Kısaca
Otoskleroz, orta kulaktaki küçük kemiklerden biri olan üzengi kemiğinin (stapes) çevresindeki kemik dokusunun olağan dışı yeniden şekillenmesiyle bu kemiğin hareketinin kısıtlandığı bir durumdur. Sesin iç kulağa iletimi zorlaştığı için yıllar içinde yavaş yavaş artan işitme kaybı gelişir. NHS'e göre belirtiler çoğunlukla 30–50 yaşları arasında başlar; NIDCD'ye göre işitme kaybı sıklıkla bir kulakta başlayıp diğerine geçer. Kulak çınlaması ve bazen baş dönmesi eşlik edebilir. Tanı işitme testleri ve gerekirse tomografiyle konur. Tedavide işitme cihazları ve üzengi kemiğinin bir protezle değiştirildiği ameliyat seçenekleri bulunur.
Otoskleroz nedir?
NIDCD'ye göre ses dalgaları kulak kanalından geçerek kulak zarını titreştirir; bu titreşim orta kulaktaki üç küçük kemikçiğe (çekiç, örs ve üzengi) geçer. Orta kulak kemikçikleri titreşimleri güçlendirerek iç kulaktaki, salyangoz biçimli ve sıvıyla dolu kokleaya iletir. Koklea içindeki tüy hücreleri bu titreşimleri elektriksel sinyallere dönüştürür ve işitme siniri bu sinyalleri beyne taşır.
NIDCD'ye göre "otoskleroz" adı, kulakla ilgili anlamına gelen "oto" ile doku sertleşmesi anlamına gelen "skleroz" sözcüklerinden türetilmiştir. NIDCD'ye göre otoskleroz, orta kulakta olağan dışı kemik yeniden şekillenmesinden kaynaklanır. Kemik yeniden şekillenmesi, eski kemik dokusunun yenisiyle değiştirildiği ömür boyu süren bir süreçtir; otosklerozda bu sürecin bozulması, sesin orta kulaktan iç kulağa iletimini engeller. NHS'e göre otoskleroz, üzengi kemiğinin kulağın diğer bölümleriyle kaynaşması sonucu ortaya çıkar. NIDCD'ye göre otoskleroz çoğunlukla üzengi kemiğinin yerinde takılı kalmasıyla ortaya çıkar; bu kemik titreşemediğinde ses kulak içinde ilerleyemez ve işitme bozulur.
Kimlerde görülür?
NIDCD'ye göre otoskleroz ABD'de üç milyondan fazla kişiyi etkiler ve en çok orta yaştaki beyaz kadınlarda görülür. NHS'e göre otoskleroz genç yetişkinlerde işitme kaybının sık nedenlerinden biridir ve belirtiler genellikle 30–50 yaşları arasında ortaya çıkar.
NIDCD ve NHS'e göre otoskleroz ailelerde görülebilir; NIDCD'ye göre birçok vakanın kalıtsal olduğu düşünülmektedir. NHS'e göre yakın bir akrabanızda otoskleroz varsa sizde görülme olasılığı daha yüksektir. Ailenizde genç ya da orta yaşta işitme kaybı yaşayan kişiler varsa bunu hekiminize söylemeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Neden olur?
NIDCD ve NHS'e göre otosklerozun nedeni tam olarak bilinmemektedir. NIDCD'nin sıraladığı ve araştırılan olası etkenler şunlardır:
- Kalıtım: Birçok vakanın aileden geçtiği düşünülür.
- Daha önce geçirilmiş kızamık enfeksiyonu
- İç kulağı çevreleyen kemik dokuda küçük stres kırıkları
- Bağışıklık sistemiyle ilgili bozukluklar
NIDCD'ye göre otoskleroz, sitokin adı verilen üç bağışıklık sistemi maddesi arasındaki etkileşimle de ilişkili olabilir; araştırmacılar bu maddelerin düzeylerindeki dengesizliğin otosklerozdaki olağan dışı kemik yeniden şekillenmesine yol açabileceğini düşünmektedir.
Belirtileri nelerdir?
NIDCD ve NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:
- İşitme kaybı: NIDCD'ye göre en sık görülen belirtidir; genellikle bir kulakta başlar ve sonra diğer kulağa geçer. NHS'e göre işitme kaybı bir ya da iki kulakta, çoğu zaman yıllar içinde yavaş yavaş gelişir.
- Düşük perdeli sesleri ve fısıltıyı duymakta zorlanma: NIDCD'ye göre otosklerozu olan birçok kişi ilk olarak düşük perdeli sesleri ya da fısıltıyı duyamadığını fark eder.
- Kulak çınlaması: Kulakta çınlama, uğultu ya da vızıltı. Bkz. Kulak çınlaması neden olur?
- Baş dönmesi ve denge sorunları: NIDCD ve NHS'e göre bazı kişilerde görülebilir.
