Aşırı terlemede botulinum toksini uygulaması nasıl yapılır?

Aşırı terleme nedir?

NHS aşırı terlemeyi, vücudun serinlemesi gerekmediği hâlde fazla terleme olarak tanımlar. Tüm vücudu ya da yalnız belirli bölgeleri etkileyebilir ve NHS'e göre bazı kişilerde yaşla birlikte azalabilir. İki ana türü vardır:

• Birincil (primer) aşırı terleme: Belirgin bir neden olmadan ortaya çıkar. Çoğunlukla koltuk altları, eller, ayaklar ya da yüz gibi belirli bölgeleri etkiler.
• İkincil (sekonder) aşırı terleme: NHS'e göre başka bir sağlık sorununa ya da bir ilacın yan etkisine bağlıdır.

İkincil aşırı terlemede öncelik, altta yatan nedenin bulunması ve tedavi edilmesidir. Bu nedenle botulinum toksini düşünülmeden önce hekim terlemenin nedenini değerlendirir.

Botulinum toksini nasıl etki eder?

Ter bezleri, sinir uçlarından salınan kimyasal bir haberci madde aracılığıyla uyarılır. Uluslararası Hiperhidroz Derneği'ne göre botulinum toksini bu kimyasalın salınımını geçici olarak engeller ve böylece ilacın verildiği bölgede terlemeyi azaltır.

Bu etki yalnız enjeksiyon yapılan bölgeyle sınırlıdır ve kalıcı değildir. Zamanla sinir uçları işlevini yeniden kazanır ve terleme geri döner; bu nedenle tedavi belirli aralıklarla tekrarlanır.

Hangi bölgelerde uygulanır?

AAD'ye göre dermatoloji uzmanları botulinum toksinini şu bölgelerdeki aşırı terlemede kullanabilir:

• Koltuk altları
• Eller (avuç içleri)
• Ayaklar (ayak tabanları)
• Yüz

NHS, botulinum toksini enjeksiyonlarını özellikle koltuk altı terlemesi için seçenekler arasında sayar.

Tedavi öncesi hazırlık

Uygulamadan önce hekim terlemenin ne zaman başladığını, hangi bölgeleri etkilediğini, ne sıklıkla olduğunu, uykuda da terleme olup olmadığını ve kullandığınız ilaçları sorar. Bu sorular, terlemenin başka bir hastalığa ya da ilaca bağlı olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.

AAD'ye göre morarma riskini azaltmak için tedaviden önce aspirin, bazı iltihap giderici ağrı kesiciler ve E vitamini gibi ürünlerin bırakılması istenebilir. Ancak özellikle kalp ya da damar hastalığı nedeniyle düzenli kullandığınız ilaçları, ilacınızı yazan hekime danışmadan asla bırakmayın.

Hekiminize ayrıca şunları söyleyin:

• Gebe olup olmadığınızı ya da emzirip emzirmediğinizi
• Kas ya da sinir sistemi hastalığınız olup olmadığını
• Daha önce botulinum toksini uygulanıp uygulanmadığını ve yan etki görüp görmediğinizi
• Kullandığınız tüm ilaçları ve takviyeleri

Uygulama nasıl yapılır?

Uluslararası Hiperhidroz Derneği'nin anlattığı şekliyle işlem şöyle ilerler:

1. Bölgenin belirlenmesi: Terleyen alan belirlenir ve işaretlenir.
2. Ağrı kontrolü: Uygulayıcı rahatsızlığı azaltmak için buz, titreşim ya da özellikle el ve ayaklarda sinir bloğu (bölgesel uyuşturma) kullanabilir.
3. Enjeksiyonlar: İlaç, derinin hemen altına çok ince bir iğneyle, küçük miktarlarda ve ızgara düzeninde, yaklaşık 1–2 santimetre aralıklarla verilir. Enjeksiyon sayısı tedavi edilen alanın büyüklüğüne göre değişir.
4. Süre: Derneğe göre deneyimli bir uygulayıcı her iki koltuk altını 10 dakikadan kısa sürede tamamlayabilir.

Uygulamadan sonra genellikle günlük yaşama dönülür. Uluslararası Hiperhidroz Derneği, bir-iki hafta sonra bir kontrol görüşmesi yapılabileceğini ve gerekirse eksik kalan alanlara ek uygulama yapılabileceğini belirtir.

