Kısaca
Skar revizyonu, bir yaralanma, yanık, ameliyat ya da sivilce sonrası kalan ve görünümü bozan veya hareketi kısıtlayan yara izlerinin düzeltilmesine yönelik işlemlerin genel adıdır. Halk arasında "yara izi düzeltme" ya da "iz düzeltme" olarak bilinir. MedlinePlus'a göre kabarık izlerde (keloid ve hipertrofik iz), kalınlaşmış izlerde ve vücudun diğer bölümlerini çekerek hareketi kısıtlayan izlerde uygulanır. Yöntemler; silikon jeller, iğne tedavileri, lazer ve cilt yüzeyini yenileyen işlemlerden izin cerrahi olarak çıkarılmasına ve deri grefti ya da flep gibi ameliyatlara kadar uzanır. NHS'e göre izlerin çoğu zamanla solar ve bu süreç 2 yıl ya da daha uzun sürebilir. Amerikan Plastik Cerrahlar Derneği (ASPS), bir izin tamamen silinemeyeceğini; ancak görünümünün iyileştirilebileceğini vurgular.
Yara izi nedir, neden oluşur?
MedlinePlus'a göre yara izi (skar), deri bir yaralanma ya da ameliyattan sonra iyileşirken oluşur. İzin ne kadar belirgin olacağı; yaranın büyüklüğüne, derinliğine ve yerine, kişinin yaşına ve deri rengi gibi özelliklere bağlıdır. MedlinePlus'a göre izler zamanla küçülür ve daha az belirgin hâle gelir. ASPS'ye göre ise bazı izler büyüklükleri, şekilleri ya da yerleri nedeniyle dikkat çeker; kabarık ya da çökük olabilir, renk ve doku bakımından çevre deriden ayrılabilir. Kontraktür denen izler ise hareketi kısıtlayabilir.
İz türleri
NHS ve ASPS'nin tanımladığı başlıca iz türleri şunlardır:
- İnce çizgi şeklindeki izler: Başlangıçta hafif kabarıktır; zamanla düzleşir ve solar.
- Çökük (atrofik) izler: Sivilce ya da su çiçeği sonrası görülebilen, ciltte çukurluk şeklindeki izler. Bkz. Akne (sivilce)
- Hipertrofik izler: Kabarık ve serttir; ancak yaranın sınırları içinde kalır. NHS'e göre zamanla solabilir.
- Keloid: Kabarık ve serttir; yaranın sınırlarının dışına taşarak büyür. NHS'e göre tedavi edilmeden genellikle düzleşmez ve solmaz.
- Kontraktür (büzüşme) izleri: NHS'e göre çoğunlukla yanıklardan sonra görülür; deride gerginlik hissi oluşturur ve hareketi kısıtlayabilir.
Hangi durumlarda yapılır?
MedlinePlus'a göre skar revizyonu şu durumlarda düşünülebilir:
- Keloidler (MedlinePlus'a göre keloidlerin yeniden oluşma eğilimi vardır)
- Kalınlaşmış izler
- Derinin doğal gerginlik çizgilerine açılı uzanan izler
- Çevredeki yapılarda şekil bozukluğuna yol açan ya da normal hareketi veya işlevi kısıtlayan izler
ASPS'ye göre hem görünümü hem de işlevi etkileyen izlerde uygulanabilir. İşlemin amacı izi tamamen yok etmek değil; daha az belirgin, daha düz ve çevre deriyle daha uyumlu hâle getirmek ya da hareketi rahatlatmaktır.
Ne zaman yapılmalı?
MedlinePlus'a göre skar revizyonunun ne zaman yapılacağı her zaman net değildir. İzler zamanla küçülür ve daha az fark edilir hâle gelir; bu nedenle ameliyat için izin renginin açılması beklenebilir. MedlinePlus, bunun yara iyileştikten sonra birkaç ay hatta bir yıl sürebildiğini ve bazı izlerde revizyonun iz olgunlaştıktan 60–90 gün sonra ya da daha geç yapılmasının en uygunu olduğunu belirtir. NHS de izlerin solmasının 2 yıl ya da daha uzun sürebileceğini belirtir.
MedlinePlus her izin farklı olduğunu vurgular. Zamanlama izin türüne, yerine ve yol açtığı sorunlara göre değişebilir; bu kararı cerrahınızla birlikte verirsiniz.
Kimler için uygundur?
