Pelvik inflamatuvar hastalık (PİH) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Pelvik inflamatuvar hastalık nedir?

NHS'e göre PİH, rahmi olan kişilerde rahim, fallop tüpleri ve yumurtalıkları etkileyen bir enfeksiyondur. Enfeksiyon genellikle vajinadan ve rahim ağzından (serviks) yukarıya, rahme ve tüplere doğru ilerler. Tüplerdeki iltihap, yumurtanın rahme ulaşmasını sağlayan bu ince kanallarda yara dokusu oluşmasına yol açabilir.

PİH tek bir mikrobun yol açtığı bir hastalık değil, üst üreme organlarının bir enfeksiyon tablosudur. Hafif seyredebileceği gibi, karında apse (iltihap birikimi) oluşturacak kadar ağır da olabilir. Belirtiler bazen apandisit, idrar yolu enfeksiyonu ya da dış gebelik gibi başka durumlarla karışabilir; bu nedenle karın ve kasık ağrısında hekim değerlendirmesi önemlidir.

Nedenleri nelerdir?

NHS ve CDC'ye göre PİH'in başlıca nedenleri şunlardır:

• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar: Klamidya ve bel soğukluğu (gonore) en sık nedenler arasındadır. CDC'ye göre bu enfeksiyonlar tedavi edilmezse PİH gelişebilir. Bkz. Klamidya enfeksiyonu ve Bel soğukluğu (gonore)
• Vajinada normalde bulunan bakteriler: NHS'e göre vajinada yaşayan bazı bakteriler de üreme organlarına ulaşarak PİH'e yol açabilir.
• Rahim ağzının açıldığı durumlar: NHS'e göre rahim içi araç (spiral) takılmasından, doğumdan, düşükten ya da gebelik sonlandırılmasından sonraki dönemde risk artar.

PİH'in kendisi kişiden kişiye bulaşan bir hastalık değildir; ancak ona yol açan cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar bulaşabilir. Bu yüzden tanı konduğunda partnerin de değerlendirilmesi gerekir.

Kimler daha fazla risk altında?

CDC'nin sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Tedavi edilmemiş cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyonun olması
• Birden fazla cinsel partnerin olması
• Partnerin başka partnerlerinin olması
• 25 yaş ve altında olup cinsel olarak aktif olmak
• Daha önce PİH geçirmiş olmak
• Vajina içinin suyla ya da çeşitli sıvılarla yıkanması (vajinal duş)
• CDC'ye göre rahim içi araç takıldıktan sonraki ilk üç haftada hafif bir risk artışı

Risk etkenlerinin olması PİH'in mutlaka gelişeceği anlamına gelmez; ancak bu durumdaki kadınların düzenli test yaptırması ve belirtileri ciddiye alması önemlidir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve CDC'nin sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Kasık (karın ile uyluklar arasındaki bölge) ya da alt karın ağrısı
• Ağrılı veya olağandan yoğun adet kanamaları
• Olağan dışı, kötü kokulu vajinal akıntı
• Adet dönemleri arasında ya da cinsel ilişki sonrasında kanama
• Cinsel ilişki sırasında karının derinlerinde hissedilen ağrı
• İdrar yaparken yanma
• Ateş

CDC, PİH'li pek çok kadında belirti olmadığını ya da belirtilerin çok hafif olduğunu vurgular. Belirti olmasa bile enfeksiyon tüplere zarar verebilir. Bu nedenle risk taşıyan kadınlarda düzenli cinsel yolla bulaşan enfeksiyon testi önemlidir. Adet ağrısıyla ilgili genel bilgi için Ağrılı adet yazısına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

CDC'ye göre PİH'i tek başına gösteren bir test yoktur; hekim tanıyı öykü, muayene ve diğer test sonuçlarını birlikte değerlendirerek koyar. NHS'e göre tanı sürecinde şunlar yapılabilir:

• Jinekolojik muayene: Rahim ağzı, rahim ve yumurtalık bölgesinde hassasiyet olup olmadığına bakılır.
• Sürüntü (swab) örnekleri: Vajina ve rahim ağzından alınan örneklerde klamidya, gonore ve diğer enfeksiyonlar araştırılır.
• İdrar ve kan testleri: Enfeksiyon belirtileri değerlendirilir.
• Gebelik testi: Dış gebelik gibi benzer belirtiler veren durumları dışlamak için yapılır. Bkz. Dış gebelik
• Ultrason: Tüplerde ya da yumurtalıklarda apse gibi bulgular araştırılabilir.

