HPV DNA testi nedir? Nasıl yapılır, sonucu ne anlama gelir?

HPV DNA testi nedir?

MedlinePlus'a göre HPV, birbirine benzeyen 200'den fazla virüsten oluşan bir gruptur ve bu virüsler düşük riskli ve yüksek riskli tipler olarak ikiye ayrılır. Yüksek riskli tipler rahim ağzı kanserinin yanı sıra anüs, boğaz, vulva, vajina ve penis kanserlerine de yol açabilir. Düşük riskli tipler ise genital bölgede, anüs, ağız ya da boğaz çevresinde siğillere neden olabilir.

HPV DNA testi, rahim ağzından ya da vajinadan alınan örnekte yüksek riskli HPV'nin bıraktığı genetik materyali (DNA) arar. Yani test, hücrelerde bir değişiklik olup olmadığına değil, bu değişikliklere yol açabilecek virüsün var olup olmadığına bakar. Bu yönüyle, rahim ağzı hücrelerinde kanser öncesi anormal değişiklikleri arayan smear (Pap) testinden ayrılır. Smear testi hakkında bilgi için Smear testi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

DSÖ'ye göre HPV çok yaygın, cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyondur ve cinsel olarak aktif kişilerin neredeyse tamamı yaşamlarının bir döneminde, genellikle belirti olmadan bu virüsle karşılaşır. Bağışıklık sistemi HPV'yi genellikle bir-iki yıl içinde kalıcı bir etki bırakmadan temizler. MedlinePlus'a göre sorun, yüksek riskli tiplerle enfeksiyonun rahim ağzında uzun yıllar sürmesi ve kanser öncesi hücre değişikliklerine yol açmasıdır. Ayrıntı için HPV enfeksiyonu yazımıza bakabilirsiniz.

Neden yapılır?

DSÖ'ye göre yüksek riskli HPV tipleriyle süregen enfeksiyon rahim ağzı kanserinin nedenidir; MedlinePlus da rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamının yüksek riskli HPV enfeksiyonlarından kaynaklandığını belirtir. DSÖ, rahim ağzı kanserinin 2022 yılında dünyada kadınlarda kanser ve kansere bağlı ölümlerin dördüncü önde gelen nedeni olduğunu; yaklaşık 660.000 yeni olgu ve 350.000 ölüm görüldüğünü belirtir.

DSÖ'ye göre HPV enfeksiyonundan sonra rahim ağzı kanserinin gelişmesi genellikle 15–20 yıl sürer. Rahim ağzı hücrelerindeki erken değişiklikler ve kanser öncesi lezyonlar çoğunlukla belirti vermez. Taramanın amacı, belirti yokken kanser öncesi hücre değişikliklerini kansere dönüşmeden ve tedaviyle kanserin önlenebileceği aşamada bulmaktır. DSÖ'ye göre saptanan kanser öncesi lezyonlar ablasyon (dokunun dondurularak ya da ısıtılarak yok edilmesi) ya da cerrahi yöntemlerle tedavi edilebilir. DSÖ, HPV taramasını ve kanser öncesi lezyonların tedavisini rahim ağzı kanserini önlemenin etkili bir yolu olarak tanımlar. DSÖ'ye göre şu anda tarama testi bulunan tek HPV kaynaklı kanser rahim ağzı kanseridir.

MedlinePlus'a göre HPV testi çoğu zaman smear testiyle aynı anda yapılır; buna birlikte test (co-test) denir. Test tek başına da yapılabilir.

Kimlere, ne sıklıkla yapılır?

Türkiye'deki ulusal tarama programı

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün kanser tarama programında, rahim ağzı kanseri taraması için 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi yapılması öngörülür. Taramaya nereden başvurabileceğinizi aile hekiminize sorabilirsiniz.

