Lökosit (WBC) yüksekliği ve düşüklüğü ne anlama gelir?

Lökosit nedir, ne işe yarar?

MedlinePlus'a göre beyaz kan hücreleri ya da lökositler, kemik iliğinde üretilen ve kanda ile lenf dokusunda bulunan bağışıklık sistemi hücreleridir. Kan dolaşımıyla vücudun her yerine taşınır ve enfeksiyonlarla, hastalıklarla savaşırlar. Cleveland Clinic de lökositlerin temel görevinin vücudu enfeksiyonlardan korumak olduğunu vurgular.

Lökositlerin beş ana türü vardır. MedlinePlus bu türlerin görevlerini şöyle özetler:

• Nötrofiller: En çok bulunan beyaz kan hücreleridir; bakteriler, virüsler ve diğer mikroplar vücuda girdiğinde ilk savunma hattını oluştururlar.
• Lenfositler: B ve T hücrelerinden oluşur. B hücreleri virüslere, bakterilere ve zararlı maddelere karşı savaşır; bazı T hücreleri ise virüs bulaşmış hücreleri ya da kanser hücrelerini hedef alabilir.
• Monositler: Mikropları yok eder, bağışıklık yanıtını güçlendirir ve ölü hücreleri temizler.
• Eozinofiller: Parazitlere ve bazı enfeksiyonlara karşı savunmada rol alır; alerjik tepkilerde ve iltihabın kontrolünde de görev yapar.
• Bazofiller: Alerjik tepkiler ve astım atakları sırasında bazı maddeler salgılar.

Lökosit testi neden istenir?

Lökosit sayısı, genel sağlık kontrollerinde yapılan hemogramın bir parçası olarak sık bakılan bir değerdir. MedlinePlus'a göre test, beyaz kan hücrelerinin sayısını etkileyen hastalıkların tanısına yardımcı olmak ya da bu hastalıkları izlemek için istenir. Hekim özellikle şu durumlarda lökosit sayısına bakmak isteyebilir:

• Ateş, titreme, vücut ağrıları ve baş ağrısı gibi enfeksiyon belirtileri
• Kızaran, irinlenen ya da iyileşmeyen bir yara
• Geçmeyen öksürük
• Bağışıklık sistemini zayıflatan bir hastalığın ya da bağışıklığı baskılayan ilaçların izlenmesi
• Kemoterapi gibi kemik iliğini etkileyebilen tedavilerin izlenmesi

Lökosit testi nasıl yapılır, hazırlık gerekir mi?

Lökosit sayısı, koldaki bir damardan alınan kan örneğiyle ölçülür ve çoğunlukla hemogram (tam kan sayımı) içinde raporlanır. MedlinePlus, bu test için genellikle özel bir hazırlık gerekmediğini belirtir. Kullandığınız tüm ilaçları hekiminize söylemeniz, ancak hekiminiz söylemedikçe hiçbir ilacı bırakmamanız gerekir. Aynı örnekten açlık gerektiren başka testler de yapılacaksa size ayrıca bilgi verilir; ayrıntılar için Kan tahlili öncesi açlık yazısına bakabilirsiniz.

Hekim, lökosit türlerinin ayrı ayrı sayısını görmek için "lökosit formülü" ya da "diferansiyel sayım" da isteyebilir. Gerekli görülürse kan, lam üzerine yayılarak mikroskopta incelenir (periferik yayma). Hemogramın diğer değerleri için Hemogram nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Lökosit kaç olmalı? Referans aralığı

MedlinePlus, kandaki normal lökosit sayısını mikrolitrede 4.500 ile 11.000 arası (4,5–11,0 × 10⁹/L) olarak verir. Cleveland Clinic ise normal aralığı mikrolitrede 4.000 ile 11.000 hücre olarak belirtir. Bu küçük farklılık önemli bir noktayı gösterir: MedlinePlus'ın da vurguladığı gibi normal değer aralıkları laboratuvardan laboratuvara biraz değişebilir.

Tahlil raporunuzda lökosit değeri çoğu zaman "10³/µL" (bin/mikrolitre) birimiyle yazılır; örneğin "7,2" değeri mikrolitrede 7.200 lökosit anlamına gelir. Sonucunuzu değerlendirirken internetteki genel aralıklar yerine raporunuzda yazan referans aralığını esas alın. Referans aralığı kavramı ve tahlil raporlarının nasıl okunacağı için Tahlil sonuçları nasıl okunur? yazısına bakabilirsiniz.

Lökosit yüksekliği (lökositoz) ne anlama gelir?

