ICD (şok cihazı) takılması: nasıl yapılır, sonrasında neler olur?

ICD nedir, nasıl çalışır?

NHLBI ICD'yi, göğse cerrahi olarak yerleştirilen ve kalp durmasını ya da hayatı tehdit eden bir ritim bozukluğunu kendiliğinden algılayacak şekilde önceden programlanmış küçük bir cihaz olarak tanımlar. Cihaz bu durumda ritim bozukluğunu durdurmak ya da kalbi yeniden çalıştırmak için yüksek enerjili bir elektrik uyarısı gönderir.

MedlinePlus'a göre bir ICD şu parçalardan oluşur:

• Uyarı üreteci (jeneratör): Büyük bir cep saati büyüklüğündedir; pili ve kalbin elektriksel etkinliğini okuyan elektronik devreleri içerir.
• Elektrotlar (teller): Toplardamarlar yoluyla kalbe uzanır ve kalbi cihazın geri kalanına bağlar. ICD'de 1, 2 ya da 3 elektrot bulunabilir.
• Kalp pili işlevi: Çoğu ICD'de yerleşik bir kalp pili özelliği de bulunur. MedlinePlus'a göre kalp çok yavaş ya da çok hızlı attığında ya da cihaz şok verdikten sonra kalbin uyarılması gerekebilir.

MedlinePlus'a göre deri altı (subkutan) ICD adı verilen özel bir türde tel, kalbin içine değil, göğüs kemiğinin solundaki dokuya yerleştirilir; bu tür ICD kalp pili işlevi göremez. Bazı hastalıklarda defibrilatörü ve kalbin daha uyumlu atmasına yardımcı olan iki karıncıklı kalp pilini birleştiren özel bir cihaz da takılabilir.

NHLBI'a göre ventriküler taşikardi kalbin çok hızlı atmasına, ventriküler fibrilasyon ise karıncıkların kan pompalamak yerine titreşmesine yol açan iki tehlikeli ritim bozukluğudur ve kalp durmasına en sık yol açan ritimlerdir. Bu ritimler hakkında bilgi için bkz. Kalp ritim bozukluğu (aritmi)

Kalp pilinden farkı nedir?

NHLBI'a göre ICD'nin temel görevi hayatı tehdit eden ritimleri algılayıp yüksek enerjili elektrik uyarısıyla durdurmaktır. Bazı ICD'ler ayrıca düşük enerjili elektrik uyarıları vererek kalbin normal ritimde atmasına yardımcı olur; yani kalp pili gibi de çalışır. MedlinePlus da bu cihazların çoğunun kalp pili olarak da çalışabildiğini belirtir.

Giyilebilir defibrilatör

NHLBI, vücuda takılmayan, yelek gibi giyilen ve şarj edilebilir pille çalışan giyilebilir kardiyoverter defibrilatörlerden (WCD) de söz eder. NHLBI'a göre bu cihazlar genellikle kısa süreli kullanım içindir ve yalnızca giyildiklerinde koruma sağlar.

ICD kimlere takılır?

MedlinePlus'a göre ICD, ventriküler taşikardi ya da ventriküler fibrilasyon gibi hayatı tehdit eden bir ritim bozukluğu nedeniyle ani kalp ölümü riski yüksek olan kişilere takılır. Riskin yüksek olabileceği durumlar şunlardır:

• Daha önce kalp durması geçirmiş kişiler (NHLBI)
• Daha önce bu tehlikeli ritim bozukluklarından birini yaşamış kişiler
• Kalbi zayıflamış, büyümüş ve kanı iyi pompalayamayan kişiler; MedlinePlus'a göre bu durum geçirilmiş kalp krizlerine, kalp yetmezliğine ya da kalp kası hastalığına (kardiyomiyopati) bağlı olabilir. Bkz. Kalp yetmezliği belirtileri ve tedavisi ve Kardiyomiyopati nedir?
• Doğuştan bir kalp sorunu ya da genetik bir hastalığı olan kişiler

NHLBI'a göre defibrilatörler, bilinen bir ritim bozukluğu ya da hayatı tehdit eden ritim bozukluğu riski yüksek olan kişilerde ani ölüm riskini azaltabilir. Size uygun olup olmadığını kardiyoloğunuzla konuşun. Ritim bozukluklarının değerlendirilmesinde kullanılan bir inceleme için bkz. Elektrofizyolojik çalışma (EPS)

İşlem öncesi hazırlık

MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Reçetesiz aldıklarınız ve bitkisel ürünler dahil kullandığınız tüm ilaçları hekiminize bildirin.
• İşlemden önceki gün soğuk algınlığı, grip, ateş, uçuk ya da başka bir hastalığınız olursa ekibe haber verin.
• İşlemden önceki gün duş alıp saçınızı yıkayın; boyundan aşağı tüm vücudunuzu özel bir sabunla yıkamanız istenebilir.
• Enfeksiyona karşı antibiyotik almanız istenebilir.
• Genellikle işlemden önceki gece yarısından sonra sakız ve nane şekeri dahil hiçbir şey yememeniz ve içmemeniz istenir. Ağzınız kurursa suyla çalkalayabilirsiniz; ancak yutmamaya dikkat edin.
• Almanız söylenen ilaçları işlem günü az bir yudum suyla alın.

