Kısaca
Keloid, deride bir yara iyileşirken fazladan iz dokusu oluşması sonucu gelişen kabarık bir yara izidir. AAD'ye göre keloidi diğer izlerden ayıran en önemli özellik, ilk yaranın sınırlarını aşarak çevredeki sağlıklı deriye doğru büyümesidir. Kulak memesi delikleri, ameliyat kesileri, sivilceler, yanıklar, suçiçeği ve aşı yerleri gibi küçük ya da büyük deri yaralanmalarından sonra ortaya çıkabilir. Keloidler bulaşıcı değildir ve AAD'ye göre kansere dönüşmez; ancak kaşıntı, ağrı ve görünüm kaygısı yaratabilir. Tedavide kortizon iğneleri, dondurma, lazer, silikon jel ve baskı uygulamaları, cerrahi ve ışın tedavisi sıklıkla birlikte kullanılır. Keloidler tedaviden sonra yeniden büyüyebilir; bu nedenle tedavi planı bir uzmanla birlikte yapılmalıdır.
Keloid nedir?
MedlinePlus keloidi, derinin bir yaralanmadan sonra iyileştiği yerde gelişen fazladan iz dokusu olarak tanımlar. Normalde bir yara iyileşirken vücut yaralı bölgeyi onarmak için kolajen adlı bir protein üretir ve iz zamanla düzleşip solar. Keloidde ise bu onarım süreci durması gereken yerde durmaz; kolajen üretimi devam eder ve iz kabarık, sert bir kitleye dönüşür.
Keloid ile hipertrofik skar arasındaki fark
Kabarık yara izlerinin iki türü vardır ve bunlar sık karıştırılır:
- Hipertrofik skar (kabarık iz): AAD'ye göre genellikle yaralanmadan sonraki 1–2 ay içinde ortaya çıkar, yaranın sınırları içinde kalır ve zamanla kendiliğinden düzleşip solma eğilimindedir.
- Keloid: AAD'ye göre yaralanmadan aylar sonra ortaya çıkabilir, aylar ya da yıllar içinde yavaş yavaş büyür, ilk yaranın sınırlarını aşar ve kendiliğinden solmaz; görünümünü azaltmak için tedavi gerekir.
Bu ayrım, tedavi seçiminde ve beklentileri belirlemede önemlidir.
Belirtileri: keloid nasıl görünür?
MedlinePlus ve AAD'nin tarif ettiği başlıca özellikler şunlardır:
- Yara yerinde kabarık, sert ve parlak bir iz
- Ten renginde, kırmızı ya da pembe renk; zamanla koyulaşabilir
- MedlinePlus'a göre yumrulu, düzensiz bir yüzey
- Kaşıntı, hassasiyet ve giysilerin sürtünmesiyle tahriş
- AAD'ye göre büyüme döneminde ağrı ya da rahatsızlık; büyüme durduğunda ağrı genellikle azalır
AAD'ye göre keloidin şekli bulunduğu yere göre değişir. Kulak memesinde genellikle yuvarlak bir kitle şeklindeyken, omuz ve göğüs ön yüzünde dökülmüş ve sertleşmiş bir sıvıya benzer biçimde yayılabilir. MedlinePlus, keloid oluşurken ilk bir yıl içinde güneşe maruz kalırsa izin kalıcı olarak koyulaşabileceğini belirtir.
Keloid neden olur?
MedlinePlus ve AAD'ye göre keloidler deride iz bırakabilecek hemen her yaralanmadan sonra gelişebilir:
- Kulak ve vücut piercingleri
- Ameliyat kesileri
- Sivilceler (akne). Bkz. Akne (sivilce) neden olur?
- Yanıklar
- Suçiçeği yaraları
- Aşı yerleri
- Çizikler ve küçük kesikler
- Dövmeler
Bazı kişilerde keloid çok küçük bir yaralanmadan sonra bile gelişebilir; kişi bu yaralanmayı hatırlamayabilir.
Kimlerde daha sık görülür?
AAD'ye göre keloidler her etnik kökenden insanda görülebilir; ancak siyahi kişilerde daha sıktır. Asya, Latin Amerika ve Akdeniz kökenli kişilerde de yatkınlık daha fazladır. MedlinePlus'a göre keloid 30 yaşından küçüklerde daha sık görülür.
