Yenidoğan işitme taraması nedir? Bebek işitme testi nasıl yapılır?

Yenidoğan işitme taraması neden önemlidir?

NHS, işitme kaybının bebeklerde çok sık görülmediğini, ancak mümkün olduğunca erken fark edilmesinin bebeğin ve ailenin dil ve konuşma konusunda ihtiyaç duyacağı desteğe ulaşmasını sağladığını belirtir.

CDC'ye (ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri) göre işitme kaybı çocuğun iletişim, dil ve sosyal becerilerinin gelişimini etkileyebilir; işitme kaybı olan çocuklar desteğe ne kadar erken başlarsa potansiyellerine ulaşma olasılıkları o kadar artar. CDC bu nedenle şu üç basamaklı hedefi vurgular:

• 1. ay: İşitme taramasının 1 aylık olmadan yapılması
• 3. ay: Taramadan geçemeyen bebeklerde ayrıntılı tanı değerlendirmesinin 3 aylık olmadan tamamlanması
• 6. ay: İşitme kaybı saptanan bebeklerin 6 aylık olmadan erken destek programlarına başlaması

Tarama ne zaman yapılır?

Sağlık Bakanlığı'nın uygulama rehberine göre testlerin bebek hastaneden taburcu olmadan önce yapılması planlanır. Rehbere göre en uygun zaman doğumdan 12 saat sonrasıdır; ancak normal doğumda hastanede kalış süresi kısa olduğu için tarama taburculuktan önce yapılmalıdır. Hastanede tarama yapılamadıysa bebek bir tarama merkezine yönlendirilir.

NHS'e göre İngiltere'de tarama genellikle bebek 4 haftalık olmadan yapılır; ancak 3 aylığa kadar yapılabilir. Bebeğinizin taramasının yapılıp yapılmadığını ve sonucunu bilmiyorsanız aile hekiminize ya da doğum yaptığınız hastaneye sorun.

Testler nasıl yapılır?

Sağlık Bakanlığı'nın uygulama rehberine göre tarama için en uygun zaman, bebeğin emzirilmesinden veya beslenmesinden yarım saat ile bir saat sonrasıdır; bebeğin altının temiz olması ve doğal uykusunda olması tercih edilir. Rehber, test öncesinde bebeği uyutmak amacıyla herhangi bir ilaç verilmeyeceğini belirtir. Testler sessiz bir odada yapılır.

Otoakustik emisyon (OAE) testi

NHS'e göre bu testte bebeğin kulağına küçük ve yumuşak bir uç yerleştirilir ve hafif tık sesleri verilir. CDC, OAE'yi iç kulağın sese verdiği yanıtı ölçen bir test olarak tanımlar. NHS'e göre test birkaç dakika sürer, bebeği rahatsız etmez ve bilinen bir riski yoktur.

Sağlık Bakanlığı'nın rehberi, OAE testinin işitme kaybının derecesini göstermediğini; yalnızca iç kulaktaki dış tüy hücrelerinin çalışıp çalışmadığını gösterdiğini belirtir. Rehbere göre testin "geçti" sonucu vermemesi işitme kaybı dışında başka nedenlere de bağlı olabilir; örneğin dış kulak yolunda sıvı kalıntısı, kulak kiri, dış kulak yolunun kapanması (kollabe olması) ya da kulak yolundaki yapısal farklılıklar (anomaliler).

İşitsel beyin sapı yanıtı (ABR) testi

NHS'e göre bu testte bebeğin alnına, ensesine ve omzuna üç küçük sensör yapıştırılır; kulaklarına yumuşak kulaklıklar takılır ve hafif tık sesleri verilir. Test, işitme sinirinin sese yanıt verip vermediğini değerlendirir ve 15 dakikaya kadar sürebilir. CDC, ABR'yi beynin sese verdiği yanıtı ölçen ve bebek uyurken yapılan bir test olarak tanımlar.

Sağlık Bakanlığı'nın rehberine göre risk faktörü olan bebeklerin tamamı ABR ile taranmalıdır; bu bebekler yalnızca OAE testiyle taranamaz. Bebeğinizde risk faktörü olup olmadığını ve hangi testin uygun olduğunu tarama ekibi ve bebeğinizin hekimi değerlendirir.

Sonuçlar ne anlama gelir?

NHS'e göre ilk taramanın sonucu genellikle hemen öğrenilir. Her iki kulakta net yanıt alınması, bebekte işitme kaybı olma olasılığının düşük olduğunu gösterir.

