Kemik ve yumuşak doku sarkomu nedir? Belirtileri ve tedavisi

Sarkom nedir?

Vücudumuz farklı doku türlerinden oluşur. Kanserlerin büyük çoğunluğu organları ve vücut yüzeylerini döşeyen hücrelerden kaynaklanır. Sarkomlar ise vücuda şekil veren ve organları destekleyen dokulardan başlar. Bu nedenle sarkomlar kol, bacak, gövde, karın boşluğu ya da vücudun hemen her yerinde görülebilir.

Sarkomlar iki ana grupta incelenir:

• Yumuşak doku sarkomları: NHS'e göre kas ve yağ gibi yumuşak dokularda başlar. Sinir, damar ve bağ dokusundan kaynaklanan türleri de vardır.
• Kemik sarkomları (birincil kemik kanseri): Kemiğin kendisinde başlayan kanserlerdir.

Birincil ve ikincil kemik kanseri farkı

NHS, birincil kemik kanserinin kemiğin kendisinde başlayan kanser olduğunu; başka bir organda başlayıp kemiğe yayılan kanserin ise "ikincil kemik kanseri" olarak ayrı ele alındığını vurgular. Meme, prostat ya da akciğer gibi organlardan kemiğe yayılan kanserler, sarkom değildir ve tedavileri de farklıdır. Bu yazı, kemikte ya da yumuşak dokuda başlayan sarkomları anlatmaktadır.

Kemik sarkomu türleri

NHS'in birincil kemik kanseri türleri hakkındaki bilgilerine göre:

• Osteosarkom: Sıklıkla çocukları ve gençleri, özellikle 10–19 yaş arasını etkiler.
• Ewing sarkomu: Çocuklarda ve gençlerde daha sık görülür; ancak erişkinlerde de ortaya çıkabilir.
• Kondrosarkom: Kıkırdak dokusundan kaynaklanır ve genellikle 30–60 yaş arasındaki erişkinleri etkiler.

Sarkomun türü, hem tedavi planını hem de izlemi belirleyen en önemli bilgilerden biridir.

Belirtileri nelerdir?

Yumuşak doku sarkomu belirtileri

NHS'e göre en sık belirti vücudun herhangi bir yerinde fark edilen bir şişliktir. Bu şişlik:

• Genellikle derinde, deri altında bulunur
• Başlangıçta sert, ağrısı olmayan ve yerinden kolay oynamayan bir kitle şeklindedir
• Zamanla büyümeye devam eder ve ağrılı hâle gelebilir

Sarkomun yerine göre başka belirtiler de olabilir. NHS'e göre karın bölgesindeki bir sarkom karın ağrısı ve kabızlığa, akciğerlere yakın bir sarkom ise geçmeyen öksürüğe yol açabilir.

NHS, vücuttaki şişliklerin çok yaygın olduğunu ve pek çok farklı nedene bağlı olabileceğini vurgular. Örneğin yağ bezesi (lipom) gibi iyi huylu kitleler çok daha sık görülür. Bir şişlik olması sarkom olduğu anlamına gelmez; ancak hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Kemik sarkomu belirtileri

NHS'e göre kemik kanserinin başlıca belirtileri şunlardır:

• Kemik ağrısı ya da hassasiyeti: Ağrı sürekli olabilir ya da gelip gidebilir; geceleri artabilir.
• Şişlik ya da kitle: Her zaman kolayca görülmeyebilir ya da ele gelmeyebilir.
• Hareket güçlüğü: Kanser bir ekleme yakınsa eklemin hareketleri kısıtlanabilir.

Daha seyrek belirtiler şunlardır:

• İyi bir gece uykusundan sonra bile geçmeyen yorgunluk
• Ateş ve aşırı terleme
• İstemeden kilo kaybı
• Çok seyrek olarak, zayıflamış kemiğin kırılması

Çocuklarda ve gençlerde büyüme ağrısı ya da spor yaralanması sanılan, ancak geçmeyen ve gece de süren kemik ağrıları mutlaka değerlendirilmelidir.

Nedenleri ve risk etkenleri

NHS'e göre sarkomların çoğunda neden bilinmez. Bilinen risk etkenleri şunlardır:

Yumuşak doku sarkomunda (NHS):

• 65 yaşın üzerinde olmak
• Geçmişte radyoterapi almış olmak
• Tedavi edilmemiş HIV enfeksiyonu (Kaposi sarkomu denen türe yol açabilir)
• Sinirler boyunca iyi huylu tümörlerin oluştuğu kalıtsal bir hastalık olan nörofibromatozis
• Çocukluk çağında görülen seyrek bir göz kanseri olan retinoblastom

Kemik sarkomunda (NHS):

• Özellikle çocuklukta, başka bir kanser için radyoterapi ya da kemoterapi almış olmak
• Kalıtsal retinoblastom, Li-Fraumeni sendromu ve Werner sendromu gibi bazı kalıtsal durumlar
• Paget hastalığı ya da iyi huylu kemik tümörleri gibi önceden var olan kemik hastalıkları

Bu risk etkenlerinin olması, kişide mutlaka sarkom gelişeceği anlamına gelmez. Risk etkenleri olmayan kişilerde de sarkom görülebilir.