Uluslararası öneriler

• DSÖ: 30 yaşından itibaren 5–10 yılda bir HPV testiyle tarama önerir. HIV ile yaşayan kadınlarda taramanın 25 yaşında başlamasını ve 3 yılda bir yapılmasını önerir.
• MedlinePlus (ABD): 30–65 yaş arasında HPV testi ya da birlikte test sonucu normalse bir sonraki test için 5 yıl beklenebileceğini; bazı uzmanların taramaya 25 yaşında başlanmasını ve son test normalse 5 yılda bir tekrarlanmasını önerdiğini belirtir. 21–29 yaş arasında son smear sonucu normalse ek HPV testine gerek olmadığını, HPV testinin smear sonucu anormal çıktığında değişikliklerin HPV'ye bağlı olup olmadığını göstermek için kullanılabileceğini aktarır.

MedlinePlus'a göre rahim ağzında yüksek riskli HPV enfeksiyonu olan kişide rahim ağzı kanseri gelişme olasılığı şu durumlarda daha yüksektir: yakın zamanda anormal HPV, smear ya da biyopsi sonucu, HIV gibi bir hastalık ya da bağışıklığı baskılayan ilaçlar nedeniyle zayıflamış bağışıklık sistemi, daha önce rahim ağzı kanseri ya da kanser öncesi lezyon geçirmiş olmak, sigara içmek ya da sigara dumanına maruz kalmak, doğum kontrol hapı kullanmak ya da çok sayıda doğum yapmış olmak. Size uygun tarama testini ve sıklığını hekiminizle belirleyin.

Teste nasıl hazırlanılır?

MedlinePlus'a göre yalnızca HPV testi yapılacaksa özel bir hazırlık gerekmez. Test smear testiyle birlikte (birlikte test) yapılacaksa, testten önceki 2 gün boyunca şunlardan kaçınılması önerilir:

• Vajinal cinsel ilişki
• Vajina içinin su ya da başka bir sıvıyla yıkanması (vajinal duş)
• Vajinal ilaçlar ya da sperm öldürücü köpük, jel veya kremler

MedlinePlus'a göre testten önce cinsel ilişkiye girdiyseniz ya da adet görüyorsanız bunu sağlık çalışanına söyleyin; her iki test de yine yapılabilir. Önceki tarama sonuçlarınız varsa yanınızda götürmeniz yararlı olur; MedlinePlus'a göre hekim sonraki adımları belirlerken önceki sonuçlarınızı da göz önüne alır.

Test nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre örnek iki yolla alınabilir: sağlık çalışanı alabilir ya da kişi kendisi alabilir.

Örneği sağlık çalışanı alırsa:

1. Belden aşağısını soyunur ve muayene masasına dizleriniz bükülü, topuklarınız ayak desteklerinde olacak şekilde uzanırsınız.
2. Vajinaya spekulum adı verilen bir alet yavaşça yerleştirilerek rahim ağzı görünür hâle getirilir. MedlinePlus'a göre bu sırada kramp ya da baskı hissi olabilir.
3. Küçük, yumuşak bir fırça ya da çubukla rahim ağzından hücre örneği alınır; bu genellikle acıtmaz.
4. Örnek incelenmek üzere laboratuvara gönderilir.

Rahatsızlık duyduğunuzda bunu sağlık çalışanına söyleyin.

Kendi kendine örnek alma

MedlinePlus'a göre örneği kendiniz alacaksanız sağlık çalışanı size test araçlarının bulunduğu bir tüp verir ve adımları anlatır. Sağlık kuruluşunda size ayrılan özel bir alanda tüpü açıp çubuğu ya da fırçayı, vajinaya girecek ucuna dokunmadan çıkarırsınız. Çubuk, sapında gösterilen noktaya kadar vajinaya yerleştirilir ve vajina duvarlarından hücre toplamak için döndürülür. Ardından tüpe geri konur ve laboratuvara gönderilmek üzere sağlık çalışanına teslim edilir. Bu seçeneğin sizin için uygun olup olmadığını sağlık ekibinize sorun.

MedlinePlus'a göre HPV testi çoğu zaman rutin jinekolojik muayenenin bir parçası olarak yapılır; ancak jinekolojik muayene her zaman HPV testini içermez. Bu nedenle muayene sırasında HPV testi de yapılıp yapılmayacağını sorabilirsiniz.