ASPS'ye göre skar revizyonu her yaşta düşünülebilir. Uygun adaylar şu özellikleri taşır:
- Vücudunun herhangi bir yerindeki bir izden rahatsızlık duyması
- Genel sağlığının iyi olması
- Sigara içmemesi
- Ameliyattan olumlu ve gerçekçi beklentileri olması
- Tedavi edilecek bölgede aktif sivilce ya da başka bir cilt hastalığı bulunmaması
Ameliyat dışı yöntemler
NHS ve ASPS'nin saydığı ameliyat dışı seçenekler şunlardır:
- Silikon jel ve yapraklar: NHS ve MedlinePlus, silikon içeren örtü ve jelleri izin görünümünü iyileştirmeye yardımcı yöntemler arasında sayar.
- Baskı tedavisi: ASPS'ye göre bantlar ve dışarıdan baskı uygulamaları yara iyileşmesine yardımcı olabilir. MedlinePlus masaj ve baskı tedavisini de sayar.
- Kortizon (steroid) iğneleri ya da kremleri: ASPS'ye göre kortizon iğneleri kolajen yapımını azaltarak kabarık izlerin büyüklüğünü ve dokusunu değiştirebilir.
- Dolgu iğneleri: ASPS'ye göre çökük izleri doldurmak için kullanılabilir. Etkisi kullanılan maddeye ve ize göre üç aydan birkaç yıla kadar sürebilir; sonucu korumak için tedavinin tekrarlanması gerekir.
- Dondurma tedavisi (kriyoterapi): NHS bunu da tedavi seçenekleri arasında sayar.
- Lazer ve ışık tedavileri: ASPS'ye göre cilt yüzeyinde yeni ve sağlıklı deri oluşumunu destekleyen değişikliklere yol açar. MedlinePlus mikroiğneleme ve lazerin kolajen yapımını uyardığını belirtir.
- Cilt yüzeyini yenileyen işlemler: ASPS'ye göre dermabrazyon (cildin mekanik olarak aşındırılması) ve kimyasal soyma (peeling) yüzeydeki düzensizlikleri yumuşatabilir. Ciltte renk koyulaşmasında açıcı kremler kullanılabilir.
- Kamuflaj: NHS'e göre özel krem ve pudralarla iz kapatılabilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Cerrahi yöntemler
Daha derin ya da geniş izlerde ameliyat gerekebilir. ASPS ve MedlinePlus'a göre başlıca cerrahi yöntemler şunlardır:
- İzin çıkarılıp yeniden dikilmesi (eksizyon): Eski iz cerrahi olarak çıkarılır ve yara özenli tekniklerle yeniden kapatılır.
- Z-plasti ve W-plasti: MedlinePlus'a göre Z-plastide izin iki yanına küçük kesiler yapılarak V harfi şeklinde deri flepleri oluşturulur; böylece iz derinin doğal kıvrımlarını daha çok izleyecek şekilde yeniden yönlendirilir ve izdeki gerginlik azaltılır, ancak iz bu sırada uzar. MedlinePlus bu yöntemi, yanık gibi büyük yaralanmalardan sonra kas, eklem ve tendon hareketini kısıtlayan (kontraktür) izler bağlamında anlatır.
- Deri grefti: Vücudun başka bir bölgesinden alınan ince bir deri parçasının iz bölgesine aktarılması.
- Flep ameliyatı: MedlinePlus'a göre deri, yağ, sinir, damar ve kas dokusunun tüm kalınlığıyla vücudun sağlıklı bir bölgesinden yaralı bölgeye taşınmasıdır. Greft ve flep, ilk yaralanmada geniş bir deri alanı kaybedildiğinde ve asıl amaç görünümden çok işlevi düzeltmek olduğunda kullanılır.
- Doku genişletme: MedlinePlus'a göre iz bölgesinin yanındaki derinin altına yerleştirilen silikon bir balon, zamanla tuzlu suyla doldurularak sağlam derinin genişlemesi sağlanır; ardından bu deri izin yerine kullanılır.
ASPS'ye göre işlem lokal anestezi, damardan verilen sakinleştirici ilaçlar ya da genel anestezi altında yapılabilir.
İşlem sonrası bakım
ASPS'ye göre cerrahi revizyondan sonraki ilk iyileşme döneminde bölgede şişlik, renk değişikliği ya da rahatsızlık olabilir ve bu dönem 1–2 hafta sürebilir. Yeni iz sonraki haftalarda incelmeye ve solmaya devam eder. ASPS'ye göre son sonucun ortaya çıkması birkaç ay sürebilir; bazı durumlarda yeni izin tamamen olgunlaşıp solması bir yılı bulabilir. Aynı kaynak, bazı durumlarda tek bir işlemle istenen sonuca ulaşılamayabileceğini de belirtir.
