Kısaca
Sempatektomi, terlemeyi kontrol eden sinirlerin göğüs boşluğunun içinden kesilmesi, klipslenmesi ya da başka bir yolla işlevsiz hâle getirilmesi esasına dayanan bir ameliyattır. Bugün çoğunlukla küçük kesilerden kamera yardımıyla yapılan endoskopik torakik sempatektomi (ETS) yöntemi kullanılır; halk arasında "el terlemesi ameliyatı" ya da "terleme ameliyatı" olarak bilinir. MedlinePlus'a göre ETS, çoğunlukla avuç içi ve yüz terlemesini azaltmak için yapılır ve yalnız diğer tedaviler işe yaramadığında düşünülür. En önemli yan etkisi, vücudun başka bölgelerinde terlemenin artmasıdır (kompansatuvar terleme). Bu nedenle karar, olası yararlar ve yan etkiler ayrıntılı biçimde konuşularak verilmelidir.
Aşırı terleme (hiperhidroz) nedir?
NHS'e göre aşırı terleme yaygın bir durumdur ve tüm vücudu ya da yalnız belirli bölgeleri etkileyebilir. Terleme belirgin bir neden olmadan, başka bir hastalığa bağlı olarak ya da kullanılan bir ilacın yan etkisi olarak ortaya çıkabilir.
Circulation Foundation'a göre aşırı terleme eller, koltuk altları ve ayakları etkileyerek sosyal ortamlarda utanmaya ve kalem tutmak gibi pratik işlerde güçlüğe yol açabilir. Kuruluş, bu durumun bazı kişilerde terlemeyi kontrol eden sinir sisteminin aşırı çalışmasından kaynaklandığını ve terlemenin vücudun belirli bölgelerinde, çoğu zaman uygunsuz zamanlarda ortaya çıktığını belirtir.
Terlemenin altında başka bir hastalık ya da ilaç etkisi olup olmadığının araştırılması önemlidir. NHS'e göre aile hekimi, terlemeye başka bir durumun yol açtığından şüphelenirse sizi tetkiklere yönlendirebilir.
Ameliyattan önce denenen yöntemler
MedlinePlus'a göre ETS yalnız terlemeyi azaltmaya yönelik diğer tedaviler işe yaramadığında kullanılır. Ameliyat düşünülmeden önce genellikle şu basamaklar denenir:
Öz bakım önlemleri (NHS):
- Bol giysiler giymek; sentetik kumaşlardan ve dar giysilerden kaçınmak
- Nemi emen çoraplar giymek ve mümkünse çorapları günde en az iki kez değiştirmek
- Deri ayakkabılar tercih etmek, her gün farklı ayakkabı giymeye çalışmak; ayakları daha çok terletebilecek kapalı bot ve spor ayakkabılardan kaçınmak
- Daha güçlü ter önleyici ürünler ve ayak pudraları kullanmak
- Alkol ve baharatlı yiyecekleri sınırlamak
Uzman tedavileri: NHS'e göre ağır durumlarda deri hastalıkları uzmanı ağızdan alınan ilaçlar, cilde uygulanan ürünler, iyontoforez (eller ve ayaklar suya batırılarak zayıf elektrik akımı uygulanması) ve koltuk altı terlemesi için botulinum toksini enjeksiyonları önerebilir. Circulation Foundation da ter önleyiciler, botulinum toksini enjeksiyonları ve iyontoforezin ameliyattan önce denenebilecek seçenekler olduğunu belirtir.
NHS, aşırı terleme kendi aldığınız önlemlere rağmen geçmiyorsa, en az 6 aydır sürüyorsa, haftada en az bir kez oluyorsa, gece terlemesi şeklindeyse, günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa, ailede aşırı terleme öyküsü varsa ya da başka bir hastalık için ilaç kullanıyorsanız aile hekimine başvurulmasını önerir.
Sempatektomi nedir, nasıl etki eder?
Sempatik sinir sistemi, vücudun isteğimiz dışında çalışan işlevlerini düzenleyen sinir ağının bir parçasıdır ve terlemeyi de kontrol eder. Circulation Foundation'a göre ellerin ve koltuk altlarının ter bezlerini yöneten sempatik sinirler, göğüs kafesinin içinde, göğsün üst bölümüne yakın bir yerde uzanır.
MedlinePlus'a göre ETS ameliyatında cerrah, sorunlu bölgedeki terlemeyi düzenleyen sinirleri bulur ve bu sinirleri keser, klipsle sıkıştırır ya da başka bir yolla işlevsiz hâle getirir. Circulation Foundation, sinirlerin kesilmesinin terlemeyi "kapattığını" anlatır.