Uygulama sonrasında

Uygulamadan sonra çoğu kişi aynı gün günlük işlerine dönebilir. İlk saatlerde ve günlerde dikkat edilebilecek noktalar şunlardır:

• Enjeksiyon yerleri: AAD'ye göre iğne yerlerinde ağrı, morarma ve hafif kaşıntı görülebilir. Bu belirtiler çoğunlukla kendiliğinden geçer.
• Kontrol görüşmesi: Uluslararası Hiperhidroz Derneği, bir-iki hafta sonra kontrol yapılabileceğini ve terlemenin sürdüğü küçük alanlara gerekirse ek uygulama yapılabileceğini belirtir.
• Not tutmak: Terlemenin hangi gün azalmaya başladığını ve ne zaman geri dönmeye başladığını not etmek, bir sonraki uygulamanın zamanlamasını hekiminizle planlamanızı kolaylaştırır.
• Kendi kendine bakımı sürdürmek: NHS'in önerdiği giysi ve ayakkabı seçimi gibi önlemler, tedavi süresince de yararlı olabilir.
• Yan etkileri bildirmek: Elde güçsüzlük, yüzde asimetri ya da beklenmeyen bir belirti fark ederseniz uygulamayı yapan hekime bildirin.

Etkisi ne zaman başlar, ne kadar sürer?

• Başlangıç: AAD'ye göre çoğu kişi terlemede azalmayı 7–10 gün içinde fark eder. Uluslararası Hiperhidroz Derneği'ne göre etki 2–4 gün içinde başlayabilir ve tam etki genellikle iki hafta içinde ortaya çıkar.
• Süre: AAD'ye göre etki koltuk altı ve ellerde 3–10 ay, ayaklarda 3–6 ay, yüzde ise yaklaşık 4,5 ay sürer.
• Tekrar: Etki azaldığında uygulama tekrarlanabilir. Ne zaman tekrarlanacağına, terlemenin geri dönüşüne göre hekimle birlikte karar verilir.

Etkinin süresi ve derecesi kişiden kişiye değişir; bazı kişilerde beklenen azalma sağlanamayabilir.

Olası yan etkiler

AAD'nin sıraladığı yan etkiler şunlardır:

• Enjeksiyon yerinde ağrı
• Morarma
• Baş ağrısı
• Enjeksiyon bölgesinde kas ağrısı ya da güçsüzlük
• Hafif kaşıntı

Uluslararası Hiperhidroz Derneği'ne göre ayrıca:

• El ve ayak enjeksiyonları daha ağrılı olabilir ve geçici güçsüzlüğe yol açabilir; bu durum ince el becerisi gerektiren işlerde fark edilebilir.
• Yüze yapılan uygulamalarda ilacın çevredeki mimik kaslarına yayılmasıyla geçici bir asimetri gelişebilir.

Bu yan etkiler genellikle geçicidir. Ancak yutma, konuşma ya da nefes almada güçlük gibi yaygın etkiler beklenmeyen ve acil değerlendirme gerektiren durumlardır.

Diğer tedavi seçenekleri

Botulinum toksini, aşırı terlemede kullanılan seçeneklerden yalnız biridir. NHS ve AAD'nin sıraladığı diğer seçenekler şunlardır:

• Kendi kendine bakım: NHS; bol, nemi emen giysiler ve deri ayakkabılar giymeyi, çorapları günde en az iki kez değiştirmeyi, dar ve sentetik giysilerden kaçınmayı, alkol ve baharatlı yiyecekleri azaltmayı önerir.
• Reçeteli ter önleyiciler ve kremler
• İyontoforez: NHS'e göre etkilenen bölgenin su içinden ya da ıslak bir ped üzerinden geçirilen zayıf bir elektrik akımıyla tedavi edilmesidir; AAD'ye göre özellikle el ve ayaklarda kullanılır.
• Ağızdan alınan ilaçlar: Terlemeyi azaltabilen bazı ilaçlar hekim tarafından önerilebilir.
• Koltuk altında mikrodalga uygulaması: AAD bu yöntemi koltuk altı için seçenekler arasında sayar.
• Cerrahi: NHS ter bezlerinin cerrahi olarak alınmasını, AAD ise sempatektomi adı verilen ve terlemeyi uyaran sinir yolunun kesildiği ameliyatı seçenekler arasında sayar.

Hangi tedavinin uygun olduğuna terlemenin yeri, şiddeti, günlük yaşamınıza etkisi ve daha önce denediğiniz yöntemler değerlendirilerek hekimle birlikte karar verilir. Bazı kişilerde birden fazla yöntem birlikte kullanılabilir.