Kısaca
Melazma, yüzde, özellikle yanaklarda, alında, çenede ve üst dudak üzerinde ortaya çıkan, çevre deriden daha koyu, kahverengi ya da gri-kahverengi lekelerle seyreden yaygın bir deri durumudur. Gebelikte sık görüldüğü için "gebelik maskesi" olarak da bilinir; eski adı kloazmadır. AAD'ye göre en çok kadınları, özellikle orta ve koyu tenli kişileri etkiler. Güneş ışığı ve hormon değişiklikleri (gebelik, doğum kontrol hapları, hormon tedavisi) en önemli tetikleyicilerdir. Melazma zararsızdır ama kişiyi görünüm açısından rahatsız edebilir. Bazı kadınlarda doğumdan ya da hapı bıraktıktan sonra kendiliğinden solar; bazılarında yıllarca sürer. Her gün güneşten korunmak, tedavinin ve tekrarı önlemenin temelidir.
Melazma nedir?
DermNet melazmayı, yüzün iki yanında simetrik, lekeli, kahverengi bir renk değişikliği olarak görülen, sonradan ortaya çıkan yaygın bir deri hastalığı olarak tanımlar. AAD de melazmanın genellikle yüzde, doğal ten renginden daha koyu lekeler ve noktalar oluşturduğunu belirtir.
Melazmada deriye rengini veren melanin pigmenti belirli bölgelerde fazla üretilir. Lekeler deri yüzeyinde (epidermis) ya da daha derin katmanlarda (dermis) yerleşebilir; DermNet'e göre bu ayrım, tedaviye yanıtı da etkileyebilir.
Melazma, deride koyu leke yapan pek çok durumdan biridir. Güneş lekeleri, sivilce sonrası lekeler ve diğer hiperpigmentasyon türleri için bkz. Ciltte lekeler (hiperpigmentasyon) neden olur?
Belirtileri: melazma nasıl görünür?
AAD'nin tarif ettiği özellikler şunlardır:
- Açık kahverengi, kahverengi, gri-kahverengi ya da mavimsi-gri lekeler
- Lekelerin çevresinde çile benzeyen küçük noktalar
- Lekelerin çoğunlukla yüzün iki yanında, simetrik yerleşmesi
Nerelerde görülür?
AAD'ye göre lekeler en sık yanaklarda, alında, çenede ve üst dudağın üzerinde görülür; seyrek olarak kollar ve boyunda da çıkabilir. DermNet melazmanın dört yerleşim biçimini tanımlar:
- Yüzün orta bölgesi (sentrofasiyal): Alın, yanaklar, burun, üst dudak ve çene; DermNet'e göre en sık görülen biçimdir.
- Elmacık kemikleri üzeri (malar): Yanaklar ve burun
- Çene hattı (mandibular)
- Yüz dışı: Kollar ve omuzlar gibi güneş gören bölgeler
Melazma kaşıntı ya da ağrı yapmaz. AAD'ye göre pek çok kişide lekeler yaz aylarında belirginleşir, kışın ise solar.
Kimlerde görülür?
AAD'ye göre melazma çoğunlukla kadınlarda, özellikle orta ve koyu tenli kişilerde görülür. DermNet'e göre en sık 20–40 yaş arasındaki kadınları etkiler. Erkeklerde de görülebilir, ancak daha seyrektir.
DermNet'e göre melazması olan kişilerin önemli bir bölümünün ailesinde de melazma bulunur; bu da genetik yatkınlığın rol oynadığını gösterir.
Melazma neden olur?
Melazmanın nedeni tam olarak anlaşılamamıştır; ancak AAD ve DermNet bazı tetikleyicileri tanımlar:
- Güneş ışığı: AAD'ye göre güneşe maruz kalmak var olan lekeleri belirgin biçimde koyulaştırır. DermNet'e göre yalnızca ultraviyole (UV) ışınlar değil, görünür ışık da melazmayı etkileyebilir.
- Gebelik: AAD'ye göre melazma sıklıkla gebelikte ortaya çıkar; "gebelik maskesi" adı buradan gelir.
- Doğum kontrol hapları: AAD'ye göre hapa başlandığında ortaya çıkabilir.