Testin riskleri

MedlinePlus'a göre rahim ağzından hücre alınırken hafif bir rahatsızlık hissedilebilir; sonrasında çok hafif bir kanama olabilir. Kanama artarsa ya da geçmezse hekiminize başvurun.

Sonuç ne anlama gelir?

HPV negatif

MedlinePlus'a göre negatif sonuç, örnekte yüksek riskli HPV saptanmadığı anlamına gelir; hekiminiz bir sonraki testin zamanını size bildirir. NHS'e göre çoğu kişide sonuç negatiftir ve bu durumda rahim ağzı kanseri riski çok düşüktür; İngiltere'deki programda bir sonraki tarama 5 yıl sonra yapılır.

HPV pozitif

MedlinePlus'a göre pozitif sonuç, örnekte yüksek riskli HPV'nin DNA'sının bulunduğunu gösterir; ancak bu, kanser öncesi lezyon ya da kanser olduğunuz veya kanser gelişeceği anlamına gelmez. Pozitif sonuç, ileride kanser öncesi lezyon ya da kanser gelişme riskinizin arttığını gösterir. MedlinePlus'a göre HPV enfeksiyonunun kendisinin bir tedavisi yoktur; sonraki adımlar riskinize göre belirlenir. NHS'in tarama programında HPV pozitif sonuç ikiye ayrılır:

• HPV pozitif, hücre değişikliği yok: NHS'e göre 1 yıl sonra yeniden taramaya çağrılırsınız; HPV sürerse bir yıl sonra tekrar test yapılır. 2 yıl sonra hâlâ HPV varsa kolposkopi önerilir.
• HPV pozitif ve hücre değişikliği var: NHS'e göre rahim ağzını incelemek için kolposkopi önerilir.

MedlinePlus'a göre kolposkopide ışıklı, büyüteçli bir cihazla rahim ağzı hücreleri daha ayrıntılı incelenir; ayrıca daha sık HPV testi ya da birlikte test gerekebilir. Ayrıntı için Kolposkopi yazımıza bakabilirsiniz.

MedlinePlus'a göre hekim hangi adımın izleneceğine karar verirken önceki test sonuçlarınızı, yaşınızı ve sağlık durumunuzu göz önüne alır.

Sonuç ne zaman çıkar?

NHS'e göre sonucun ne zaman çıkacağını örneği alan hemşire ya da hekim size söyler. Sonucun beklediğinizden geç gelmesi bir sorun olduğu anlamına gelmez. Sonucunuzu nasıl öğreneceğinizi örnek alınırken sağlık ekibine sorun. Tahlil sonuçlarına erişim hakkında bilgi için e-Nabız nedir, nasıl kullanılır? yazımıza bakabilirsiniz. Sonucunuz ne olursa olsun, ne anlama geldiğini ve bir sonraki adımı hekiminizle konuşmanız önemlidir.

Belirsiz ya da yetersiz sonuç

NHS'e göre sonuç belirsizse testin 3 ay sonra tekrarlanması istenebilir. Bu, bir sorun olduğu anlamına gelmez.

HPV pozitif çıktıysa

HPV pozitif sonuç pek çok kişide kaygı ve soru işaretleri yaratır. Şunları bilmek önemlidir:

• NHS'e göre HPV pozitif sonuç, birlikte olduğunuz süre içinde eşinizin başka biriyle cinsel ilişkiye girdiği anlamına gelmez; uzun yıllardır cinsel olarak aktif olmasanız ya da yeni bir eşiniz olmasa bile HPV taşıyor olabilirsiniz.
• DSÖ'ye göre HPV enfeksiyonlarının büyük çoğunluğu vücut tarafından kontrol altına alınır; takip, süregen enfeksiyonları ve hücre değişikliklerini zamanında yakalamak içindir.
• Önerilen kontrol ve kolposkopi randevularını aksatmamak önemlidir. NHS'e göre kolposkopi randevusunu beklerken hücrelerdeki değişiklikler kötüleşmez.
• DSÖ'ye göre sigara içmemek ya da sigarayı bırakmak, süregen HPV enfeksiyonu gelişme olasılığını azaltır; bu konuda hekiminizden destek isteyebilirsiniz.