MedlinePlus'a göre:
- Keloid revizyonundan sonra keloidin geri gelmesini önlemek için bölgeye baskılı ya da elastik bir pansuman konabilir; diğer revizyonlarda hafif bir pansuman uygulanır.
- Dikişler yüzde genellikle 3–4 gün, diğer bölgelerde 5–7 gün sonra alınır.
- Eklemde uzun süreli sertlik varsa ameliyattan sonra fizik tedavi gerekebilir.
- İyileşme döneminde izi geren etkinliklerden kaçınılmalıdır.
- Güneş koruyucu kullanılmalıdır; güneş iz rengini koyulaştırabilir.
NHS'in yara izlerinin bakımı için önerileri şunlardır:
- Yara tamamen kapandıktan sonra iz bölgesine su bazlı bir kremle günde birkaç kez, her seferinde 10 dakikaya kadar masaj yapılabilir.
- İz en az 1 yıl boyunca güneşten korunmalıdır; en az 30 koruma faktörlü güneş kremi kullanılabilir ya da iz giysi veya örtüyle kapatılabilir.
Olası riskler
MedlinePlus ve ASPS'nin saydığı riskler şunlardır:
- İzin yeniden oluşması ya da keloid gelişmesi
- Yara kenarlarının ayrılması ve iyileşmede gecikme
- Güneşe maruz kalan izin koyulaşması
- Enfeksiyon, kanama, kan birikmesi (hematom) ve sıvı birikmesi (seroma)
- Ciltte uyuşma ya da his değişikliği
- Ciltte renk değişikliği ya da uzun süren şişlik
- Deri kaybı ve yağ dokusunda doku ölümü (yağ nekrozu)
- İki taraf arasında farklılık
- Anesteziye bağlı riskler, kan pıhtısı
- Süregen ağrı
- Beklenenin altında sonuç ve yeniden işlem gerekmesi
ASPS'nin vurguladığı gibi, bir iz tamamen silinemez. Gerçekçi beklentilerle karar vermek önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın:
- Geniş yanık, yanığın yüz, el, ayak ya da genital bölgede olması veya duman solunması ile birlikte nefes darlığı
- ASPS'ye göre işlem sonrası nefes darlığı, göğüs ağrısı ya da olağandışı kalp atışları
Kısa sürede hekime başvurun (NHS):
- İz şişmiş, ısınmış ya da iltihaplı akıntı varsa (enfeksiyon belirtisi olabilir)
- İşlem sonrası yarada artan kızarıklık, ağrı ya da ateş varsa
Hekime başvurun:
- NHS'e göre iz ağrılıysa ya da sizi rahatsız ediyorsa
- İz büyümeye devam ediyorsa ya da yaranın sınırlarını aşıyorsa
- İz bir eklemin hareketini kısıtlıyorsa
- Var olan bir izde renk ya da şekil değişikliği, kanama ya da iyileşmeyen yara oluştuysa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Yara izi tamamen silinebilir mi?
Hayır. ASPS'ye göre skar revizyonu izin görünümünü iyileştirebilir; ancak bir iz tamamen silinemez.
Skar revizyonu için ne kadar beklemek gerekir?
MedlinePlus'a göre ameliyat için izin renginin açılmasını beklemek gerekebilir ve bu, yara iyileştikten sonra birkaç ay hatta bir yıl sürebilir; bazı izlerde revizyonun iz olgunlaştıktan 60–90 gün sonra ya da daha geç yapılması en uygunudur.
Keloid tekrarlar mı?
MedlinePlus'a göre keloidlerin yeniden oluşma eğilimi vardır ve revizyondan sonra iz ya da keloid yeniden gelişebilir. Bu nedenle keloid revizyonundan sonra bölgeye baskılı ya da elastik bir pansuman konabilir.
Silikon jel yara izine iyi gelir mi?
NHS ve MedlinePlus silikon örtü ve jelleri izin görünümünü iyileştirmeye yardımcı yöntemler arasında sayar. Kullanım süresini hekiminize danışın.
Yara izi düzeltme için hangi doktora gidilir?
ASPS, skar revizyonunu plastik cerrahların yaptığı bir işlem olarak tanımlar. NHS'e göre aile hekimi, iz ağır ya da rahatsız ediciyse tedavi önerebilir ya da sizi bir uzmana yönlendirebilir. ASPS'ye göre uygulanacak teknik izin türüne göre belirlenir.
İz düzeltme işleminden sonra iz ne zaman solar?
ASPS'ye göre ilk iyileşme 1–2 hafta sürer; son sonucun ortaya çıkması birkaç ay alabilir ve bazı durumlarda yeni izin tamamen solması bir yılı bulabilir. Bu dönemde izi güneşten korumak önemlidir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