- Hormon tedavisi: DermNet menopoz döneminde kullanılan hormon tedavisini de tetikleyiciler arasında sayar.
- Tiroid hastalıkları: DermNet'e göre tiroid bozuklukları melazmayla ilişkili olabilir.
- Bazı ilaçlar ve kokulu kozmetikler: DermNet bunları da olası tetikleyiciler arasında gösterir.
- Genetik yatkınlık
Bu konuda
Melazma (gebelik maskesi) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Melazmayla karışabilen lekeler
Yüzdeki her koyu leke melazma değildir. Hekim değerlendirme sırasında şu durumları ayırt eder:
- Güneş lekeleri (lentigo) ve çiller: Genellikle daha küçük, sınırları daha belirgin, tek tek lekelerdir.
- İltihap sonrası lekeler: Sivilce, egzama ya da yaralanmanın ardından aynı bölgede kalan lekelerdir.
- İlaç ya da kozmetiklere bağlı renk değişiklikleri: Bazı ilaçlar ve ürünler güneşle birlikte deride koyulaşmaya yol açabilir.
- Benler ve diğer deri büyümeleri: Tek taraflı, düzensiz kenarlı ya da değişen lekeler ayrıca değerlendirilmelidir. Bkz. Benler ne zaman kontrol ettirilmeli?
Doğru tanı, uygun tedavinin seçilmesi ve gereksiz ürün kullanımının önlenmesi açısından önemlidir.
Tanı nasıl konur?
DermNet'e göre melazma tanısı çoğunlukla lekelerin görünümüne ve dağılımına bakılarak konur. Deri hastalıkları uzmanı şu yöntemlerden yararlanabilir:
- Wood lambası incelemesi: Deriye özel bir ultraviyole ışık tutularak lekelerin deride ne kadar derinde olduğu hakkında fikir edinilir.
- Dermatoskopi: Lekelerin büyütülerek ve ışıklandırılarak incelenmesi
Hekim ayrıca gebelik, doğum kontrol yöntemi, hormon tedavisi, kullandığınız ilaçlar ve kozmetikler, güneşe maruz kalma alışkanlıklarınız ve tiroid hastalığı öykünüz hakkında sorular sorabilir. Lekeler tipik görünmüyorsa başka hastalıkları dışlamak için ek değerlendirme yapılabilir.
Tedavi seçenekleri
AAD'ye göre deri hastalıkları uzmanları tanıyı doğrulayıp kişiye özel bir tedavi planı oluşturur. AAD, özellikle koyu tenli kişilerde bazı tedavilerin lekeleri kötüleştirebileceğini, bu nedenle tedavinin dikkatle seçilmesi gerektiğini vurgular.
Güneşten korunma
DermNet'e göre geniş spektrumlu, yüksek koruma faktörlü (SPF 50 ve üzeri) güneş kremiyle yaşam boyu güneşten korunma tedavinin temelidir. DermNet, görünür ışığa karşı da koruma sağlamak için renkli (demir oksit içeren) güneş kremlerinden söz eder. Bkz. Güneş kremi nasıl seçilir ve sürülür?
Kremler
DermNet'e göre leke açıcı etkili maddeler, A vitamini türevleri ve kortizon içeren kremler tek başına ya da birlikte kullanılabilir. Bu kremlerin bazıları tahriş, kızarıklık ve istenmeyen renk değişikliklerine yol açabileceğinden ve bazıları gebelikte uygun olmadığından, mutlaka hekim önerisiyle ve belirlenen süre boyunca kullanılmalıdır.
Ağızdan ilaçlar
DermNet'e göre bazı kişilerde ağızdan alınan ilaçlar da seçenekler arasındadır. Bu ilaçlar herkes için uygun değildir; olası yan etkiler ve sağlık geçmişiniz göz önünde bulundurularak yalnızca hekim tarafından planlanmalıdır.
Kimyasal soyma ve lazer
DermNet'e göre kimyasal soyma ve lazer tedavileri bazı durumlarda kullanılabilir; ancak bu yöntemler lekelerin yeniden ortaya çıkmasına ya da koyulaşmasına yol açabileceği için deneyimli uzmanlar tarafından uygulanmalıdır.
