Bel soğukluğu (gonore) nedir? Belirtileri, testi ve tedavisi

Bel soğukluğu nedir?

Gonore, antibiyotiklerle tedavi edilen ve cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur (CYBE). Halk arasında "bel soğukluğu" ya da "belsoğukluğu" olarak bilinir. CDC, gonorenin yaygın ve tedavi edilebilen bir enfeksiyon olduğunu, özellikle 15–24 yaş arasındaki gençlerde çok sık görüldüğünü belirtir. Enfeksiyon cinsel organlarda, makatta ve boğazda yerleşebilir.

Ad yanıltıcı olabilir: Bel soğukluğunun bel ağrısıyla ya da üşütmeyle bir ilgisi yoktur. Bir bakteri enfeksiyonudur ve cinsel temas yoluyla bulaşır. NHS'e göre gonore testi yapılırken aynı anda diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için de test yapılabilir.

Nasıl bulaşır?

NHS'e göre gonore, vajina sıvısı ve meni yoluyla, korunmasız vajinal, anal veya oral seks sırasında bulaşır. NHS'e göre gonore, vücudun meni ya da vajina sıvısıyla temas eden başka bölgelerini de etkileyebilir. Diğer bulaşma yolları şunlardır:

• Cinsel oyuncakların yıkanmadan ya da yeni prezervatif takılmadan paylaşılması
• CDC'ye göre doğum sırasında enfekte anneden bebeğe geçiş

NHS'e göre gonoresi olan herkeste belirti görülmez; bu nedenle enfeksiyon olabileceğini düşünüyorsanız test yaptırmanız önemlidir. Partnerinizde belirti olmaması, enfeksiyon olmadığı anlamına gelmez.

Belirtileri nelerdir?

CDC ve NHS'e göre enfekte olan herkeste belirti görülmez. NHS'e göre belirtiler genellikle enfeksiyondan yaklaşık iki hafta sonra başlar; ancak bazen aylarca ortaya çıkmayabilir.

Kadınlarda

NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Vajinadan sarı ya da yeşilimsi akıntı
• İdrar yaparken yanma şeklinde ağrı
• Alt karın bölgesinde ağrı
• Adet dönemleri arasında kanama (NHS'e göre nadirdir)

CDC'ye göre gonoresi olan kadınların çoğunda hiç belirti olmaz. Belirti olduğunda da çoğu zaman hafiftir ve mesane (idrar yolu) ya da vajinal enfeksiyonla karıştırılabilir. CDC, vajinal akıntıda artışı da kadınlardaki belirtiler arasında sayar. Bkz. İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri

Erkeklerde

CDC'ye göre belirti gösteren erkeklerde şunlar görülebilir:

• İdrar yaparken yanma hissi
• Penisten beyaz, sarı veya yeşil akıntı
• Testislerde ağrı veya şişlik (daha seyrek)

Makat, boğaz ve göz

NHS'e göre enfeksiyon makata yerleştiğinde makatta ağrı, kaşıntı ve akıntı olabilir. CDC'ye göre makat enfeksiyonu hiç belirti vermeyebilir ya da akıntı, kaşıntı, ağrı, kanama ve dışkılama sırasında ağrıya yol açabilir. Boğaz enfeksiyonu NHS'e göre boğaz ağrısına yol açabilir. Bakteri göze bulaşırsa NHS'e göre gözde kızarıklık, ağrı ve akıntı görülebilir.

Nasıl test edilir?

NHS'e göre hekim ya da hemşire önce belirtilerinizi ve cinsel partnerlerinizi sorar; penis ya da vajinaya bakması gerekebilir. Test için büyük bir kulak çubuğuna benzeyen bir çubukla (sürüntü) penis ya da vajinadan sıvı örneği alınabilir. NHS, bazı durumlarda kişinin bu örneği kendisinin alabileceğini belirtir. İdrar örneği de istenebilir; etkilenen bölgelere göre makattan, boğazdan ya da gözden sürüntü alınabilir. CDC, tanının çoğu zaman idrar örneğiyle konduğunu, oral ya da anal ilişki olduysa boğaz ve/veya makattan sürüntü alınabileceğini belirtir. NHS'e göre belirtiniz olmasa da test yaptırabilirsiniz; belirtisi olmayan kişiler için evde örnek alınıp laboratuvara gönderilen kendi kendine test kitleri de vardır.

NHS, siz ya da partneriniz prezervatifsiz ilişkiye girdiyseniz, belirtiniz varsa veya partnerinizde bir CYBE saptandıysa bir cinsel sağlık birimine ya da hekime başvurmanızı önerir.

CDC'nin önerilerine göre şu gruplar belirti olmasa da yılda en az bir kez test yaptırmalıdır:

• Cinsel olarak aktif 25 yaş altı kadınlar
• Yeni, birden fazla ya da enfekte partneri olan 25 yaş ve üzeri kadınlar
• Erkeklerle ilişki kuran cinsel olarak aktif erkekler

NHS'e göre aynı anda diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar için de test yapılabilir. Test ve tedavi için aile hekiminize başvurabilirsiniz; hekiminiz gerekirse sizi ilgili birime yönlendirir.

Tedavisi nasıl yapılır?

