Kemik yaşı grafisi nedir? Neden çekilir, sonuç nasıl yorumlanır?

Kemik yaşı nedir?

Çocukların kemiklerinin uç kısımlarında "büyüme plakları" (epifiz plakları) adı verilen kıkırdak bölgeler bulunur. Kemiklerin boyca uzaması bu plaklar sayesinde olur. Çocuk büyüdükçe kemikler şekil değiştirir, sertleşir ve büyüme plakları giderek incelir. Ergenliğin sonunda bu plaklar kapanır ve boy uzaması durur.

KidsHealth'e göre röntgen filminde büyüme plakları daha koyu alanlar olarak görülür ve yaş ilerledikçe kapanır. Kemik yaşı, bu olgunlaşmanın hangi düzeyde olduğunu gösterir. Örneğin takvim yaşı 10 olan bir çocuğun kemik yaşı 8 ise, iskelet gelişimi yaşıtlarına göre geridedir; 12 ise ileridedir. Kemik yaşı, çocuğun gerçek yaşını değil, iskeletinin biyolojik olgunluğunu yansıtır. Aynı yaştaki iki sağlıklı çocuğun kemik yaşı birbirinden biraz farklı olabilir; bu yüzden sonuç, çocuğun genel büyüme öyküsüyle birlikte ele alınır.

Neden çekilir?

KidsHealth'e göre kemik yaşı grafisi hekimin şu konuları değerlendirmesine yardımcı olur:

• Çocuğun iskelet olgunluğunu ve büyümeyle ilgili sorunları değerlendirmek
• Çocuğun ne kadar daha büyüyebileceğini ve yaklaşık yetişkin boyunu tahmin etmek
• Ergenliğin ne zaman başlayabileceği hakkında fikir edinmek
• Ortodontik ve ortopedik tedavilerin zamanlamasını planlamak
• Büyüme hormonu eksikliği veya Turner sendromu gibi büyümeyi etkileyen durumlarda tedavinin seyrini izlemek

MedlinePlus'a göre el röntgeni, bir sağlık sorununun çocuğun olağan büyümesini engelleyip engellemediğini ve ne kadar büyüme payı kaldığını anlamak için kullanılabilir. MedlinePlus, boy kısalığının değerlendirilmesinde de genellikle sol el ve el bileği grafisinin istendiğini belirtir. Bkz. Boy kısalığı

Hazırlık gerekir mi?

Kemik yaşı grafisi için özel bir hazırlık gerekmez; aç kalmak ya da ilaçlara ara vermek söz konusu değildir. MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• El ve el bileğindeki takıları (yüzük, bilezik, saat) çıkarın.
• Gebelik olasılığı varsa (ergen kız çocuklarında) bunu sağlık ekibine bildirin.

Küçük çocuklara, elini bir süre masada kıpırdatmadan tutacağını ve bunun bir fotoğraf çekmek gibi kısa süreceğini anlatmak işbirliğini kolaylaştırır.

Nasıl çekilir?

KidsHealth'e göre çekim şöyle yapılır:

1. Çocuk bir tabureye oturur.
2. Sol elini, parmakları hafifçe açık olacak şekilde, röntgen masasının üzerine koyar.
3. Röntgen teknisyeni görüntüyü alırken çocuğun 2–3 saniye kıpırdamadan durması gerekir.
4. İlk görüntü bulanık çıkarsa ikinci bir çekim yapılabilir.

MedlinePlus'a göre el röntgeni hastanenin radyoloji bölümünde veya muayenehanede bir röntgen teknisyeni tarafından çekilir. Çekim sırasında hiçbir şey hissedilmez ya da çok az rahatsızlık duyulur.

Neden sol el? Standart atlaslar sol elin görüntüleri temel alınarak hazırlanmıştır; karşılaştırmanın doğru olması için de genellikle sol el çekilir. Çekim sırasında çocuğun yanında bir ebeveynin bulunmasına izin verilebilir; bu durumda ebeveyne de radyasyondan korunmak için koruyucu önlük verilebilir. Bunu çekimden önce sağlık ekibine sorabilirsiniz.

Sonuçlar nasıl yorumlanır?

KidsHealth'e göre radyoloji uzmanı, çocuğun el ve bilek kemiklerinin görünümünü standart atlastaki görüntülerle karşılaştırır ve en yakın eşleşmeye göre bir kemik yaşı belirler. Sonuç, takvim yaşıyla karşılaştırılır.

• Kemik yaşı takvim yaşıyla uyumlu: İskelet olgunluğu yaşıtlarıyla benzerdir.
• Kemik yaşı geride: İskelet olgunlaşması gecikmiştir. MSD Manuals'a göre büyüme hormonu eksikliğinde kemik yaşı geride bulunurken, ailesel kısa boyda kemik gelişimi genellikle yaşla uyumludur. Kemik yaşının geride olması, yapısal büyüme gecikmesi, tiroid hormonu eksikliği ve beslenme sorunları gibi durumlarda da görülebilir.
• Kemik yaşı ileride: İskelet olgunlaşması hızlanmıştır. Bu durum erken ergenlik gibi hormon değişikliklerinde görülebilir; bu çocuklarda büyüme plakları erken kapanabileceği için yetişkin boyu etkilenebilir.

