Kısaca
Tetik parmak, parmağı büken tendonun avuç içindeki dar bir tünelden rahatça kayamaması sonucu parmağın bükülü pozisyonda takılması ve açılırken "tık" diye atlamasıdır. Tetik parmak ameliyatında (tetik parmak gevşetme), tendonun takıldığı ve "A1 makarası" adı verilen halka biçimli bağ dokusu kesilerek tendona daha fazla yer açılır. NHS'e göre ameliyat, diğer tedaviler işe yaramadığında yapılır. İşlem lokal uyuşturmayla, avuç içinden küçük bir kesiyle ya da bir iğne yardımıyla gerçekleştirilir ve kişi aynı gün eve döner. Parmak hareketlerine hemen başlanır. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'ne (AAOS) göre şişlik ve sertliğin tamamen geçmesi 4–6 ay, tam iyileşme ise ortalama 6 ay sürebilir.
Tetik parmak nedir?
Parmakları büken tendonlar, avuç içinden parmaklara uzanırken onları kemiğe yakın tutan halka biçimli bağ dokusu yapılarının (makaraların) altından geçer. MedlinePlus'a göre tetik parmak, tendonu saran kılıf şiştiğinde ya da tendonun üzerinde küçük bir şişlik (nodül) geliştiğinde ortaya çıkar; tendon tünelin içinden rahatça kayamaz. Bu takılma en sık parmağın tabanındaki ilk makarada (A1 makarası) olur.
NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:
- Parmağın ya da başparmağın bükülü pozisyonda takılması
- Parmak bükülüp açılırken ağrılı bir tıklama ya da atlama hissi
- Parmakta ağrı ve sertlik; parmağı açmak için diğer elle bastırma gereği
- Belirtilerin sabahları daha belirgin olması
- Avuç içinde, parmak tabanında hassas bir şişlik
Risk etkenleri
MedlinePlus'a göre 50–70 yaş arası, kadın cinsiyet, diyabet, romatoid artrit, gut, sık ve güçlü kavrama gerektiren işler ve gebelik riski artırır. NHS de 40 yaş üstü, diyabet ve romatoid artriti risk etkenleri arasında sayar.
Tetik parmak hakkında ayrıntılı bilgi için bkz. Tetik parmak nedir?
Ameliyat ne zaman gerekir?
Tetik parmakta önce ameliyat dışı yöntemler denenir. OrthoInfo, MedlinePlus ve NHS'in saydığı başlıca seçenekler şunlardır:
- Etkinliklerin düzenlenmesi ve dinlenme: Belirtileri artıran sıkı kavrama hareketlerinden kaçınmak.
- Atel: OrthoInfo'ya göre özellikle gece takılan atel; MedlinePlus ayrıca parmağın yanındaki parmağa bantlanmasını da sayar.
- Sıcak-soğuk uygulama ve hafif germe hareketleri
- İltihap giderici ağrı kesiciler: Size uygun olup olmadığını hekiminize ya da eczacınıza danışın.
- Kortizon iğnesi: Tendonun geçtiği tünele yapılır. OrthoInfo'ya göre gerekirse birden fazla iğne yapılabilir; diyabeti olanlarda ve uzun süredir devam eden durumlarda iğnenin etkisi daha az olabilir.
OrthoInfo'ya göre ameliyat şu durumlarda düşünülür:
- Belirtiler şiddetliyse
- Diğer tedavilerle düzelme olmadıysa
- Parmak bükülü pozisyonda takılı kaldıysa
NHS de ameliyatın yalnız diğer tedaviler işe yaramadığında yapıldığını belirtir.
Ameliyat öncesi hazırlık
Ameliyattan önce cerrahınıza şunları bildirmeniz önemlidir:
- Kullandığınız tüm ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar, bitkisel ürünler ve takviyeler
- Diyabet, romatoid artrit gibi hastalıklarınız
- İlaç ya da lokal anestezik alerjiniz
- Gebelik olasılığı
Kan sulandırıcı ilacınızı, ilacı yazan hekime danışmadan bırakmayın. Ameliyat günü yüzük ve takılarınızı çıkarın; ameliyat edilen elinizle araç kullanamayacağınız için eve dönüşünüzü önceden planlayın.