AAD ve MedlinePlus'a göre keloidler ailede görülme eğilimindedir. AAD, keloidi olan kişilerin yaklaşık üçte biri ile yarısının ailesinde de keloid bulunduğunu belirtir. Daha önce keloid geliştirmiş bir kişinin yeni yaralanmalarda yine keloid geliştirme olasılığı daha yüksektir.
Bu konuda
Keloid ve kabarık yara izi konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
MedlinePlus'a göre hekim keloidi genellikle deriye bakarak tanır. İzin görünümü, ne zaman ortaya çıktığı, nasıl büyüdüğü ve hangi yaralanmadan sonra geliştiği değerlendirilir. Görünüm alışılmadıksa ya da başka bir deri büyümesinden şüpheleniliyorsa, MedlinePlus'a göre deri biyopsisi yapılabilir.
Tedavi seçenekleri
AAD'ye göre keloidlerin tedavisi zordur ve deri hastalıkları uzmanları sonuçları iyileştirmek için çoğu zaman birden fazla yöntemi birlikte kullanır. MedlinePlus ve AAD'nin andığı başlıca seçenekler şunlardır:
- Kortizon (kortikosteroid) iğneleri: AAD'ye göre tedavinin temel parçalarından biridir. İlaç doğrudan keloidin içine enjekte edilir; izin küçülmesine, kaşıntı ve ağrının azalmasına yardımcı olabilir. Genellikle belirli aralıklarla bir dizi enjeksiyon yapılır.
- Dondurma (kriyocerrahi): AAD'ye göre küçük keloidlerde daha iyi sonuç verir. AAD, bu yöntemin kalıcı renk açılmasına yol açabileceği için koyu tenli kişilerde önerilmediğini belirtir.
- Lazer tedavisi: AAD'ye göre keloidin yüksekliğini azaltabilir ve rengini soldurabilir; genellikle kortizon iğneleri ya da baskı tedavisiyle birlikte kullanılır.
- Silikon jel ve silikon yapraklar: MedlinePlus ve AAD'ye göre keloidi düzleştirmeye ve yeni keloid oluşumunu önlemeye yardımcı olabilir.
- Baskı uygulamaları: AAD'ye göre baskı küpeleri, baskılı pansumanlar ya da giysiler, özellikle ameliyattan sonra keloidin yeniden büyümesini önlemek için kullanılır. Gün boyunca uzun saatler takılması gerektiğinden zorlayıcı olabilir.
- Cerrahi çıkarma: AAD'ye göre keloid ameliyatla çıkarılabilir; ancak iz dokusu sıklıkla yeniden büyür. Bu nedenle ameliyattan sonra genellikle baskı, kortizon iğnesi ya da dondurma gibi ek tedaviler uygulanır.
- Işın tedavisi (radyoterapi): MedlinePlus ve AAD'ye göre özellikle ameliyattan sonra yeniden büyümeyi önlemek için kullanılabilir. AAD, bu yöntemin deri hasarı gibi yan etkileri ve seyrek de olsa kanser riski olduğunu, günümüzde riskleri azaltan önlemlerle uygulandığını belirtir.
- İple bağlama (ligatür): AAD'ye göre sapı olan keloidlerin tabanına cerrahi iplik bağlanarak zamanla kopması sağlanabilir.
Tedavide gerçekçi beklentiler
MedlinePlus, cerrahi ve bazı diğer tedavilerin keloidi daha da büyütebileceğini belirtir. AAD de keloidlerin tedaviden sonra yeniden büyüyebileceğini ve yalnızca cerrahiyle çıkarılan keloidlerin büyük çoğunluğunun geri döndüğünü vurgular. Bu nedenle tedavinin amacı çoğu zaman keloidi küçültmek, şikâyetleri azaltmak ve yeniden büyümesini önlemektir. Tedavi seçeneklerini, olası yan etkileri ve izlem planını deri hastalıkları ya da plastik cerrahi uzmanıyla ayrıntılı konuşmak önemlidir.
