Denge testi (VNG) nedir? Videonistagmografi nasıl yapılır?

Denge sistemi nasıl çalışır?

Dengemizi korumak için beyin üç kaynaktan gelen bilgiyi birleştirir: iç kulaktaki denge organı (vestibüler sistem), gözler ve kaslar ile eklemlerden gelen vücut pozisyonu bilgisi. İç kulakta bulunan, içi sıvı dolu yarım daire kanalları başın dönme hareketlerini algılar.

İç kulak ile gözler arasında güçlü bir refleks bağlantısı vardır. Başınızı çevirdiğinizde gözleriniz otomatik olarak ters yöne kayar ve görüntü sabit kalır. Denge sisteminde bir sorun olduğunda gözlerde istemsiz, ritmik hareketler görülebilir; bunlara nistagmus denir. MedlinePlus, elektronistagmografinin göz hareketlerini inceleyerek denge ve göz hareketlerini kontrol eden sinirlerin ne kadar iyi çalıştığını değerlendirdiğini belirtir. VNG, aynı ilkeye dayanan ve göz hareketlerini elektrotlar yerine kızılötesi kameralı bir gözlükle kaydeden yöntemdir.

VNG testi neden yapılır?

MedlinePlus'a göre test, baş dönmesi veya dönme hissinin (vertigo) bir denge ya da sinir sorunundan kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için yapılır. İşitme kaybında ve bazı ilaçların iç kulağa zarar vermiş olabileceğinden şüphelenildiğinde de istenebilir.

NIDCD'ye (ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü) göre denge bozukluklarının belirtileri şunlardır:

• Dönme hissi (vertigo)
• Düşecekmiş gibi olma ya da düşme
• Yürürken sendeleme
• Sersemlik, havada yüzüyormuş gibi hissetme
• Bulanık görme ve yönünü kaybetme

Bulantı, kusma, kalp atışında değişiklik ve kaygı da eşlik edebilir. NIDCD'nin sıraladığı başlıca denge bozuklukları arasında iyi huylu pozisyonel baş dönmesi (BPPV), iç kulak iltihabı (labirentit), Meniere hastalığı, denge sinirinin iltihabı (vestibüler nörinit) ve iç kulak sıvısının orta kulağa sızdığı perilenf fistülü bulunur. VNG, bu durumların ayırt edilmesinde yardımcı testlerden biridir. Baş dönmesinin genel nedenleri için bkz. Vertigo nedir?

Testin bölümleri

Chelsea ve Westminster Hastanesi NHS Vakfı'nın bilgilendirmesine göre VNG üç bölümden oluşur; her hastada hepsi yapılmayabilir:

1. Göz takibi (okülomotor testler)

Başınızı sabit tutarken bir ışık çubuğu üzerinde hareket eden ışıkları gözlerinizle takip etmeniz istenir. MedlinePlus da yanıp sönen ışıklar gibi görsel hedeflerin takip edildiği bölümlerden söz eder. Bu bölüm, göz hareketlerini kontrol eden beyin bölgelerinin çalışmasını değerlendirir.

2. Pozisyon testleri

Yatak üzerinde başınız ve vücudunuz farklı pozisyonlara getirilir ve bu sırada göz hareketleriniz kaydedilir. Bu bölüm, belirli baş pozisyonlarında ortaya çıkan baş dönmesini, örneğin BPPV'yi değerlendirmede önemlidir. BPPV saptanırsa tedavi için Epley manevrası gibi yöntemler uygulanabilir; bkz. Epley manevrası.

3. Kalorik test

Her iki kulak sırayla, farklı sıcaklıklarda su ya da hava ile uyarılır. Chelsea ve Westminster Hastanesi'nin bilgilendirmesine göre kulaklar önce vücut ısısının biraz üzerinde, sonra biraz altında sıcaklıktaki suyla yıkanır. MedlinePlus'a göre soğuk su veya hava iç kulağı uyararak gözlerde hızlı, istemsiz hareketlere (nistagmus) yol açar; ılık uyarıda ise gözler farklı bir yöne hareket eder. Bu sayede her iki kulağın denge organının ayrı ayrı nasıl çalıştığı karşılaştırılabilir.

Teste hazırlık

MedlinePlus'a göre genellikle özel bir hazırlık gerekmez; ancak kullandığınız ilaçlara devam edip etmeyeceğinizi hekiminize sormanız gerekir. MedlinePlus, reçeteli ilaçların kendi başınıza bırakılmamasını vurgular.