KidsHealth, kemik yaşı ile takvim yaşı arasındaki farkın bir büyüme sorununa işaret edebileceğini; ancak sağlıklı çocuklarda da bir miktar farklılık görülebileceğini vurgular. Bu nedenle küçük farklılıklar her zaman bir hastalık anlamına gelmez.

Kemik yaşı sonucu; büyüme eğrisi, ergenlik bulguları, anne-baba boyları ve gerektiğinde kan testleriyle birlikte değerlendirilir. Erken ve gecikmiş ergenlik hakkında bilgi için ilgili konu sayfalarına bakabilirsiniz.

Boy tahmini nasıl yapılır?

Kemik yaşı, çocuğun ne kadar büyüme payı kaldığını tahmin etmeye yardımcı olur. Kemik yaşı geride olan bir çocuğun büyüme plakları daha uzun süre açık kalacağından, büyümesi daha uzun sürebilir. Kemik yaşı ileride olan çocukta ise büyüme daha erken tamamlanabilir.

Örneğin yapısal büyüme gecikmesi olan bir çocukta kemik yaşı geride olduğu için, çocuk yaşıtlarından kısa olsa bile ergenlik döneminde büyümeye devam edebilir. Büyümeyi etkileyen bir hastalığı olan çocuklarda ise tedavi süresince kemik yaşının nasıl değiştiğine bakılarak tedavinin büyümeye etkisi izlenir.

Bu tahminler yaklaşık değerlerdir. Ergenliğin zamanlaması, hastalıklar ve tedaviler tahmini değiştirebilir. Bu nedenle hekim, kemik yaşı grafisini belirli aralıklarla tekrarlayabilir. MedlinePlus da kemik yaşı grafisinin ilk değerlendirmede çekilebileceğini ve gerekirse zaman içinde tekrarlanabileceğini belirtir.

Radyasyon güvenli mi?

MedlinePlus'a göre el röntgeninde radyasyon maruziyeti düşüktür. Röntgen cihazları, görüntü için gereken en az radyasyonu kullanacak şekilde denetlenir. MedlinePlus, gebeler ve çocukların röntgen ışınlarına daha duyarlı olduğunu da belirtir; bu nedenle tetkik yalnızca gerektiğinde istenir. KidsHealth de bu çekimin az miktarda radyasyon içerdiğini belirtir.

Gereksiz tekrarları önlemek için daha önce çekilmiş grafilerinizi ve raporlarınızı yanınızda götürün. Radyasyon hakkında genel bilgi için bkz. Röntgen ve radyasyon

Sonuç ne zaman çıkar, sonra ne olur?

Görüntüler radyoloji uzmanı tarafından değerlendirilir ve rapor, tetkiki isteyen hekime iletilir. Sonuç olağan dışıysa hekim; tiroid fonksiyon testleri, büyüme hormonu uyarı testleri ya da genetik testler gibi ek tetkikler isteyebilir. Bkz. Büyüme hormonu uyarı testleri ve Tiroid fonksiyon testleri

Raporu kendiniz yorumlamaya çalışmak yerine, değerlendirmeyi hekiminizle birlikte yapın. Kemik yaşı yalnızca bir parçadır; asıl önemli olan çocuğun büyümesinin zaman içindeki seyridir.

Aileler için pratik öneriler

Kemik yaşı grafisi kısa ve basit bir tetkiktir; ancak sonuçların doğru yorumlanabilmesi için bazı bilgilerin hekime eksiksiz ulaşması önemlidir. Şunlar yardımcı olabilir:

• Önceki ölçümleri toplayın. Çocuğunuzun daha önceki boy ve kilo ölçümlerini (aşı kartı, okul sağlık kayıtları, e-Nabız kayıtları) yanınızda götürün. Kemik yaşı, büyüme eğrisiyle birlikte anlam kazanır. Bkz. e-Nabız nedir, nasıl kullanılır?
• Aile bilgilerini not edin. Anne ve babanın boyları ile ergenliğe giriş yaşları, hekimin sonucu yorumlamasına yardımcı olur.
• Önceki grafileri getirin. Daha önce kemik yaşı grafisi çekildiyse görüntüleri ve raporları getirmek, karşılaştırmayı kolaylaştırır ve gereksiz tekrarı önler.
• Çocuğunuza açıklayın. Çekimin birkaç saniye süreceğini ve elini yalnızca kısa bir süre kıpırdatmadan tutması gerektiğini anlatın.
• Sonucu tek başına değerlendirmeyin. Raporda yazan yaş farkı, çocuğunuzun sağlıklı olup olmadığını tek başına göstermez. Hekim görüşmesini bekleyin.