Circulation Foundation, ETS'nin aşırı el ve koltuk altı terlemesinin yanı sıra aşırı yüz kızarması için de kullanılabildiğini belirtir. Kuruluş, ameliyatın geri döndürülemez olacak şekilde tasarlandığının bilinmesi gerektiğini vurgular.
Ameliyat öncesi hazırlık
MedlinePlus'ın önerilerine göre ameliyattan önce şunlara dikkat edilir:
- Bilgilendirme: Gebe olup olmadığınızı, kullandığınız tüm ilaçları, vitaminleri ve bitkisel ürünleri cerrahınıza bildirin.
- Kronik hastalıklar: Diyabet gibi süregen hastalıklarınızın ameliyat öncesinde hekiminizle birlikte düzenlenmesi gerekebilir.
- Sigara: Sigarayı bırakmak iyileşmeyi destekler. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar
- Kan sulandırıcılar: Ameliyattan önceki hafta içinde kanamayı artırabilen bazı ilaçlara ara verilmesi istenebilir. Hangi ilacı ne zaman bırakacağınızı hekiminiz söyler; kendi başınıza bırakmayın.
- Hastalık durumu: Ameliyat öncesinde soğuk algınlığı, ateş ya da başka bir hastalık geçirirseniz ekibe haber verin.
- Ameliyat günü: Açlık talimatlarına uyun, size söylenen ilaçları az miktarda suyla alın ve hastaneye zamanında gidin.
- Ulaşım ve ev düzeni: Eve dönüşte size eşlik edecek birini ayarlayın; evinizi iyileşme dönemine göre önceden hazırlayın.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ameliyat nasıl yapılır?
MedlinePlus'ın anlattığı şekliyle ameliyat genellikle şu adımlarla yapılır:
- Genel anestezi verilir; ameliyat boyunca uyursunuz ve ağrı hissetmezsiniz. Bkz. Genel anestezi nedir?
- Cerrah, terlemenin olduğu tarafta koltuk altının altından 2 ya da 3 küçük kesi yapar.
- Cerraha çalışma alanı açmak için o taraftaki akciğer geçici olarak söndürülür.
- Kesilerden birinden göğüs boşluğuna torakoskop adı verilen küçük bir kamera yerleştirilir.
- Cerrah, ekrandaki görüntü eşliğinde terlemeyi düzenleyen sinirleri bulur ve keser, klipsler ya da yakar.
- Akciğer yeniden şişirilir ve aletler çıkarılır. MedlinePlus'a göre bir gün kadar göğüste küçük bir dren (boşaltma tüpü) bırakılabilir.
- Aynı işlem gerekirse diğer tarafta da yapılır.
MedlinePlus'a göre ameliyat yaklaşık 1 ila 3 saat sürer. Circulation Foundation, her iki tarafın aynı ameliyatta yapılıp yapılmayacağına cerrahın karar verdiğini belirtir.
Ameliyat sonrası iyileşme
MedlinePlus'a göre çoğu kişi hastanede bir gece kalır ve ertesi gün eve gider. Circulation Foundation, ameliyatın günübirlik olarak yapılabileceğini, iki taraf birlikte ameliyat edildiğinde ise bir gece hastanede kalınabileceğini belirtir.
İyileşme döneminde:
- MedlinePlus'a göre bir iki hafta ağrı olabilir; hekiminizin önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
- MedlinePlus'a göre uyku yapabilen güçlü ağrı kesiciler kullanırken araç kullanmayın.
- Etkinliklerinize yavaş yavaş dönün.
- Kesi yerlerini temiz, kuru ve pansumanla örtülü tutun; pansumanları size anlatıldığı şekilde değiştirin.
- Ne zaman duş alıp yıkanabileceğinizi cerrahınıza sorun.
- Kontrol randevusuna gidin; MedlinePlus'a göre bu görüşmelerde cerrah kesileri kontrol eder ve ameliyatın sonucunu değerlendirir.
MedlinePlus, bu ameliyatın çoğu kişide yaşam kalitesini iyileştirebileceğini belirtir. Ancak sonucu değerlendirirken olası yan etkilerin de hesaba katılması gerekir.
Olası riskler ve yan etkiler
Her ameliyatta olduğu gibi genel anesteziye, kanamaya ve enfeksiyona bağlı riskler vardır. ETS'ye özgü başlıca riskler şunlardır:
- Kompansatuvar terleme: MedlinePlus ve Circulation Foundation, ameliyattan sonra vücudun başka bölgelerinde, özellikle gövdede (göğüs, sırt) terlemenin artabileceğini belirtir. Circulation Foundation'a göre bu durum ETS geçiren hemen herkeste bir ölçüde görülür; çoğu kişide ilk terleme sorununa göre daha hafif kalır, ancak az sayıda kişide belirgin ve rahatsız edici olabilir. Bu nedenle bu yan etki, karar öncesinde mutlaka konuşulmalıdır.
