Kısaca
Böbrek nakli, böbrek yetmezliği olan bir kişiye sağlıklı bir böbreğin ameliyatla yerleştirilmesidir. NIDDK'ye göre nakil böbrek yetmezliği için bir tedavidir, ancak hastalığı ortadan kaldırmaz; nakil sonrasında ömür boyu ilaç kullanmak gerekir. Böbrek nakli değerlendirmesi, kişinin bu büyük ameliyata ve sonrasındaki tedaviye uygun olup olmadığının; kan testleri, kalp değerlendirmesi, ruh sağlığı değerlendirmesi ve doku uyumu testleriyle araştırıldığı süreçtir. Böbrek, canlı bir vericiden ya da hayatını kaybetmiş bir vericiden (kadavra) sağlanabilir. NHS Kan ve Nakil Birimi'ne göre nakil, ameliyata uygun olan kişilerde çoğu zaman böbrek yetmezliği için tercih edilen tedavidir; ancak herkes için uygun değildir.
Böbrek nakli kimler için düşünülür?
NHS Kan ve Nakil Birimi'ne (NHSBT) göre böbrek nakli, uzun süreli (kronik ya da son dönem) böbrek yetmezliği olan pek çok hasta için bir tedavi seçeneğidir. Nakil düşünülen kişiler genellikle diyaliz tedavisi görmektedir ya da yakın zamanda diyalize ihtiyaç duyacak aşamadadır. Bkz. Kronik böbrek hastalığı
NHSBT'ye göre böbrek nakli, büyük bir ameliyatı kaldırabilecek durumdaki hastalarda böbrek yetmezliğinin çoğu zaman en uygun tedavisidir. Ancak aynı kaynak, nakil işleminin herkes için uygun olmadığını ve bazı kişiler için diyalizin daha doğru bir seçenek olabileceğini vurgular. NIDDK de nakil kararından önce hekimlerin kişinin genel sağlık durumunu değerlendirdiğini; kontrol altında olmayan kanser veya aktif madde bağımlılığı gibi durumların nakle engel olabileceğini belirtir.
Nakle uygun olup olmadığınızı ilk olarak nefroloji (böbrek hastalıkları) uzmanınızla konuşabilirsiniz. Diyaliz yöntemleri hakkında bilgi için bkz. Hemodiyaliz ve Periton diyalizi.
Değerlendirme süreci nasıl işler?
NIDDK'ye göre nakil merkezi, kişinin nakle uygunluğunu birkaç hafta ya da ay içinde, birden fazla ziyaretle değerlendirir. NHSBT de sürecin nefroloji uzmanıyla ilk görüşme, bir dizi test ve nakle yönelik adımlardan oluştuğunu ve her kişinin süreç takviminin farklı olduğunu belirtir.
Değerlendirmede genellikle şunlar yer alır:
- Kan testleri: Kan grubunun belirlenmesi, böbrek dışı organların işlevleri ve enfeksiyon taramaları
- Doku uyumu ve çapraz eşleştirme: NIDDK'ye göre vericinin kanı ile alıcının kanı birbirine karşı test edilir; böylece alıcının bağışıklık sisteminin yeni böbreğe hemen tepki verip vermeyeceği anlaşılmaya çalışılır.
- Kalp değerlendirmesi: NIDDK'ye göre nakil öncesi kalp sağlığı ayrıntılı olarak incelenir; çünkü ameliyat ve anestezi kalbe yük bindirir.
- Ruh sağlığı ve duygusal değerlendirme: NIDDK, zihinsel ve duygusal sağlığın da değerlendirildiğini belirtir. Nakil sonrasında ilaçların düzenli kullanılması ve kontrollere uyum çok önemli olduğu için kişinin bu sürece hazır olup olmadığı konuşulur.
- Diğer incelemeler: Kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre ek görüntüleme ve tarama testleri istenebilir; ameliyat öncesinde anestezi değerlendirmesi yapılır.
Bu süreçte sorularınızı not alıp her görüşmeye götürmek ve bir yakınınızla birlikte katılmak, bilgileri değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Değerlendirme sırasında sorulabilecek sorular
- Benim durumumda nakil, diyalize göre ne gibi yararlar ve riskler taşıyor?