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre yumuşak doku sarkomu şüphesinde şu tetkikler yapılabilir:

• Kan testleri
• Görüntüleme: Ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) ya da MR. Kemik sarkomlarında genellikle röntgen ve MR ile değerlendirme yapılır. Bkz. MR nedir?
• Biyopsi: Kitleden bir iğneyle küçük bir doku örneği alınması ve patoloji uzmanınca incelenmesi. Sarkom tanısı ancak biyopsiyle konur.

NHS'e göre tanı konduktan sonra kanserin yayılıp yayılmadığını anlamak ve türünü belirlemek için tekrar BT, PET-BT ve genetik testler gibi ek incelemeler yapılabilir. Bkz. PET-BT nedir? NHS, tetkiklerin birkaç hafta sürebileceğini ve bu sürenin tek başına bir sorun olduğu anlamına gelmediğini belirtir.

Sarkomlar seyrek görüldüğü için tanı ve tedavinin bu konuda deneyimli bir ekip tarafından yürütülmesi önemlidir. NHS, bakımın farklı uzmanlardan oluşan bir ekip tarafından yönetildiğini ve klinik uzman hemşirenin hastanın temel iletişim kişisi olduğunu belirtir.

Tedavi seçenekleri

NHS'e göre tedavi planı; sarkomun türüne, büyüklüğüne, yerine, yayılıp yayılmadığına ve kişinin genel sağlık durumuna göre ekip tarafından belirlenir.

Cerrahi

Cerrahi, sarkom tedavisinin temel parçasıdır.

• Yumuşak doku sarkomunda: NHS'e göre cerrah, kanseri kol ya da bacağa zarar vermeden ya da onu çıkarmadan almaya çalışır. Uzvun kesilmesi (amputasyon) seyrek olarak, çoğunlukla sarkom ilk ameliyattan sonra yeniden ortaya çıktığında önerilir.
• Kemik sarkomunda: NHS'e göre etkilenen kemik bölümü çıkarılarak yerine metal bir protez ya da vücudun başka bir yerinden alınan kemik konabilir. Kanserin yaygın olduğu durumlarda amputasyon gerekebilir. Ameliyattan sonra fizik tedavi iyileşmeye yardımcı olur; gerektiğinde protez uyumu ve rehabilitasyon desteği sağlanır.

Radyoterapi

NHS'e göre yüksek enerjili ışınlarla yapılan radyoterapi; tümörü ameliyattan önce küçültmek, ameliyattan sonra tekrarlama riskini azaltmak ya da yayılmış hastalığı kontrol altına almak için kullanılabilir. Kemik sarkomlarında özellikle Ewing sarkomunda ya da ameliyatın mümkün olmadığı durumlarda kullanılır.

Kemoterapi

NHS'e göre kemoterapi özellikle Ewing sarkomunda önemli bir yere sahiptir; tümörü ameliyattan önce küçültmek ya da ameliyattan sonra tekrarlama riskini azaltmak için kullanılabilir. Yumuşak doku sarkomlarında ise NHS'e göre çoğu zaman kullanılmaz; ancak bazı türlerde, ameliyat öncesinde ya da ilerlemiş hastalıkta önerilebilir. Bkz. Kemoterapi nedir?

Hedefe yönelik ilaçlar

NHS'e göre bazı sarkom türlerinde kanserin büyümesini yavaşlatmaya yönelik hedefe yönelik ilaçlar kullanılabilir.

İzlem

NHS'e göre tedavi sırasında ve sonrasında düzenli kontroller, testler ve görüntülemeler yapılır. NHS, kontroller arasında endişe verici bir belirti fark edildiğinde bir sonraki randevuyu beklemeden ekibe haber verilmesini önerir.

Sarkomla yaşamak ve destek

Sarkom tanısı kişi ve ailesi için zorlayıcı olabilir. Tedavi süreci uzun sürebilir ve ameliyat sonrası rehabilitasyon, okul ya da iş yaşamına dönüş, beden algısındaki değişiklikler gibi konularda desteğe ihtiyaç duyulabilir. Tedavi ekibinizle; yan etkiler, beslenme, fizik tedavi ve psikolojik destek konularını konuşmaktan çekinmeyin.