Tanı konduğunda tedaviye gecikmeden başlanması önemlidir; çünkü CDC'ye göre tedavi, daha önce oluşmuş hasarı geri döndüremez.

Tedavisi nasıl yapılır?

CDC'ye göre PİH erken tanı konduğunda antibiyotiklerle tedavi edilebilir; ancak tedavi, üreme organlarında daha önce oluşmuş hasarı geri döndüremez. Bu yüzden belirtiler başladığında beklemeden başvurmak önemlidir.

NHS'e göre tedavi genellikle bir antibiyotik iğnesi ve ardından yaklaşık iki hafta süren antibiyotik tabletleriyle yapılır. Birden fazla antibiyotik birlikte kullanılabilir. Hangi ilaçların kullanılacağına hekiminiz karar verir.

Tedavide dikkat edilmesi gerekenler:

• İlaçları eksiksiz kullanın: Belirtiler birkaç gün içinde geçse bile kürü tamamlayın.
• Ağır durumlarda hastane: NHS'e göre belirtiler ağırsa hastaneye yatış ve damar yoluyla tedavi gerekebilir.
• Rahim içi araç: Spiral kullanıyorsanız, çıkarılıp çıkarılmayacağına hekiminiz karar verir.
• Partner tedavisi: NHS ve CDC'ye göre partnerinizin de test edilmesi ve tedavi alması gerekir. Aksi hâlde enfeksiyon yeniden bulaşabilir.
• Cinsel ilişkiye ara verin: NHS ve CDC, siz ve partneriniz tedaviyi tamamlayana kadar cinsel ilişkiden kaçınmanızı önerir.
• Kontrol: Tedaviden birkaç gün sonra belirtiler düzelmiyorsa hekiminize yeniden başvurun.

Olası komplikasyonlar

NHS ve CDC'ye göre tedavi edilmeyen ya da tekrarlayan PİH şu sorunlara yol açabilir:

• Kısırlık: Tüplerde oluşan yara dokusu gebe kalmayı zorlaştırabilir. CDC'ye göre PİH geçirmiş her sekiz kadından biri gebe kalmakta güçlük yaşar.
• Dış gebelik: Döllenmiş yumurta, daralmış tüpte takılıp rahim dışında yerleşebilir. Bu durum acil tedavi gerektirir.
• Süregen kasık ağrısı: Aylarca ya da yıllarca süren kasık ve alt karın ağrısı gelişebilir.
• Apse: NHS'e göre tüpler ve yumurtalıklarda iltihap birikimi oluşabilir; bazen ameliyatla boşaltılması gerekir.
• Tekrarlayan PİH: NHS'e göre bir kez PİH geçirenlerde hastalık yeniden gelişebilir; her yeni atak tüplere zarar verme riskini artırır.

PİH geçirdikten sonra gebelik planı

PİH geçirmiş olmak gebe kalınamayacağı anlamına gelmez; pek çok kadın sonrasında gebe kalabilir. Ancak CDC'nin belirttiği kısırlık ve dış gebelik riskleri nedeniyle bazı noktalara dikkat etmek yararlıdır:

• Gebelik planlarken hekiminize daha önce PİH geçirdiğinizi söyleyin.
• Gebe kaldığınızı öğrendiğinizde erken dönemde muayene olun; hekim gebeliğin rahim içinde olup olmadığını ultrasonla kontrol edebilir.
• Erken gebelikte tek taraflı kasık ağrısı, lekelenme tarzında kanama, omuz ucu ağrısı ya da baş dönmesi olursa beklemeden acile başvurun.
• Düzenli ilişkiye rağmen gebe kalmakta güçlük yaşıyorsanız, ne kadar beklemeniz gerektiğini ve hangi tetkiklerin yapılabileceğini kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla konuşun.

Nasıl korunulur?

CDC ve NHS'in önerileri doğrultusunda:

• Her cinsel ilişkide doğru biçimde prezervatif kullanın.
• Test edilmiş ve enfeksiyonu olmayan tek bir partnerle karşılıklı tek eşli ilişki riski azaltır.
• 25 yaş altındaysanız ya da yeni veya birden fazla partneriniz varsa düzenli olarak klamidya ve gonore testi yaptırın. Bkz. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar
• Cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon tanısı aldıysanız tedaviyi eksiksiz tamamlayın ve partnerinizin de tedavi almasını sağlayın.
• Vajinal duş yapmayın; CDC bunu risk etkenleri arasında sayar.
• Olağan dışı akıntı, kasık ağrısı ya da idrarda yanma gibi belirtiler olduğunda beklemeden hekime başvurun.