NHS'e göre gonore genellikle tek seferlik bir antibiyotik tedavisiyle, iğne ya da tablet olarak tedavi edilir. NHS'e göre tedaviye test sonuçları çıkmadan başlanabilir. CDC de doğru tedavinin enfeksiyonu iyileştirebileceğini belirtir; ancak ilaç, hastalığın daha önce yol açtığı kalıcı hasarı geri döndürmez. Hangi ilacın kullanılacağına hekiminiz karar verir.

Tedavide dikkat edilmesi gerekenler:

• İlaçları eksiksiz kullanın: CDC, hekimin verdiği ilacın tamamının kullanılmasını ve gonore ilacının kimseyle paylaşılmamasını vurgular. Ayrıntılar için Antibiyotiklerin doğru kullanımı
• Cinsel ilişkiye ara verin: NHS, siz ve partneriniz tedaviyi tamamlayana ve testler enfeksiyonun geçtiğini gösterene kadar vajinal, anal veya oral seks yapılmamasını önerir. CDC, tüm ilaçlar bittikten sonra yedi gün beklenmesini önerir.
• Partnerinizi bilgilendirin: NHS'e göre şu anki ve son dönemdeki cinsel partnerlerinizin de test edilmesi gerekir. NHS'e göre cinsel sağlık birimleri partnerlerinize ulaşmanıza yardımcı olabilir ya da adınızı vermeden onlara kendileri ulaşabilir.
• Kontrol testine gidin: NHS'e göre tedaviye başladıktan yaklaşık bir hafta sonra yeniden test yapılır. CDC, partner tedavi edilmiş olsa bile tedaviden yaklaşık üç ay sonra tekrar test yaptırılmasını önerir.

CDC, ilaçlara dirençli gonore türlerinin arttığını ve bazı enfeksiyonların tedavisinin zorlaştığını belirtir. CDC'ye göre tedaviden sonra belirtileriniz birkaç günden uzun sürerse hekiminize yeniden başvurun.

Tedavi edilmezse ne olur?

Tedavi edilmeyen gonore ciddi ve kalıcı sağlık sorunlarına yol açabilir. CDC ve NHS'in sıraladığı başlıca riskler şunlardır:

• Kadınlarda pelvik inflamatuvar hastalık (PİH): Enfeksiyon rahim, tüpler ve yumurtalıklara yayılabilir. CDC'ye göre tüpleri tıkayan yara dokusu oluşabilir; bu durum dış gebelik ve kısırlığa yol açabilir. Bkz. Dış gebelik
• Erkeklerde testis kanallarında iltihap (epididimit): CDC'ye göre gonore, testislere bağlı kanallarda ağrılı bir duruma yol açabilir; bu durum nadiren kısırlığa neden olabilir. NHS de testis ve prostat enfeksiyonunu olası sorunlar arasında sayar.
• Göz enfeksiyonu: NHS'e göre penis ya da vajinadan gelen enfekte sıvıya dokunduktan sonra gözlere dokunulursa gözde enfeksiyon (gonokokal konjonktivit) gelişebilir.
• Yayılmış enfeksiyon: CDC'ye göre nadiren bakteri kana ya da eklemlere yayılabilir ve bu durum hayatı tehdit edebilir.
• HIV riski: CDC, tedavi edilmeyen gonorenin HIV bulaşma ya da bulaştırma riskini artırabileceğini belirtir.

NHS'e göre tedaviye ne kadar erken başlanırsa bu komplikasyonların tedavisi de o kadar kolay olur.

Gebelikte bel soğukluğu

NHS'e göre gebelikte tedavi edilmeyen gonore erken doğum ve düşük doğum ağırlığıyla ilişkilendirilmiştir. CDC'ye göre enfeksiyon doğum sırasında bebeğe geçebilir. NHS, bebekte göz enfeksiyonu gelişebileceğini ve tedavi edilmezse bunun körlüğe yol açabileceğini belirtir. CDC, enfeksiyonun hızla tedavi edilmesinin bebek için ciddi riskleri azalttığını vurgular. Gebeyseniz ve risk taşıdığınızı düşünüyorsanız gebelik takibinizi yapan hekime söyleyin.

Korunma yolları

CDC ve NHS'in önerileri şöyledir:

• Her vajinal, anal ve oral ilişkide doğru biçimde prezervatif kullanmak; NHS'e göre oral seksde vajinayı örtmek için lateks ya da plastik bir koruyucu örtü (dam) kullanılabilir
• Test edilmiş ve enfeksiyonu olmayan tek bir partnerle karşılıklı tek eşli ilişki
• Cinsel oyuncakları paylaşmamak ya da her kullanımda yıkayıp yeni prezervatifle örtmek
• NHS'e göre yılda bir kez ve her yeni cinsel partnerden sonra test yaptırmak
• Siz ya da partneriniz gonore tanısı aldıysanız tedaviyi eksiksiz tamamlamak

CDC'ye göre CYBE'lerden tamamen korunmanın tek yolu vajinal, anal ya da oral cinsel ilişkiye girmemektir. NHS'e göre erkeklerle ilişkiye giren ve gonore açısından yüksek risk taşıyan erkeklere, gonoreye karşı bir miktar koruma sağlayabilen MenB aşısı önerilebilir.

CDC, daha önce gonore geçirip tedavi olmuş kişilerin, enfekte biriyle prezervatifsiz ilişkiye girdiklerinde yeniden enfekte olabileceğini belirtir. Yani hastalığı bir kez geçirmek koruma sağlamaz. Bu nedenle tedaviden sonra da korunma önlemlerini sürdürmek ve önerilen kontrol testlerini aksatmamak önemlidir.