- Horner sendromu: MedlinePlus'a göre yüzde terlemenin azalması ve bir ya da iki göz kapağında düşüklük ile belirgin bir durumdur. Circulation Foundation, göz kapağı düşüklüğünün ETS geçirenlerin yaklaşık %1'inde görülebileceğini; çoğu zaman zamanla düzeldiğini ama her zaman düzelmediğini belirtir.
- Hava kaçağı ya da kanama: Circulation Foundation'a göre göğüs boşluğunda hava ya da kan birikirse göğüse dren yerleştirilmesi gerekebilir.
MedlinePlus'ın sıraladığı diğer olası sorunlar şunlardır:
- Göğüs boşluğunda kan birikmesi (hemotoraks) ya da hava birikmesi (pnömotoraks)
- Damar ya da sinir hasarı
- Terlemenin artması ya da yeni bölgelerde terleme başlaması
- Kalp atışlarının yavaşlaması
- Zatürre
Genel anestezi ve ameliyata bağlı olarak ilaçlara alerjik tepki, solunum sorunları, kanama, pıhtı, enfeksiyon, bulantı ve kusma da görülebilir. MedlinePlus ayrıca ameliyatın, koltuk altı terlemesi çok yoğun olan kişilerde daha az etkili olabildiğini belirtir. Bazı kişiler vücutlarının yeni bölgelerinde terleme fark eder; MedlinePlus'a göre bu durum kendiliğinden geçebilir.
Size özgü riskleri ameliyattan önce cerrahınızla konuşun. Ameliyat kararını vermeden önce diğer tedavi seçeneklerinin denenmiş olması önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Ameliyattan sonra ani başlayan ya da giderek artan nefes darlığı
- Şiddetli göğüs ağrısı
- Bayılma ya da bilinç bulanıklığı
Cerrahınıza ya da hekiminize başvurun:
- Kesi yerlerinde kızarıklık, şişlik, ısı artışı, akıntı ya da ateş olursa
- Göz kapağında düşüklük fark ederseniz
- Vücudun başka bölgelerinde rahatsız edici düzeyde terleme başlarsa
Aşırı terleme için hekime başvurun (NHS):
- Kendi aldığınız önlemler yarar sağlamıyorsa ya da terleme en az 6 aydır sürüyorsa
- Terleme haftada en az bir kez oluyorsa
- Gece terlemesi varsa
- Terleme günlük işlerinizi yapmanızı engelliyorsa
- Ailede aşırı terleme öyküsü varsa ya da başka bir hastalık için ilaç kullanıyorsanız
Hekim, terlemeye başka bir durumun yol açtığından şüphelenirse sizi tetkiklere yönlendirebilir.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
El terlemesi ameliyatı herkese yapılır mı?
Hayır. MedlinePlus'a göre ETS yalnız diğer tedaviler işe yaramadığında kullanılır. Önce terlemeye yol açabilecek başka bir hastalık ya da ilaç etkisi araştırılır ve ameliyatsız yöntemler denenir.
Kompansatuvar terleme nedir?
Ameliyattan sonra vücudun başka bölgelerinde, özellikle göğüs ve sırtta terlemenin artmasıdır. Circulation Foundation'a göre ETS geçiren hemen herkeste bir ölçüde görülür; çoğu kişide hafif kalır, ama bazı kişilerde belirgin olabilir.
Sempatektomi ameliyatı ne kadar sürer?
MedlinePlus'a göre ameliyat yaklaşık 1 ila 3 saat sürer. Çoğu kişi hastanede bir gece kalıp ertesi gün eve gider; bazı merkezlerde günübirlik yapılabilir.
Sempatektomi yüz kızarması için de yapılır mı?
Circulation Foundation, ETS'nin aşırı yüz kızarmasının tedavisinde de kullanılabildiğini, ancak bu kullanımın terleme tedavisindeki kadar yerleşik olmadığını belirtir. Kuruluşa göre kızarmaya rozasea gibi bir cilt hastalığının ya da menopozun yol açmadığından emin olmak gerekir. Bu karar da diğer yöntemler ve olası yan etkiler ayrıntılı konuşularak verilmelidir.
Terleme ameliyatını hangi doktor yapar?
ETS bir cerrahi işlemdir; Circulation Foundation, seçenekleri dikkatle değerlendirmeyi ve ameliyatı bu işlemi düzenli olarak yapan bir cerrahla konuşmayı önerir. NHS'e göre ağır terlemede ameliyatsız tedaviler için deri hastalıkları uzmanına (dermatolog) yönlendirilebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