Gebelikte melazma
Gebelikte ortaya çıkan melazma için tedavi seçenekleri sınırlıdır; çünkü bazı kremler ve ilaçlar gebelikte kullanılmaz. Bu dönemde en önemli adım güneşten korunmaktır. AAD'ye göre bazı kadınlarda lekeler doğumdan sonra kendiliğinden solar. Lekeler sürerse doğumdan ve emzirme döneminden sonra tedavi seçeneklerini hekiminizle konuşabilirsiniz.
Gerçekçi beklentiler ve tekrarlama
DermNet'e göre melazma yavaş yanıt veren, süregen ve sık tekrarlayan bir durumdur; bu nedenle gerçekçi beklentiler önemlidir. AAD'ye göre güneşe maruz kalındığında melazma sık sık geri döner. Tedavinin etkisi genellikle haftalar ya da aylar içinde ortaya çıkar ve lekeler solduktan sonra da güneşten korunmayı sürdürmek gerekir.
Günlük yaşamda şu önlemler yardımcı olabilir:
- Bulutlu ve kışın da her gün güneş kremi kullanın ve dışarıda düzenli aralıklarla yenileyin.
- AAD'nin önerdiği gibi geniş kenarlı şapka takın.
- Güneşin en güçlü olduğu saatlerde gölgede kalın.
- Deriyi tahriş eden sert ürünlerden ve kokulu kozmetiklerden kaçının.
- Lekeleri kapatmak için kapatıcı makyaj ürünlerinden yararlanabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Melazma zararsız bir durumdur; ancak şu durumlarda bir deri hastalıkları uzmanına başvurmanız önerilir:
- Yüzünüzde koyu lekeler ortaya çıktıysa ve nedeninden emin değilseniz
- Lekeler sizi duygusal olarak rahatsız ediyorsa ya da günlük yaşamınızı etkiliyorsa
- Kullandığınız ürünler lekeleri koyulaştırdıysa ya da deride tahriş yaptıysa
- Lekeler tek taraflı, düzensiz kenarlı, birden fazla renkte ya da hızla değişiyorsa (bu özellikler melazmadan farklı bir durumu düşündürebilir)
- Lekelerle birlikte halsizlik, kilo değişikliği, çarpıntı gibi tiroid hastalığını düşündüren belirtiler varsa
Melazma acil bir durum değildir. Ancak gebelikte şiddetli baş ağrısı, görme bozukluğu, yüzde ve ellerde ani şişlik, şiddetli karın ağrısı ya da vajinal kanama gibi belirtiler gelişirse beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Gebelik maskesi doğumdan sonra geçer mi?
AAD'ye göre bazı kadınlarda melazma doğumdan sonra kendiliğinden solar. Ancak bazı kişilerde yıllarca sürebilir. Güneşten korunmak lekelerin solmasını destekler.
Melazma güneşten mi olur?
Güneş, melazmanın en önemli tetikleyicilerinden biridir ve lekeleri koyulaştırır. AAD ve DermNet'e göre hormon değişiklikleri ve genetik yatkınlık da rol oynar.
Doğum kontrol hapı leke yapar mı?
AAD'ye göre melazma bazı kadınlarda doğum kontrol haplarına başlandığında ortaya çıkabilir. Hapı bıraktıktan sonra bazı kişilerde lekeler solabilir. Doğum kontrol yönteminizi değiştirmeden önce hekiminize danışın.
Melazma tamamen geçer mi?
DermNet'e göre melazma süregen ve sık tekrarlayan bir durumdur. Tedaviyle lekeler solabilir; ancak güneşe maruz kalındığında geri dönebilir. Bu nedenle güneşten korunmayı sürdürmek önemlidir.
Melazmada nasıl bir güneş kremi seçilmeli?
DermNet, geniş spektrumlu ve SPF 50 ya da üzeri koruma sağlayan güneş kremlerini önerir. Görünür ışık da melazmayı etkileyebildiği için DermNet, demir oksit içeren renkli güneş kremlerinin ek koruma sağlayabileceğini belirtir. Güneş kremini her gün, bulutlu havalarda da kullanmak ve dışarıda düzenli aralıklarla yenilemek önemlidir.
Melazma için hangi doktora gidilir?
Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanı melazmayı değerlendirir ve tedavi planlar. Gebelikte kadın hastalıkları ve doğum uzmanınızla da görüşebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