- Hangi testleri, hangi sırayla yaptırmam gerekiyor?
- Ailemden biri verici olmak isterse süreç nasıl işler?
- Bekleme döneminde sağlığımı korumak için nelere dikkat etmeliyim?
- Nakil sonrasında hangi sıklıkta kontrole gelmem gerekecek?
- İşe, okula ve günlük etkinliklerime ne zaman dönebilirim?
Bu soruların yanıtları kişiden kişiye değişir; size özel bilgiyi nakil ekibinizden almanız en sağlıklı yoldur.
Böbrek nereden sağlanır?
NIDDK ve NHSBT'ye göre nakledilecek böbrek iki kaynaktan sağlanabilir:
Canlı verici
Anne, baba, kardeş, eş ya da arkadaş gibi yakınlar böbreklerinden birini bağışlayabilir. NIDDK'ye göre canlı vericiler de ayrıntılı bir sağlık değerlendirmesinden geçer; amaç, böbrek bağışının vericinin sağlığına zarar vermeyeceğinden emin olmaktır. Canlı vericiden nakil, uygun durumlarda önceden planlanabilir.
Hayatını kaybetmiş verici (kadavra)
Böbrek, organlarını bağışlamış ve hayatını kaybetmiş bir kişiden de sağlanabilir. NIDDK'ye göre böbrek sayısının yetersizliği nedeniyle bu yolla böbrek bekleyen kişiler bazen yıllarca bekleyebilir.
Bekleme listesi
NIDDK'ye göre bekleme süresi aylar ile yıllar arasında değişebilir. Böbrekler dağıtılırken uzun süredir bekleyen kişilere öncelik verilebilir; yaş, yaşanılan bölge ve kan grubu gibi etkenler de bekleme süresini etkiler. Ülkelere göre bekleme listesi kuralları farklıdır; kendi durumunuz için nakil merkezinizden bilgi alın.
Bekleme döneminde sağlıklı kalmak, diyaliz tedavisine düzenli devam etmek ve iletişim bilgilerinizi nakil merkezinizde güncel tutmak önemlidir. NHSBT'ye göre uygun bir böbrek bulunduğunda kişi nakil merkezine çağrılır ve böbreğin uygunluğu son testlerle kontrol edilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Nakil ameliyatı
NHSBT'ye göre böbrek nakli ameliyatı yaklaşık 2–4 saat sürer; NIDDK genellikle 3–4 saat sürdüğünü belirtir. NIDDK'ye göre yeni böbrek, kasığa yakın olarak karnın alt kısmına yerleştirilir ve kişinin kendi böbrekleri, bir hastalık nedeniyle çıkarılmaları gerekmedikçe genellikle yerinde bırakılır.
NHSBT'ye göre hastaların çoğu 4–10 gün hastanede kalır; NIDDK de en az birkaç gün hastanede kalındığını belirtir. Bu sürede yeni böbreğin çalışması, idrar miktarı ve kan testleri yakından izlenir. Taburculuktan sonraki ilk haftalarda kontroller sık olur; ilaç dozları kan testlerine göre ayarlanır ve yara bakımı, ilaç kullanımı ile enfeksiyondan korunma konusunda ayrıntılı bilgi verilir. NHSBT de evde kendinize bakma, yara bakımı, ilaçlar ve ağrı yönetimi konularında ayrı bilgilendirme sunar.
Nakil sonrası yaşam
NIDDK'ye göre nakil sonrasında, yeni böbreğin reddedilmesini önlemek için her gün ve ömür boyu "ret önleyici" (bağışıklık baskılayıcı) ilaçlar kullanmak gerekir. Bu ilaçlar olmadan bağışıklık sistemi verici böbreği yabancı olarak algılayıp ona saldırabilir.
Ret belirtileri
NIDDK'nin sıraladığı olası belirtiler şunlardır:
- Ateş
- Ameliyat bölgesinden akıntı
- İdrar yaparken yanma
- Geçmeyen öksürük veya soğuk algınlığı benzeri belirtiler
Ret ve enfeksiyon belirtileri bazen birbirine benzer; bu nedenle herhangi bir şüphede nakil ekibine hemen başvurmak gerekir. Gerekirse nakil böbreğinden biyopsi alınabilir; bkz. Böbrek biyopsisi.