Sağlık Bakanlığı'nın rehberine göre bir bebeğin taramadan geçmiş sayılması için her iki kulağının da testi geçmesi gerekir. Rehberdeki işleyiş kabaca şöyledir:

1. İlk OAE testinden en az bir kulağı geçemeyen bebeğe, en erken bir hafta sonra ikinci bir OAE testi için randevu verilir.
2. İkinci OAE testinden de geçemeyen bebek ABR testine yönlendirilir.
3. ABR testinde bir ya da iki kulağı geçemeyen bebek, ileri tanı ve tedavi için bir referans merkezine sevk edilir.

Sağlık Bakanlığı'nın rehberine göre tarama sonuçları ulusal işitme taraması sistemine kaydedilir ve sistem sonucu "Sağlam", "Takip" veya "Sevk" olarak belirler. Tarama birimlerinde ailelere verilmek üzere sonuç kartları ve bilgilendirme broşürleri bulunur; bu belgeleri saklamanız, ileride hekim ziyaretlerinde işinize yarar.

Rehber, erken dönemde yapılan OAE taramasında testten kalma oranlarının ABR'ye göre oldukça yüksek olduğunu belirtir. Bu nedenle ilk testten kalmak paniğe neden olmamalı; ancak takip testleri mutlaka zamanında yapılmalıdır. CDC de taramadan geçemeyen bebeğin en kısa sürede, en geç 3 aylık olmadan ayrıntılı bir işitme değerlendirmesinden geçmesinin çok önemli olduğunu vurgular.

Taramadan geçtikten sonra da izlemek gerekir mi?

Evet. Sağlık Bakanlığı'nın rehberindeki aile bilgilendirmesine göre taramadan geçmek, testlerden sonra ortaya çıkabilecek işitme kayıplarını kapsamaz. Rehbere göre bebek ileride menenjit, ağır üst solunum yolu enfeksiyonu veya ateşli havale gibi durumlarla karşılaşırsa işitmesi etkilenebilir; konuşma gelişimi yaşına göre belirgin şekilde geri kalırsa işitme testi yeniden istenmelidir. NHS de çocuklarda işitme kaybının daha sonra da gelişebileceğini ve ailelerin işitme gelişimini izlemeye devam etmesi gerektiğini belirtir.

CDC'ye göre ilerleyici ya da geç başlayan işitme kaybı riski taşıyan çocuklara 2–2,5 yaşına kadar en az bir kez işitme testi yapılmalıdır. Konuşma gelişimiyle ilgili endişeleriniz için bkz. Konuşma gecikmesi.

Evde işitme gelişimini izlemek

NHS, ailelerin çocuk sağlığı izlem kitapçığındaki işitme kontrol listesini kullanarak bebeğin işitme gelişimini izlemesini önerir. Sağlık Bakanlığı'nın rehberi de taramadan geçen bebeklerin ailelerine, verilen bilgilendirme broşürünü saklamalarını, dil gelişim aşamalarını ve ileride ortaya çıkabilecek risk etkenlerini dikkate almalarını önerir. Günlük yaşamda bebeğinizin ani seslere tepki verip vermediğini, tanıdık seslere yönelip yönelmediğini ve aylar içinde ses çıkarma ile konuşma girişimlerinin artıp artmadığını gözlemleyebilirsiniz.

Gelişim hızı çocuktan çocuğa değişir; yine de endişe duyduğunuzda beklemek yerine hekiminize danışın. Gelişim basamakları için bkz. Bebek gelişim basamakları.

İşitme kaybı saptanırsa ne olur?

Sağlık Bakanlığı'nın rehberine göre sevk edilen aileler, referans merkez listesinden kendilerine uygun bir merkezi seçebilir. Referans merkezde bebek önce kulak burun boğaz uzmanı tarafından değerlendirilir, ardından odyolojik testlere başlanır. İşitme kaybı tanısı doğrulanan her bebek; çocuk sağlığı, nöroloji, genetik, metabolizma ve göz açısından incelenmek üzere ilgili birimlere yönlendirilir. Rehbere göre sensörinöral (iç kulak ya da işitme siniri kaynaklı) işitme kaybı saptanan bebeklere işitme cihazı uygulanır, aileye işitsel gelişim aşamaları anlatılır ve bebek üç ayda bir izlenir. İleri ve çok ileri derecede işitme kaybı olan bebekler daha sonra koklear implant açısından değerlendirilir. Tanı alan bebeklerin takibi, aile hekimleri üzerinden sürdürülür. Bkz. İşitme cihazı değerlendirmesi ve Koklear implant.