIMH'nin önerileri arasında düzenli fiziksel aktivite (kuruma göre günde yalnızca 30 dakikalık yürüyüş bile ruh hâlini iyileştirebilir), düzenli uyku, besleyici öğünler, güvendiğiniz kişilerle bağlantıda kalmak ve alkol, nikotin ile reçetesiz ilaçlardan kaçınmak yer alır.

Seyir

MedlinePlus'a göre süregen depresif bozukluk yıllarca sürebilen bir durumdur. Pek çok kişi tamamen iyileşirken, bazı kişilerde tedaviye rağmen bazı belirtiler devam edebilir. Belirtilerin uzun süredir var olması, değişimin mümkün olmadığı anlamına gelmez. Tedaviye başladıktan sonra kişinin kendine, geleceğe ve ilişkilerine bakışı zamanla değişebilir.

Günlük yaşamda yardımcı olabilecekler

Tedaviyle birlikte bazı günlük alışkanlıklar da iyileşme sürecini destekleyebilir. Bunlar tedavinin yerini tutmaz, ancak ona eşlik edebilir:

• Küçük ve ulaşılabilir hedefler: Büyük görevleri küçük adımlara bölmek, tamamlandıkça bir başarma duygusu yaratabilir.
• Düzenli bir gün planı: Kalkış, yemek ve uyku saatlerini olabildiğince sabit tutmak enerji ve ruh hâline iyi gelebilir.
• Keyif veren etkinliklere zaman ayırmak: Başlangıçta isteksiz olsanız bile, eskiden hoşunuza giden küçük etkinlikleri yeniden denemek zamanla ruh hâlini olumlu etkileyebilir.
• Bağlantıda kalmak: Kendinizi geri çekmek istediğinizde bile güvendiğiniz biriyle kısa da olsa görüşmek yalnızlık duygusunu azaltabilir.
• Düşünceleri fark etmek: "Hiçbir şey değişmeyecek" gibi düşüncelerin bir hastalık belirtisi olabileceğini hatırlamak, bunlara mesafe koymaya yardımcı olabilir. Terapide bu beceriler sistemli olarak çalışılır.

Bir yakınınız distimi yaşıyorsa

NIMH, depresyondaki bir yakına destek olurken şunları önerir:

• Profesyonel yardım almasını teşvik etmek
• Destek, anlayış, sabır ve cesaret vermek
• Birlikte etkinliklere katılmasını ve randevularına gitmesini kolaylaştırmak
• Zamanla ve tedaviyle iyileşmenin mümkün olduğunu hatırlatmak

"Neşelen artık" ya da "herkesin sorunu var" gibi sözler, iyi niyetli olsa da kişiyi daha yalnız hissettirebilir. Dinlemek ve yanında olduğunuzu göstermek çoğu zaman daha yardımcıdır.