NHS'e göre işitme kaybını fark etmek her zaman kolay değildir; insanlardan söylediklerini tekrarlamalarını istemek ya da televizyonu başkalarına göre daha yüksek sesle izlemek sık görülen işaretlerdir. Bazen işitme sorununu kişinin kendisinden önce çevresindekiler fark eder. Genel olarak işitme kaybı hakkında bilgi için bkz. İşitme kaybı
Otoskleroz ile karışabilen durumlar
Yavaş gelişen işitme kaybının tek nedeni otoskleroz değildir. NHS'e göre işitme kaybı; yaşlanma, gürültüye bağlı hasar, kulak kiri birikmesi, kulak enfeksiyonları ve kulak zarı delinmesi gibi pek çok nedenle ortaya çıkabilir. Otosklerozda dikkat çeken özellikler şunlardır:
- NHS'e göre belirtilerin genellikle 30–50 yaşları arasında başlaması ve işitme kaybının çoğu zaman yıllar içinde yavaş gelişmesi
- NIDCD'ye göre işitme kaybının genellikle bir kulakta başlayıp diğerine geçmesi
- Ailede otoskleroz öyküsü bulunabilmesi
NIDCD'ye göre tanının ilk adımı, aynı belirtilere yol açabilecek başka hastalıkların dışlanmasıdır. NHS de işitme kaybının kolayca tedavi edilebilen bir nedene bağlı olabileceğini, bu nedenle kendi kendinize tanı koymayıp hekime başvurmanız gerektiğini belirtir. Bkz. Kulak kiri tıkacı (buşon)
Bu konuda
Otoskleroz konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Nasıl teşhis edilir?
NHS'e göre aile hekimi önce kulaklarınızın içine bakar ve sizi işitme testleri için bir odyoloğa ya da kulak burun boğaz uzmanına yönlendirebilir. NIDCD'ye göre otosklerozu kulak burun boğaz uzmanları, kulak hastalıkları uzmanları (otolog) ve odyologlar gibi işitme alanında uzmanlaşmış sağlık çalışanları tanır. Önce aynı belirtilere yol açabilecek başka hastalıklar dışlanır; ardından şu testler yapılır:
- Odyogram (işitme testi): İşitme duyarlılığını ölçer.
- Timpanogram: Orta kulağın sesi ne kadar iyi ilettiğini ölçer.
- Bilgisayarlı tomografi (BT): NIDCD'ye göre tanıda bazen BT gibi görüntüleme testleri de kullanılır; NHS'e göre kulak burun boğaz uzmanı BT çekilmesini isteyebilir.
Tedavi seçenekleri
NHS'e göre otosklerozda iki ana tedavi seçeneği işitme cihazları ve ameliyattır; genellikle hangi tedavinin sizin için en uygun olduğuna karar vermenize yardım edecek bir kulak burun boğaz uzmanına yönlendirilirsiniz. NIDCD'ye göre şu anda otoskleroz için etkili bir ilaç tedavisi yoktur.
İşitme cihazları
NIDCD ve NHS'e göre işitme cihazları sesleri yükselterek daha iyi duymaya yardımcı olur. NHS, işitme cihazlarının işitmenin kötüleşmesini durdurmadığını belirtir. NIDCD'ye göre hafif otoskleroz işitme cihazıyla tedavi edilebilir, ancak çoğu zaman ameliyat gerekir.
Ameliyat (stapedektomi)
NIDCD'ye göre stapedektomi adı verilen ameliyatta cerrah, olağan dışı kemiği atlayıp ses dalgalarının iç kulağa ulaşmasını sağlamak için orta kulağa bir protez yerleştirir. NHS'e göre ameliyatta etkilenen kulaktaki (ya da kulaklardaki) üzengi kemiği çıkarılır ve yerine plastik ya da metal bir implant konur.
NIDCD'ye göre ameliyattan sonra bir miktar işitme kaybı sürebilir ve nadiren ameliyat işitme kaybını kötüleştirebilir. NHS de ameliyatın işitmeyi iyileştirmeye yönelik olduğunu, ancak cerrahınızın sizinle konuşacağı bazı riskler taşıdığını belirtir. NIDCD, olası riskleri ve sınırlılıkları netleştirmek için her ameliyatın bir kulak uzmanıyla konuşulmasının önemli olduğunu vurgular. Ameliyat öncesinde şu konuları sorabilirsiniz:
- Ameliyatın sizin işitmeniz için beklenen etkisi
- Ameliyatın olası riskleri ve sınırlılıkları
- Ameliyat sonrası iyileşme süreci ve dikkat edilmesi gerekenler
- İki kulak da etkilenmişse ameliyatın hangi kulağa ve ne zaman yapılacağı
İşitme cihazları ve yardımcı araçlar
NHS'e göre kalıcı işitme kaybında uzmanlar sıklıkla işitme cihazı önerir. İşitme cihazları işitmeyi kusursuz hâle getirmez, ancak sesleri daha yüksek ve net duyurur. NHS'e göre bazı kişilerde işitme implantı da gerekebilir. NHS ayrıca telefon ve televizyon ses yükselticileri, ışıklı ya da titreşimli alarmlar ve akıllı telefon uygulamaları gibi yardımcı araçlar hakkında hekiminize ya da uzmanınıza danışmanızı önerir.
