Kısaca
Polimiyalji romatika (PMR), çoğunlukla 50 yaş üstündeki kişilerde omuzlar, boyun ve kalça çevresinde ağrı ve belirgin tutukluğa yol açan iltihabi bir hastalıktır. NHS'e göre en tipik belirtisi, sabahları 45 dakikadan uzun süren kas tutukluğudur; yorgunluk, iştahsızlık ve kilo kaybı da eşlik edebilir. Tanı; belirtiler, kanda iltihap göstergelerinin yüksekliği ve diğer hastalıkların dışlanmasıyla konur. Tedavide kortizon içeren ilaçlar kullanılır ve doz zaman içinde yavaş yavaş azaltılır; NHS'e göre tedavi genellikle 12 ay ile 2 yıl sürer. NHS'e göre PMR'si olan her 5 kişiden birine kadarında dev hücreli arterit adı verilen ve acil tedavi gerektiren damar iltihabı gelişebilir.
Polimiyalji romatika nedir?
"Polimiyalji" birçok kasta ağrı, "romatika" ise romatizmal bir hastalık anlamına gelir. Adına karşın sorun kasların kendisinden çok, omuz ve kalça eklemlerinin çevresindeki yapılarda (eklem zarı, bursa adı verilen sıvı keseleri ve tendon kılıfları) gelişen iltihaptan kaynaklanır. StatPearls'a göre ultrason incelemesinde omuz ve kalça çevresindeki bu yapılarda iltihap bulguları görülebilir.
NHS'e göre hastalığın nedeni bilinmemektedir; genetik ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Bulaşıcı değildir.
Kimlerde görülür?
NHS'e göre PMR tanısı alanların çoğu 65 yaşın üzerindedir; 50 yaşın altında nadirdir ve kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. StatPearls'a göre 50 yaş üstündeki kişilerde yıllık görülme sıklığı 100.000 kişide yaklaşık 58–96 arasındadır ve sıklık 80 yaşına kadar yaşla birlikte artar. StatPearls, hastalığın beyaz ırktan kişilerde daha sık, Siyah, Asyalı ve Hispanik toplumlarda ise daha seyrek görüldüğünü belirtir.
Belirtileri nelerdir?
NHS ve StatPearls'ın tarif ettiği belirtiler şunlardır:
- Omuz, boyun ve kalça çevresinde ağrı ve tutukluk: Genellikle her iki tarafta birden görülür.
- Sabah tutukluğu: NHS'e göre sabahları 45 dakikadan uzun süren tutukluk tipiktir. StatPearls'a göre tutukluk dinlenmeden sonra da artar.
- Günlük işlerde güçlük: Kolları omuz hizasının üzerine kaldırmak, giyinmek, saç taramak, yataktan ya da sandalyeden kalkmak zorlaşır.
- Genel belirtiler: StatPearls'a göre hastaların yaklaşık yarısında yorgunluk, kilo kaybı ve hafif ateş görülür. NHS aşırı yorgunluk, iştahsızlık, kilo kaybı ve depresif ruh hâlini de belirtiler arasında sayar.
Belirtiler çoğunlukla hızlı, birkaç gün ya da hafta içinde başlar. StatPearls, yüksek ve sürekli ateşin PMR'de sık olmadığını ve dev hücreli arterit açısından uyarıcı olması gerektiğini vurgular.
Dev hücreli arterit ile ilişkisi
Dev hücreli arterit (temporal arterit), başta baş ve boyundaki büyük damarlar olmak üzere atardamarların iltihabıdır. NHS'e göre PMR'si olan her 5 kişiden birine kadarında bu hastalık gelişebilir. StatPearls da PMR hastalarının yaklaşık %20'sinde ileride dev hücreli arterit gelişebileceğini, biyopsiyle doğrulanmış dev hücreli arterit olgularının yarısına kadarında ise PMR bulgularının bulunduğunu belirtir.