Keloidden korunma
Keloid eğilimi olan kişiler yeni keloid oluşma riskini azaltmak için şunlara dikkat edebilir:
- Gereksiz yaralanmalardan kaçının: AAD, keloid öyküsü olan kişilerin gelecekte yeni keloidler gelişebileceğini bilmesi ve önlem alması gerektiğini belirtir. Piercing ve dövme gibi isteğe bağlı işlemleri yaptırmadan önce bu riski düşünün.
- Ameliyat öncesinde bilgi verin: Planlanan bir ameliyat varsa hekiminize keloid eğiliminizi söyleyin; yara bakımı ve önleyici yöntemler buna göre planlanabilir.
- Oluşmaya başlayan izleri kapatın: MedlinePlus'a göre oluşmaya başlayan keloidin üzeri yama ya da bantla kapatılabilir.
- Güneşten koruyun: MedlinePlus, yeni izlerin en az 6 ay boyunca güneşten korunmasını önerir; çocuklarda bu süre 18 aya kadar uzayabilir. Bkz. Güneş kremi nasıl seçilir ve sürülür?
- Sivilceleri sıkmayın: Sivilcelerin sıkılması deri hasarını artırabilir; aknenin erken tedavisi iz riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
- Silikon ürünler: AAD'ye göre silikon jel yapraklar yaralanmadan sonra keloid oluşumunu önlemeye yardımcı olabilir; kullanım için hekiminize danışın.
Keloidle günlük yaşam
Keloidler özellikle yüz, boyun, göğüs ve kulak gibi görünür bölgelerde olduğunda kişinin kendini rahatsız ya da kaygılı hissetmesine yol açabilir. Keloidin üzerine sürtünen sıkı giysi, sutyen askısı, kemer ya da çanta askısından kaçınmak tahrişi ve kaşıntıyı azaltabilir. Keloidi kaşımak, kurcalamak ya da evde kesmeye çalışmak yeni yaralanmalara ve izin büyümesine neden olabilir. Kaşıntı ve ağrı günlük yaşamınızı etkiliyorsa ya da görünüm kaygısı sizi zorluyorsa bunu hekiminizle konuşmaktan çekinmeyin; uygun tedaviyle şikâyetler çoğu zaman hafifletilebilir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
MedlinePlus'a göre keloid geliştiyse ve aldırmak istiyorsanız ya da yeni belirtiler ortaya çıktıysa hekiminize başvurun. Ayrıca şu durumlarda değerlendirme isteyin:
- Yara izi ilk yaranın sınırlarını aşarak büyüyorsa
- İz kaşıntılı, ağrılı ya da hassassa
- Keloid hareketi kısıtlıyor ya da giysilere takılıp tahriş oluyorsa
- İzde kanama, yara açılması ya da hızlı büyüme varsa
- Keloid eğiliminiz varsa ve ameliyat, piercing ya da başka bir işlem planlıyorsanız
Keloidler acil bir durum değildir. Ancak yeni bir ameliyat ya da işlem yerinde hızla artan kızarıklık, şişlik, akıntı ve yüksek ateş gelişirse, ateşe titreme ve bilinç bulanıklığı eşlik ederse beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Keloid kansere dönüşür mü?
Hayır. AAD'ye göre keloidler bulaşıcı değildir ve kansere dönüşmez. Ancak görünümü değişen ya da hızla büyüyen bir iz hekime gösterilmelidir.
Keloid kendiliğinden geçer mi?
AAD'ye göre keloidler, hipertrofik skarlardan farklı olarak kendiliğinden solmaz; görünümünü azaltmak için tedavi gerekir.
Keloid ameliyatla alınırsa tekrar eder mi?
Edebilir. AAD'ye göre yalnızca cerrahiyle çıkarılan keloidlerin büyük çoğunluğu geri döner. Bu nedenle cerrahi genellikle kortizon iğnesi, baskı ya da ışın tedavisi gibi ek yöntemlerle birlikte uygulanır.
Küpe deliğinde keloid neden olur?
Kulak memesi delindiğinde oluşan küçük yara, keloid eğilimi olan kişilerde fazla iz dokusu oluşumunu tetikleyebilir. AAD'ye göre kulak memesindeki keloidler genellikle yuvarlak bir kitle şeklindedir.
Keloid için hangi doktora gidilir?
Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanı ya da plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanı keloidi değerlendirip tedavi planlayabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