Araştırmalar
NIDCD'ye göre otosklerozun nedenlerini anlamak ve yeni tedavileri araştırmak için genetik çalışmalar ve kemik yeniden şekillenmesine yönelik araştırmalar sürmektedir. NIDCD'nin aktardığına göre kemik büyümesini baskılayan bir ilacı doğrudan iç kulağa verebilecek yerleştirilebilir bir cihaz şu anda hayvanlarda denenmektedir; bu, günlük uygulamaya girmiş bir tedavi değildir.
Otosklerozla yaşam
Yavaş ilerleyen işitme kaybı, sosyal yaşamı ve iş hayatını zamanla etkileyebilir. Şu öneriler günlük yaşamı kolaylaştırabilir:
NHS'in işitme kaybı olan kişiler için önerileri şunlardır:
- Konuşurken arka plandaki gürültüyü azaltın ya da daha sessiz bir yere geçin.
- Konuşan kişinin ağzını, yüz ifadesini ve jestlerini görebilmek için yüzünüzü ona dönün.
- Gerektiğinde insanlardan söylediklerini tekrarlamalarını, daha yavaş ve net konuşmalarını ya da yazmalarını isteyin.
- Kulaklarınızı tıkalı sanıyor olsanız bile parmağınızı ya da kulak çubuğu gibi cisimleri kulağınıza sokmayın.
- Kulak çınlaması ya da işitme kaybı uykunuzu, dikkatinizi ya da ruh hâlinizi etkiliyorsa bunu hekiminizle paylaşın; NHS bu durumda hekime başvurulmasını önerir.
- Yüksek sese maruz kaldığınızda kulak koruyucu kullanın ve müziği çok yüksek sesle dinlemeyin. Bkz. Kulaklık kullanımı işitmeye zarar verir mi?
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Baş dönmesine yüzde kayma, kolda ya da bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu ya da görme kaybı eşlik ediyorsa
Acil hekim randevusu alın (NHS):
- Bir ya da iki kulakta aniden başlayan işitme kaybı. Bkz. Ani işitme kaybı
- Son birkaç gün ya da hafta içinde kötüleşen işitme
- İşitme kaybıyla birlikte kulak ağrısı ya da kulaktan akıntı
Hekiminize başvurun (NHS):
- Yavaş yavaş gelişen işitme kaybı fark ettiyseniz
- Geçmeyen kulak çınlaması varsa
- Belirtileriniz kötüleşiyorsa ya da uykunuzu, dikkatinizi veya ruh sağlığınızı etkiliyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Otoskleroz kalıtsal mı?
NIDCD ve NHS'e göre otoskleroz ailelerde görülebilir ve birçok vakanın kalıtsal olduğu düşünülmektedir. Ancak nedeni tam olarak bilinmemektedir.
Otoskleroz sağırlığa yol açar mı?
NHS'e göre otoskleroz zamanla ileri düzeyde işitme kaybına yol açabilir. İşitme cihazları ve ameliyat, işitmeyi desteklemeye yönelik seçeneklerdir.
Otoskleroz ameliyatı işitmeyi tamamen düzeltir mi?
NHS ameliyatın işitmeyi iyileştirmeye yönelik olduğunu ve bazı riskler taşıdığını belirtir; NIDCD'ye göre ameliyattan sonra bir miktar işitme kaybı sürebilir. Sizin için beklenen sonucu kulak burun boğaz uzmanınızla konuşun.
İşitme cihazı otosklerozu durdurur mu?
Hayır. NHS'e göre işitme cihazları sesleri yükseltir ama hastalığın ilerlemesini durdurmaz.
Otoskleroz her iki kulağı etkiler mi?
Etkileyebilir. NIDCD'ye göre işitme kaybı genellikle bir kulakta başlar ve daha sonra diğer kulağa geçer. NHS de işitme kaybının bir ya da iki kulakta görülebileceğini belirtir.
Otoskleroz için hangi doktora gidilir?
NIDCD'ye göre otosklerozu kulak burun boğaz uzmanları, kulak hastalıkları uzmanları ve odyologlar gibi işitme alanında uzmanlaşmış sağlık çalışanları tanır. NHS'e göre tedavi seçimi için genellikle kulak burun boğaz uzmanına yönlendirilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