Dev hücreli arterit, tedavi edilmezse kalıcı görme kaybına yol açabileceği için acil bir durumdur. NHS'e göre şu belirtilerde beklemeden tıbbi yardım alınmalıdır:
- Ani başlayan baş ağrısı ve saçlı deride hassasiyet
- Yemek yerken ya da konuşurken çenede veya dilde ağrı
- Görme sorunları: çift görme ya da görme kaybı
Bu konuda
Polimiyalji romatika konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
PMR'yi tek başına doğrulayan bir test yoktur. StatPearls'a göre tanı, belirtilerle birlikte kanda iltihap göstergelerinin (sedimantasyon ve CRP) yüksek bulunmasına dayanır. Bkz. CRP ve sedimantasyon testi
Tanı sürecinde hekim:
- Benzer belirtilere yol açabilen romatoid artrit, donuk omuz, tiroid hastalıkları, kas hastalıkları, enfeksiyonlar ve bazı kanserler gibi durumları dışlamak için ek kan testleri isteyebilir. Bkz. Romatoid artrit nedir?
- StatPearls'a göre omuz ve kalça ultrasonu ile eklem çevresindeki iltihabı gösterebilir.
- Dev hücreli arterit belirtilerini sorgular.
StatPearls'a göre tanıda kullanılan sınıflandırma ölçütleri, her iki omuzda ağrı ve kanda iltihap göstergelerinin yüksekliğini temel alır ve bunlara ek klinik bulgular eklenir.
Polimiyalji romatika nasıl tedavi edilir?
NHS ve StatPearls'a göre tedavinin temeli kortizon içeren (glukokortikoid) ilaçlardır. Tedavi genellikle orta düzeyde bir dozla başlar ve belirtiler ile kan değerleri izlenerek yavaş yavaş azaltılır. İlaç dozunu ve azaltma hızını yalnızca hekiminiz belirler; ilacı kendi başınıza kesmeyin ya da azaltmayın. Uzun süre kortizon kullanan kişilerde ilacın aniden kesilmesi tehlikeli olabilir.
NHS'e göre belirtilerin geri dönmesini önlemek için tedavi genellikle 12 ay ile 2 yıl sürer. StatPearls tedavinin en az 12 ay sürdüğünü belirtir.
StatPearls'a göre doz azaltılırken bazı kişilerde hastalık alevlenebilir ve dozun geçici olarak artırılması gerekebilir. Başlangıçta yüksek doz kullanımı, dozun hızlı azaltılması ve iltihap göstergelerinin yüksek kalması alevlenme riskini artıran etkenler arasındadır. Alevlenme riski yüksek olan ya da kortizonun yan etkileri açısından risk taşıyan kişilerde hekim, kortizon ihtiyacını azaltan başka ilaçlar ekleyebilir.
Kortizon tedavisinde dikkat edilecekler
StatPearls'a göre uzun süreli kortizon kullanımı kemik erimesi riskini artırır; bu nedenle kalsiyum ve D vitamini desteği, gerekirse kemik koruyucu ilaçlar önerilir. Kemik yoğunluğu ölçümüyle izlem yapılabilir. Bkz. Osteoporoz nedir?
NHS'in sıraladığı diğer olası yan etkiler şunlardır:
- Ruh hâlinde değişiklikler: NHS'e göre yaklaşık her 20 kişiden birinde depresif ruh hâli, kaygı, öfke, huzursuzluk ya da bilinç bulanıklığı görülebilir.
- İştah artışı ve kilo alımı
- Yüksek tansiyon
- Mide ülseri
- Enfeksiyonlara, özellikle suçiçeği ve zona virüsüne yatkınlıkta artış
Bu nedenle düzenli kontrollerde tansiyon, kilo ve diğer değerler izlenir. Diyabetiniz ya da tansiyon hastalığınız varsa hekiminize mutlaka bildirin. Ruh hâlinizde belirgin bir değişiklik fark ederseniz bunu da ekibinizle paylaşın.
