Kısaca
Büyüme hormonu uyarı testi, vücudun büyüme hormonu üretme kapasitesini ölçen bir kan testidir. Büyüme hormonu kanda gün içinde dalgalı salgılandığı için tek bir kan örneği yeterli bilgi vermez; bu nedenle hipofiz bezi, damardan verilen bir ilaçla uyarılır ve birkaç saat boyunca aralıklarla kan alınır. MedlinePlus'a göre test 2–5 saat sürer ve öncesinde 10–12 saat aç kalınması gerekir. Test çoğunlukla büyümesi yavaşlamış, yaşıtlarına göre belirgin kısa kalan çocuklarda büyüme hormonu eksikliğini araştırmak için istenir. Sonuçlar tek başına değil; büyüme eğrisi, kemik yaşı ve diğer testlerle birlikte çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından yorumlanır.
Büyüme hormonu ve uyarı testi nedir?
Büyüme hormonu, beynin altında yer alan nohut büyüklüğündeki hipofiz bezinden salgılanır. Çocuklukta kemiklerin ve dokuların büyümesinde önemli rol oynar. MedlinePlus'a göre büyüme hormonu eksikliği, hipofiz bezinin yeterli miktarda büyüme hormonu üretememesidir.
Büyüme hormonu kana gün boyunca sabit bir düzeyde değil, dalgalar hâlinde salgılanır. Rastgele bir saatte alınan tek bir kan örneğinde hormon düzeyinin düşük çıkması, sağlıklı çocuklarda da görülebilir. Bu nedenle eksiklik araştırılırken hipofiz bezi bir ilaçla "uyarılır" ve bezin buna büyüme hormonu salgılayarak yanıt verip vermediğine bakılır. MedlinePlus bu testi, vücudun büyüme hormonu üretebilme yeteneğini ölçen test olarak tanımlar.
Neden yapılır?
MedlinePlus'a göre test, temel olarak yavaş büyümeye yol açan büyüme hormonu eksikliğinin tanısında kullanılır. Hekim bu testi genellikle şu durumlarda düşünür:
- Çocuğun yaşıtlarından belirgin şekilde kısa olması ve büyüme hızının yavaş olması
- Büyüme eğrisinde persentil çizgilerinin aşağı doğru kesilmesi
- Kemik yaşının takvim yaşından geride olması
- Kandaki IGF-1 ve IGFBP-3 gibi, büyüme hormonunun etkisini yansıtan maddelerin düşük çıkması
MSD Manuals'a göre büyüme hormonu eksikliğini düşündüren yavaş büyümeye örnek olarak 4 yaşından önce yılda 6 santimetreden, 4–8 yaş arasında yılda 5 santimetreden az uzama verilir. Aynı kaynak, IGF-1 düzeyinin hipotiroidi, çölyak hastalığı ve beslenme yetersizliği gibi durumlardan da etkilenebildiğini belirtir. Bu nedenle uyarı testinden önce çoğu zaman bu olasılıklar da değerlendirilir. Boy kısalığının diğer nedenleri hakkında bilgi için bkz. Boy kısalığı
Teste nasıl hazırlanılır?
MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:
- Açlık: Testten önce 10–12 saat bir şey yenmemesi gerekir. Yiyecekler test sonuçlarını etkileyebilir. Suyla ilgili kuralı test merkezine sorun.
- İlaçlar: Kullanılan bazı ilaçlar sonuçları etkileyebilir. Çocuğunuzun kullandığı tüm ilaçları hekime bildirin; hangi ilaca devam edileceğini ya da hangisine ara verileceğini hekim söyler. Hiçbir ilacı kendi başınıza kesmeyin.
- Çocuğu hazırlamak: MedlinePlus, testin çocuğa önceden anlatılmasının kaygıyı azaltabileceğini belirtir. Testin birkaç saat süreceğini, kolunda ince bir damar yolu olacağını ve ara ara kan alınacağını yaşına uygun bir dille anlatabilirsiniz.