Cleveland Clinic, mikrolitrede 11.000'in üzerindeki değerleri lökositoz olarak tanımlar. MedlinePlus'ın saydığı olası nedenler şunlardır:

• Enfeksiyonlar: Özellikle bakteri enfeksiyonları en sık nedenlerdendir.
• İltihabi hastalıklar: Romatoid artrit gibi.
• Alerjiler
• Doku hasarı: Yanık ya da ameliyat sonrası.
• Sigara kullanımı
• Yoğun stres: Ağır fiziksel ya da duygusal stres.
• Gebelik
• Bazı ilaçlar: MedlinePlus, kortikosteroidler (kortizon grubu ilaçlar) ve bazı astım ilaçları gibi grupların lökosit sayısını artırabildiğini belirtir.
• Dalağın alınmış olması
• Kan kanserleri: Lösemi ya da Hodgkin lenfoma gibi hastalıklar daha seyrek nedenlerdendir.

Lökosit yüksekliğinin en sık nedeni geçici durumlardır. Örneğin bir enfeksiyon sırasında yükselen değer, enfeksiyon geçtikten sonra normale dönebilir. Bu nedenle hekim çoğu zaman belirtilerinize bakar, gerekirse testi bir süre sonra tekrarlar. Enfeksiyon ve iltihabı değerlendirmede birlikte istenebilen testler için CRP ve sedimantasyon testi yazısına bakabilirsiniz.

Lökosit düşüklüğü (lökopeni) ne anlama gelir?

MedlinePlus, mikrolitrede 4.500'ün altındaki değerleri düşük lökosit sayısı (lökopeni) olarak tanımlar. Olası nedenler şunlardır:

• Bazı virüs enfeksiyonları: Enfeksiyöz mononükleoz gibi.
• Ağır bakteri enfeksiyonları
• İlaçlar: MedlinePlus, kanser tedavisinde kullanılan ilaçların yanı sıra bazı antibiyotikler, nöbet ilaçları, tiroid ilaçları ve idrar söktürücüler gibi ilaç gruplarının lökosit sayısını düşürebildiğini belirtir.
• Radyoterapi
• Otoimmün hastalıklar: Sistemik lupus eritematozus gibi.
• Karaciğer ya da dalak hastalıkları
• Kemik iliği yetersizliği ve kemik iliğini etkileyen kanserler
• HIV enfeksiyonu
• Ağır yaralanma ya da ameliyata bağlı yoğun stres
• Kalıtsal ve etnik özellikler: MedlinePlus, bazı kişilerde lökosit sayısının etnik ya da genetik özelliklere bağlı olarak doğal biçimde daha düşük olabileceğini belirtir.

Cleveland Clinic, lökosit sayısı düşük olan kişilerde enfeksiyon riskinin artabileceğini vurgular. Bu kişilerde ateş, titreme, sık enfeksiyon geçirme, kızaran, irinlenen ya da iyileşmeyen yaralar ve geçmeyen öksürük gibi belirtiler daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Lökosit alt türlerinin değişiklikleri

MedlinePlus'a göre diferansiyel sayımda bir lökosit türünün yüksek çıkması enfeksiyonlar, otoimmün hastalıklar, alerjik tepkiler ya da lösemi gibi durumlarla; düşük çıkması ise kemik iliği hastalıkları, kemoterapi, bazı ilaçlar, kanser ya da HIV gibi durumlarla ilişkili olabilir. Örneğin eozinofiller alerjik tepkilerde ve parazitlere karşı savunmada görev aldığı için bu hücrelerdeki artış hekime bu yönde ipucu verebilir. Bu ayrımları yapmak ve gerekirse ek testleri planlamak hekimin görevidir.

Sonuç anormal çıkarsa ne olur?

MedlinePlus, lökosit testinin sayının yüksek ya da düşük olduğunu gösterebildiğini, ancak tek başına tanı koyamadığını vurgular. Hekiminiz:

• Belirtilerinizi, kullandığınız ilaçları ve son zamanlarda geçirdiğiniz hastalıkları sorar.
• Önceki tahlillerinizle karşılaştırma yapar.
• Gerekirse testi tekrarlar.
• Diferansiyel sayım, periferik yayma, CRP gibi ek testler isteyebilir.
• Seyrek durumlarda kemik iliği incelemesi gerekebilir.

Kendi başınıza vitamin, takviye ya da "bağışıklık güçlendirici" ürünlere başlamayın; bunlar nedeni ortadan kaldırmaz ve tanıyı geciktirebilir.

Hangi doktora gidilir?

Lökosit değeriniz referans aralığın dışındaysa öncelikle testi isteyen hekiminizle ya da aile hekiminizle görüşün. Ayrıntılı değerlendirme genellikle iç hastalıkları uzmanı tarafından yapılır. Belirgin ya da süregen değişikliklerde, birden fazla kan değerinin birlikte bozulduğu durumlarda hematoloji uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Tekrarlayan ya da açıklanamayan enfeksiyonlarda enfeksiyon hastalıkları uzmanı da değerlendirmeye katılabilir. Çocuklarda ilk başvuru çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanıdır. Konuyla ilgili doktorları hematoloji branş sayfasından inceleyebilirsiniz.