Kortizon kartı ve ilacın kesilmemesi
NHS'e göre 3 haftadan uzun süre kortizon kullanan kişilere, düzenli olarak bu ilacı kullandıklarını ve ilacın aniden kesilmemesi gerektiğini belirten bir kart verilir. NHS, hekim onayı olmadan ilacın aniden bırakılmasının ciddi hastalığa yol açabileceğini vurgular. Başka bir sağlık kuruluşuna başvurduğunuzda, ameliyat ya da diş tedavisi öncesinde kortizon kullandığınızı mutlaka belirtin.
Seyir ve günlük yaşam
StatPearls'a göre PMR, erken tanı konup uygun tedavi başlandığında genellikle iyi seyirli bir hastalıktır. NHS'e göre tedaviye başlandıktan sonraki birkaç gün içinde belirtilerde düzelme beklenir; ancak ilacın, belirtilerin geri dönmesini önlemek için uzun süre düşük dozda kullanılması gerekir. StatPearls, süregen iltihap nedeniyle PMR'si olan kişilerde kalp-damar hastalığı riskinin artabileceğini ve özellikle tedavinin ilk yılında yakın izlemin önemli olduğunu belirtir.
Günlük yaşamda şunlar yardımcı olabilir:
- Hekim ve fizyoterapistin önerdiği şekilde düzenli, hafif egzersizlerle hareketliliği korumak
- Kemik sağlığı için yeterli kalsiyum ve D vitamini almak
- Sigarayı bırakmak ve dengeli beslenmek
- Kontrol randevularını ve kan testlerini aksatmamak
- Dev hücreli arterit belirtilerini öğrenmek ve fark edildiğinde hemen başvurmak
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'e göre omuzlarda, boyunda ya da kalçalarda bir haftadan uzun süren ağrı ve tutukluk varsa aile hekiminize başvurun. 50 yaşın üzerindeyseniz ve sabahları uzun süren tutukluk, yorgunluk, iştahsızlık ve kilo kaybı yaşıyorsanız bunu hekiminizle konuşun.
Şu durumlarda aynı gün acil değerlendirme gerekir; görme kaybı ya da çift görme varsa 112'yi arayın:
- Ani başlayan, alışılmadık baş ağrısı ve saçlı deride hassasiyet
- Yemek yerken ya da konuşurken çene veya dilde ağrı
- Görmede bulanıklık, çift görme ya da görme kaybı
Kortizon kullanırken yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı, siyah dışkı ya da ani gelişen halsizlik ve bilinç değişikliği olursa da hemen tıbbi yardım alın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Polimiyalji romatika geçer mi?
NHS'e göre tedavi genellikle 12 ay ile 2 yıl sürer. StatPearls'a göre erken tanı ve uygun tedaviyle seyir genellikle iyidir; ancak doz azaltılırken alevlenmeler olabilir ve tedavi süresi kişiden kişiye değişir.
Polimiyalji romatika kimlerde görülür?
NHS'e göre tanı alanların çoğu 65 yaşın üzerindedir; 50 yaşın altında nadirdir ve kadınlarda daha sıktır.
Kortizonu kendim azaltabilir miyim?
Hayır. Doz ve azaltma hızı, belirtilere ve kan değerlerine göre hekiminiz tarafından belirlenir. Uzun süre kullanılan kortizonun aniden kesilmesi tehlikeli olabilir.
PMR ile dev hücreli arterit arasındaki ilişki nedir?
NHS'e göre PMR'si olan her 5 kişiden birine kadarında dev hücreli arterit gelişebilir. Ani baş ağrısı, çene ağrısı ve görme sorunları acil değerlendirme gerektirir.
Kortizon başlayınca ağrılar ne zaman geçer?
NHS'e göre tedaviye başlandıktan sonraki birkaç gün içinde belirtilerde düzelme beklenir. Belirgin bir düzelme olmazsa hekim tanıyı yeniden gözden geçirebilir; bu nedenle tedaviye yanıtınızı kontrolde paylaşın.
Polimiyalji romatika için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirmeyi aile hekimi yapabilir. Tanı ve tedavi genellikle romatoloji uzmanı tarafından yürütülür; ileri yaştaki kişilerde geriatri uzmanları da sürece katılabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