İlaçların olası yan etkileri
NIDDK'ye göre ret önleyici ilaçlar yüzde şişkinlik, kilo artışı ve sivilce gibi değişikliklere yol açabilir; bağışıklığı zayıflattıkları için enfeksiyon ve bazı kanser türlerinin riskini artırabilir. İlaçlarınızı hiçbir zaman kendi başınıza bırakmayın ve yeni bir ilaç ya da bitkisel ürün kullanmadan önce nakil ekibinize danışın.
Beslenme
NIDDK'ye göre nakilden sonra beslenme genellikle diyaliz dönemine göre daha esnektir; ancak kullanılan ilaçlar ve test sonuçlarına göre kişiye özel bir planın diyetisyenle birlikte yapılması gerekir.
Yararlar ve riskler
NHSBT'ye göre başarılı bir nakil, diyalize kıyasla yaşam süresinde ve yaşam kalitesinde iyileşme, diyalizden kurtulma, daha fazla enerji, çalışmanın ve seyahat etmenin kolaylaşması, daha az beslenme kısıtlaması ve doğurganlığın artması gibi yararlar sağlayabilir.
NHSBT'nin sıraladığı riskler ise şunlardır:
- Büyük bir ameliyat olması ve kanama gibi cerrahi riskler
- Bağışıklık baskılayıcı ilaçlara bağlı enfeksiyonlar
- Güçlü ilaçların yan etkileri
- Seyrek de olsa nakledilen böbreğin çalışmaması
- Böbrek hastalığının nakledilen böbrekte yeniden ortaya çıkabilmesi
- Nadiren hayatı tehdit eden komplikasyonlar
Bu yararları ve riskleri kendi durumunuz özelinde nefroloji ve nakil ekibinizle ayrıntılı konuşmanız önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Şu durumlarda nefroloji uzmanınızla nakil seçeneğini konuşabilirsiniz:
- Kronik böbrek hastalığınız ilerliyorsa ve diyaliz gündeme geldiyse
- Diyaliz tedavisi görüyorsanız ve nakle uygun olup olmadığınızı öğrenmek istiyorsanız
- Bir yakınınız böbrek bağışlamayı düşünüyorsa
Nakil sonrasında ateş, ameliyat bölgesinde akıntı, idrar miktarında azalma, idrar yaparken yanma ya da geçmeyen öksürük gibi belirtilerde nakil ekibinize hemen ulaşın.
Beklemeden 112'yi arayın: Yüksek ateşle birlikte titreme ve bilinç bulanıklığı, ciddi nefes darlığı, göğüs ağrısı, hiç idrar yapamama ya da bayılma.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Böbrek nakli böbrek hastalığını tamamen iyileştirir mi?
NIDDK'ye göre böbrek nakli böbrek yetmezliği için bir tedavidir, ancak hastalığı ortadan kaldırmaz. Nakil sonrasında ömür boyu ilaç kullanmak ve düzenli kontrollere gitmek gerekir.
Böbrek nakli değerlendirmesi ne kadar sürer?
NIDDK'ye göre değerlendirme birkaç hafta ya da ay içinde, birden fazla ziyaretle tamamlanır. Süre, yapılması gereken testlere ve kişinin sağlık durumuna göre değişir.
Kimler böbrek bağışlayabilir?
NIDDK'ye göre akrabalar, eşler veya arkadaşlar canlı verici olabilir. Her aday verici, bağışın kendi sağlığına zarar vermeyeceğinden emin olmak için ayrıntılı bir değerlendirmeden geçer.
Nakilden sonra hastanede ne kadar kalınır?
NHSBT'ye göre hastaların çoğu 4–10 gün hastanede kalır.
Nakil sonrası ilaçlar ne kadar süre kullanılır?
NIDDK'ye göre ret önleyici ilaçlar her gün ve ömür boyu kullanılmalıdır. İlaçları bırakmak, bağışıklık sisteminin yeni böbreğe saldırmasına yol açabilir.
Nakilden sonra kendi böbreklerim alınır mı?
NIDDK'ye göre kişinin kendi böbrekleri, bir hastalık nedeniyle çıkarılmaları gerekmedikçe genellikle yerinde bırakılır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