Bazı merkezler daha ayrıntılı hazırlık ister. Örneğin Chelsea ve Westminster Hastanesi NHS Vakfı şunları önerir:

• Testten önceki 48 saat boyunca baş dönmesi ilaçları ve sakinleştirici ilaçları almamak (hekiminiz onay verirse)
• Testten önceki 24 saat alkol almamak
• Testten önceki 4 saat yiyecek ve çay-kahve gibi içecekler tüketmemek
• Göz makyajı yapmamak
• Gözlük kullanıyorsanız yanınızda getirmek
• Zorunlu ilaçlarınızı almaya devam etmek

Hazırlık talimatları merkezden merkeze değişebileceği için size verilen yazılı bilgilere uyun. Hangi ilaçları bırakabileceğinize mutlaka hekiminizle birlikte karar verin.

Test nasıl yapılır, ne hissedilir?

Chelsea ve Westminster Hastanesi'nin bilgilendirmesine göre test sırasında gözlerinize içinde kamera bulunan özel bir gözlük takılır ve bir yatağa uzanırsınız. Test karanlıkta yapılır; çünkü baş dönmesi olan kişiler gözlerini bir noktaya sabitleyerek dönme hissini bastırabilir ve karanlıkta bu mümkün olmadığından göz hareketleri daha doğru kaydedilir. Test boyunca gözlerinizi açık tutmanız istenir. Chelsea ve Westminster Hastanesi'ne göre test yaklaşık 90 dakika sürer; MedlinePlus da elektronistagmografi için benzer bir süre bildirir.

MedlinePlus'a göre kulağa soğuk su verilmesi rahatsızlık hissi yaratabilir. Kalorik test sırasında bulantı, kusma ve kısa süreli baş dönmesi görülebilir. Bu baş dönmesi testin beklenen bir parçasıdır; denge organının uyarıya yanıt verdiğini gösterir ve genellikle kısa sürede geçer.

Testten sonra kısa bir süre dinlenmeniz önerilir. Chelsea ve Westminster Hastanesi, testten hemen sonra araç ve makine kullanmanın doğru olmadığını belirtir; bu nedenle eve dönüşünüzü önceden planlayın.

Sonuçlar ne anlama gelir?

MedlinePlus'a göre normal sonuçta göz hareketleri, sıcaklık uyarısına beklenen şekilde yanıt verir. Anormal sonuçlar, işitme-denge sinirinde ya da göz hareketlerini kontrol eden beyin bölgelerinde bir sorun olabileceğini düşündürür. MedlinePlus, anormal sonuçların ilişkili olabileceği durumlar arasında Meniere hastalığını, işitme-denge sinirinde iyi huylu bir tümör olan akustik nöromu ve multipl sklerozu sayar.

VNG sonucu tek başına tanı koydurmaz. Hekim sonucu; şikâyetleriniz, muayene bulguları, işitme testleri ve gerekirse MR gibi görüntüleme yöntemleriyle birlikte değerlendirir. NIDCD, denge bozukluklarının tanısında işitme testleri, döner sandalye testi, hareketli bir platform üzerinde denge ölçümü (postürografi) ve görüntüleme gibi başka testlerin de kullanılabileceğini belirtir.

Testten sonra: tedavi nasıl planlanır?

Tedavi, VNG ve diğer testlerle ortaya konan nedene göre belirlenir. NIDCD'nin sıraladığı başlıca yaklaşımlar şunlardır:

• Baş dönmesine yol açan altta yatan hastalığın tedavisi ya da baş dönmesi yapabilecek ilaçların gözden geçirilmesi
• BPPV'de Epley manevrası gibi yeniden konumlandırma hareketleri
• Meniere hastalığında beslenme düzenlemeleri ve sigaranın bırakılması
• Baş dönmesini hafifletmeye yönelik ilaçlar
• Denge sistemini egzersizlerle güçlendirmeyi amaçlayan vestibüler rehabilitasyon
• Evde tutunma barları ve uygun ayakkabı gibi düşme riskini azaltan önlemler

Hangi seçeneğin size uygun olduğuna hekiminiz test sonuçlarına göre karar verir.

Riskler

VNG genel olarak düşük riskli bir testtir. MedlinePlus'a göre kalorik testte suyun fazla basınçla verilmesi daha önce hasar görmüş bir kulak zarına zarar verebilir; yakın zamanda kulak zarı delinmesi geçirmiş kişilerde testin su verilen bölümü yapılmamalıdır. Kulak zarınızda delik, kulak tüpü veya geçirilmiş kulak ameliyatı varsa test öncesinde mutlaka söyleyin. Bu durumda kalorik test hava ile yapılabilir ya da hiç yapılmayabilir.