Ameliyat nasıl yapılır?
OrthoInfo ve MedlinePlus'ın anlattığı şekliyle tetik parmak gevşetme:
- Günübirlik bir işlemdir: OrthoInfo'ya göre ameliyat ayaktan yapılır; hastanede gece kalmak gerekmez.
- Anestezi: Bölge lokal anestezi ya da sinir bloğuyla uyuşturulur. OrthoInfo'ya göre gerekirse hafif bir sakinleştirici de verilebilir; MedlinePlus'a göre ameliyat sırasında uyanık kalabilirsiniz.
Açık yöntem
Cerrah avuç içinde, takılan parmağın tabanına yakın küçük bir kesi yapar ve A1 makarasını keserek tendona daha fazla yer açar. MedlinePlus'a göre cerrah işlem sırasında parmağınızı hareket ettirmenizi isteyebilir; böylece tendonun artık serbestçe kayıp kaymadığı kontrol edilir. Ardından kesi dikişle kapatılır.
İğne ile gevşetme (perkütan yöntem)
OrthoInfo'ya göre bazı durumlarda kesi yapmadan, deriden sokulan bir iğneyle de makara açılabilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna parmağın durumu ve cerrahın değerlendirmesiyle karar verilir.
OrthoInfo'ya göre uzun süredir devam eden bazı durumlarda tendonun bir kısmının da çıkarılması gerekebilir.
Ameliyat sonrası iyileşme
İlk günler
MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:
- Baskılı sargı yaklaşık 48 saat yerinde kalır; ardından basit bir yara bandına geçilebilir.
- Parmağınızı ameliyattan hemen sonra bükmeye ve açmaya başlayabilirsiniz.
- Dikişler yaklaşık 2 hafta sonra alınır.
- Yara iyileştiğinde elinizi olağan biçimde kullanabilirsiniz.
İyileşme süresi
OrthoInfo'ya göre:
- Kesi yeri birkaç hafta içinde iyileşir.
- Ameliyattan sonra hafif ağrı ve şişlik olağandır.
- Şişlik ve sertliğin tamamen geçmesi 4–6 ay sürebilir.
- Kişiler ortalama 6 ay sonra kendilerini tamamen iyileşmiş hisseder.
OrthoInfo, sertliği seyrek görülen sorunlar arasında sayar. Parmak sertliği sürerse hekiminiz el terapisi ya da ev egzersizleri önerebilir. Bkz. Fizik tedavi nedir?
Bu konuda
Tetik parmak konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Evde bakım ve günlük yaşama dönüş
Ameliyattan sonraki haftalarda şu noktalara dikkat etmek iyileşmeyi kolaylaştırır:
- Sargı ve yara: MedlinePlus'a göre baskılı sargı yaklaşık 48 saat kalır, ardından basit bir yara bandı kullanılabilir. Yarayı temiz ve kuru tutun; duş ve yara bakımıyla ilgili size verilen talimatlara uyun.
- Parmak hareketleri: Parmağınızı ameliyattan hemen sonra bükmeye ve açmaya başlayın. Bu hareketler sertliği önlemeye yardımcı olur.
- Şişlik: OrthoInfo'ya göre hafif şişlik olağandır ve tamamen geçmesi aylar sürebilir.
- Kavrama ve ağır işler: Yara iyileşene kadar avuç içine baskı yapan ve sıkı kavrama gerektiren işleri sınırlayın. Ağır el işlerine ne zaman dönebileceğinizi cerrahınıza sorun.
- Araç kullanma ve işe dönüş: Bu süre işinizin türüne, hangi elin ameliyat edildiğine ve iyileşmenize göre değişir; kararı cerrahınızla birlikte verin.
- Kontrol randevusu: Dikişlerin alınması ve yaranın kontrolü için verilen randevuya gidin.
Karar vermeden önce sorabilecekleriniz
Cerrahınızla görüşürken şu soruları konuşmak karar vermenizi kolaylaştırabilir:
- Benim durumumda kortizon iğnesi ya da atel gibi seçenekler yeterince denendi mi?