Uzun süre aç kalınacağı ve test birkaç saat süreceği için yanınıza çocuğunuzun sevdiği bir kitap, oyuncak ya da tablet almanız beklemeyi kolaylaştırır. Test bittikten sonra yiyebileceği bir atıştırmalık da hazırlayabilirsiniz.
Test nasıl yapılır?
MedlinePlus'ın tarif ettiği adımlar şöyledir:
- Test genellikle sabah erken saatte başlar.
- Koldaki ya da eldeki bir damara ince bir damar yolu (kateter) yerleştirilir. Böylece her kan örneği için ayrı iğne batırılması gerekmez.
- İlk kan örneği alınır; bu, başlangıç değerini gösterir.
- Hipofiz bezini uyaran bir ilaç damardan verilir. Hangi ilacın kullanılacağına hekim karar verir.
- Sonraki birkaç saat boyunca belirli aralıklarla ek kan örnekleri alınır.
- Son örnek alındıktan sonra damar yolu çıkarılır.
MedlinePlus'a göre test 2–5 saat sürer. MSD Manuals da uyarı testlerinde ilaç verildikten sonra büyüme hormonu düzeyinin birkaç saat boyunca ölçüldüğünü belirtir. Test süresince çocuk, hemşire veya sağlık ekibi tarafından izlenir; kullanılan ilaca bağlı olarak kan şekeri ve tansiyon gibi değerler de kontrol edilebilir.
MedlinePlus, uyarı için birden fazla ilaç seçeneği bulunduğunu ve hangisinin kullanılacağına hekimin karar verdiğini belirtir. Hekim sonuçları diğer bulgularla birlikte değerlendirir ve gerekli görürse ek testler isteyebilir.
Test sırasında ne hissedilir?
MedlinePlus'a göre damar yolu yerleştirilirken bazı çocuklar orta düzeyde ağrı, bazıları ise yalnızca hafif bir batma hissi duyar. Sonrasında o bölgede kısa süreli zonklama veya morluk olabilir.
Uyarı için kullanılan ilaçlar da bazı çocuklarda geçici yan etkilere yol açabilir. MedlinePlus, uyarıcı ilaçların yan etkileri olabileceğini belirtir; bunlar kullanılan ilaca göre değişir. Testte çocuğun uykulu hissetmesi, bulantı ya da baş dönmesi gibi yakınmalar olursa sağlık ekibine hemen söyleyin.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Sonuçlar ne anlama gelir?
Sonuçlar, uyarıdan sonra kanda ulaşılan büyüme hormonu düzeyine göre yorumlanır. MedlinePlus'a göre birçok laboratuvarda uyarı sonrası doruk değerin 10 ng/mL ve üzerinde olması olağan kabul edilir; bazı laboratuvarlar 7 ng/mL'yi ölçüt alır. Aynı kaynağa göre 5–10 ng/mL arasındaki değerler belirsiz sayılır, 5 ng/mL'nin altındaki değerler ise eksikliği düşündürür.
Bununla birlikte:
- Laboratuvarlar farklı ölçüm yöntemleri ve eşik değerler kullanabilir.
- Testin sonucu; kemik yaşı, büyüme hızı, IGF-1 düzeyleri ve gerekirse beyin MR'ı gibi diğer bulgularla birlikte değerlendirilir.
- MedlinePlus'a göre büyüme hormonu eksikliği düşünüldüğünde hipofiz ve çevresini görmek için beyin MR'ı ve diğer hormonların ölçümü de istenebilir.
Sonuçları kendiniz yorumlamaya çalışmak yerine, değerlendirmeyi testi isteyen hekimle birlikte yapın. Tahlil sonuçlarını okuma hakkında genel bilgi için bkz. Tahlil sonuçları nasıl okunur?
Olası riskler
MedlinePlus'a göre damar yolu ve kan almayla ilgili riskler genellikle hafiftir:
- Damar yolu bölgesinde hafif kanama veya morarma
- Damar bulmak için birden fazla iğne girişimi gerekmesi
- Bayılma ya da baş dönmesi hissi
- Deri altında kan birikmesi (hematom)
- Nadiren enfeksiyon
Bunlara ek olarak, uyarı için kullanılan ilaçların yan etkileri olabilir. Bu nedenle test, izlem olanağı bulunan bir ortamda ve sağlık ekibinin gözetiminde yapılır.
Testten sonra ne olur?
Test bittiğinde damar yolu çıkarılır ve çocuk genellikle yemek yiyebilir. Sağlık ekibi, kullanılan ilaca göre bir süre daha gözlem önerebilir. Eve döndükten sonra çocuğun dinlenmesine izin verin.
Testin sonucunda büyüme hormonu eksikliği saptanırsa MedlinePlus'a göre tedavi, evde yapılan büyüme hormonu iğneleriyle sürdürülür. MSD Manuals'a göre iğneler geleneksel olarak günde bir kez yapılır; bazı yeni türleri haftada bir kez uygulanır. Tedavi süresi ve izlem planı çocuk endokrinolojisi uzmanı tarafından belirlenir. MedlinePlus'a göre tedaviye erken başlanması sonuçları olumlu etkiler.
Kemik yaşının değerlendirilmesi hakkında bilgi için bkz. Kemik yaşı grafisi
Hekime sorabileceğiniz sorular
Test öncesi görüşmede aklınıza takılanları sormak, hem sizin hem de çocuğunuzun sürece hazırlıklı olmasını sağlar. Şu soruları not edebilirsiniz:
- Bu testi neden istiyorsunuz; daha önce hangi tetkikler yapıldı ve ne gösterdi?
- Test kaç saat sürecek, kaç kez kan alınacak?
- Açlık süresince su içilebilir mi, sabah ilaçları alınabilir mi?
- Uyarı için hangi ilaç kullanılacak ve olası yan etkileri neler?
- Test bittikten sonra ne kadar süre gözlem gerekecek?
- Sonuçlar ne zaman çıkacak ve kim tarafından açıklanacak?
- Sonuç olağan dışı çıkarsa hangi adımlar izlenecek?
Soruların yanıtlarını not almak, sonraki kontrollerde de işinize yarar.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın:
- Test sırasında veya sonrasında bilinç kaybı, nöbet ya da nefes almada güçlük
- Testten sonra eve döndüğünüzde çocuğun aşırı uykulu, uyandırılması güç olması, soğuk terleme ve titreme (kan şekeri düşüklüğü belirtileri olabilir)
Hekime başvurun:
- Çocuğunuz yaşıtlarından belirgin şekilde kısaysa ya da büyümesi yavaşladıysa
- Damar yolu bölgesinde artan kızarıklık, şişlik veya ağrı varsa
- Test sonuçlarınızı anlamakta güçlük çekiyorsanız ya da sonraki adımlarla ilgili sorularınız varsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Büyüme hormonu testi neden bu kadar uzun sürer?
Büyüme hormonu uyarıdan sonra belirli bir sürede yükselir. MedlinePlus'a göre bu nedenle birkaç saat boyunca aralıklarla kan alınır ve test 2–5 saat sürer.
Testten önce ne kadar aç kalınmalı?
MedlinePlus'a göre testten önce 10–12 saat aç kalınması gerekir. Su ve ilaçlarla ilgili kuralları testi yapacak merkeze sorun.
Test sırasında çocuğuma çok iğne batırılacak mı?
Genellikle hayır. Test başında bir damar yolu yerleştirilir ve kan örnekleri bu yoldan alınır. Damar bulmak güç olursa birden fazla girişim gerekebilir.
Tek bir testte düşük sonuç çıkması eksiklik anlamına gelir mi?
Her zaman değil. MedlinePlus'a göre bazı değerler belirsiz kabul edilir ve laboratuvarlar farklı eşikler kullanabilir. Sonuçlar diğer bulgularla birlikte yorumlanır; hekim gerekirse ek testler ister.
Test sonucu normal çıkarsa ne olur?
Büyüme hormonu yanıtı olağan çıkarsa hekim, boy kısalığının diğer nedenlerini değerlendirir ve çocuğun büyümesini izlemeye devam eder.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