- Açık yöntem mi, iğne ile gevşetme mi düşünülüyor ve neden?
- Birden fazla parmağımda tetiklenme varsa aynı anda tedavi edilebilir mi?
- İyileşme sürecinde el terapisine ihtiyacım olacak mı?
- Diyabet ya da romatoid artrit gibi hastalıklarım iyileşmemi nasıl etkiler?
Olası riskler
OrthoInfo'ya göre tetik parmak ameliyatının komplikasyonları seyrektir. Olası sorunlar şunlardır:
- Enfeksiyon
- Parmakta sertlik
- Belirtilerin yeniden ortaya çıkması
MedlinePlus, ameliyattan sonra enfeksiyon belirtileri ya da tetiklenmenin yeniden başlaması durumunda cerrahın aranmasını önerir. Her cerrahi işlemde olduğu gibi kanama ve yara izinde hassasiyet de görülebilir; kendi durumunuza özgü riskleri cerrahınızla konuşun.
Benzer el sorunlarıyla farkı
Tetik parmakla karışabilen bazı durumlar şunlardır:
- Dupuytren kontraktürü: Avuç içindeki bağ dokusunun kalınlaşması ve kısalmasıyla parmak avuca doğru bükülür; tendonla ilgili değildir. Bkz. Dupuytren kontraktürü
- De Quervain tenosinoviti: Bileğin başparmak tarafındaki tendonların kılıfının daralmasıyla ağrı yapar. Bkz. De Quervain tenosinoviti
Bu durumlar birbirinden farklı tedaviler gerektirdiği için doğru tanı ve tedavi planı için hekim muayenesi gerekir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Ameliyattan sonra nefes darlığı, yüzde ya da boğazda şişlik gibi ağır alerjik tepki belirtileri
- Bastırmaya rağmen durmayan kanama
- Parmakta ani solukluk, morarma ya da soğukluk
Cerrahınıza başvurun (MedlinePlus):
- Yarada kızarıklık, şişlik, ısı artışı ya da akıntı
- Artan ağrı
- Ateş
- Parmağın yeniden takılmaya başlaması
Tetik parmak için hekime başvurun (NHS):
- Belirtiler düzelmiyorsa
- Belirtiler günlük işlerinizi zorlaştırıyorsa
- Parmağınız bükülü pozisyonda takılı kaldıysa ve açılmıyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Tetik parmak ameliyatı ne kadar sürer?
Tetik parmak gevşetme kısa bir işlemdir ve OrthoInfo'ya göre günübirlik yapılır. Lokal uyuşturmayla yapıldığı için çoğu zaman aynı gün eve dönülür.
Ameliyattan sonra parmağımı ne zaman hareket ettirebilirim?
MedlinePlus ve OrthoInfo'ya göre parmak hareketlerine ameliyattan hemen sonra başlanır. Dikişler yaklaşık 2 hafta sonra alınır ve yara iyileştiğinde el olağan biçimde kullanılabilir.
Tetik parmak ameliyattan sonra tekrarlar mı?
OrthoInfo'ya göre belirtilerin yeniden ortaya çıkması seyrek görülen komplikasyonlar arasındadır. Parmak yeniden takılmaya başlarsa cerrahınıza başvurun.
İğne ile gevşetme ile açık ameliyat arasındaki fark nedir?
Açık yöntemde avuç içinden küçük bir kesi yapılır; iğne ile gevşetmede ise makara, deriden sokulan bir iğneyle açılır. OrthoInfo her iki yöntemi de tanımlar; hangisinin uygun olduğuna cerrah karar verir.
Diyabetim var, tedavi farklı mı olur?
MedlinePlus ve NHS diyabeti tetik parmak için risk etkenleri arasında sayar. OrthoInfo'ya göre diyabeti olanlarda kortizon iğnesinin etkisi daha az olabilir. Hangi tedavinin uygun olduğuna, kan şekeri kontrolünüz ve parmağınızın durumu birlikte değerlendirilerek hekiminizle karar verilir.
Tetik parmak ameliyatını hangi doktor yapar?
Tetik parmak ameliyatı el cerrahisi, ortopedi ve travmatoloji ya da plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanları tarafından yapılır.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