NHLBI'a göre işlemden sonra yeniden araç kullanmaya ne zaman başlayabileceğiniz birkaç etkene bağlıdır; bu nedenle eve dönüşünüzü önceden planlayın.

ICD nasıl takılır?

MedlinePlus'a göre ICD'yi çoğunlukla bir kardiyolog ya da cerrah takar ve kişi işlem sırasında uyanıktır. İşlem genel olarak şu adımlarla yapılır:

1. Köprücük kemiğinin altındaki göğüs bölgesi uyuşturulur; böylece ağrı hissedilmez.
2. Bu bölgede deride bir kesi yapılır.
3. Uyarı üreteci için deri ve kasın altında bir boşluk oluşturulur; bu boşluk çoğu zaman sol omuz yakınındadır.
4. Elektrot bir toplardamara, oradan da kalbe yerleştirilir; bu sırada göğüs içini görmek için özel bir röntgen kullanılır.
5. Elektrotlar uyarı üretecine ve kalp piline bağlanır.

MedlinePlus'a göre işlem çoğunlukla 2–3 saat sürer.

İşlemden sonra iyileşme

MedlinePlus'a göre ICD takılan kişilerin çoğu 1 gün sonra taburcu olur ve kısa sürede olağan etkinlik düzeyine döner; tam iyileşme yaklaşık 4–6 hafta sürer. Bu dönemde:

• Kolunuzu koruyun: Cihazın takıldığı taraftaki kolu ne kadar kullanabileceğinizi kardiyoloğunuza ya da cerrahınıza sorun. MedlinePlus'a göre 2–3 hafta boyunca 4,5–6,75 kilogramdan ağır bir şey kaldırmamanız ve kolunuzla itme, çekme ya da bükme hareketlerinden kaçınmanız; birkaç hafta boyunca da kolunuzu omuz hizasının üzerine kaldırmamanız önerilebilir.
• Yaranıza bakın: Kesi yerinin bakımıyla ilgili size verilen talimatlara uyun; yara enfeksiyonu olası riskler arasındadır.
• Araç kullanma: NHLBI'a göre ABD'de birçok eyalette, kalp durması ya da tehlikeli bir ritim bozukluğu nedeniyle ICD takılan kişilerin yeniden araç kullanmadan önce 6 ay beklemesi gerekir; cihaz yüksek enerjili bir şok verirse de 6 ay beklemek gerekebilir. ICD taşıyan kişilerin ticari araç kullanmasına yasal olarak izin verilmez. İlk kalp durmasını önlemek amacıyla ICD takılan kişilere hekim, işlemden sonra araç kullanmak için bir hafta beklemelerini önerebilir. NHLBI, bazı hekimlerin yasal kısıtlamaları bilmeyebileceğini ve bu bilgiyi kişinin kendisinin de araştırması gerekebileceğini belirtir. Türkiye'deki kurallar ve sizin durumunuz için ne zaman araç kullanabileceğinizi hekiminize sorun.

ICD ile yaşam

Düzenli kontroller

NHLBI'a göre ICD takıldıktan sonra en az 6 ayda bir hekim kontrolü gerekir. Bu kontrollerde cihazın düzgün çalışıp çalışmadığı ve pili kontrol edilir, uzaktan izlem cihazı verildiyse kayıtları incelenir, kalbin elektriksel etkinliğindeki değişiklikler için EKG gibi testler istenebilir ve düzensiz atımları azaltmak için ilaçlar düzenlenebilir. MedlinePlus'a göre kardiyolog, cihazın kalp atışını doğru algılayıp algılamadığına, kaç şok verildiğine ve pilde ne kadar güç kaldığına bakar. NHLBI'a göre cihaz ayarı ve ilaçlar düzensiz ritimleri azaltmazsa hekim kateter ablasyonu önerebilir.

Pil ömrü

NHLBI'a göre ICD pilleri 5 ile 7 yıl arasında dayanır; aynı kaynak, çalışmalara göre bir ICD'nin ortalama 5–6 yıl kullanılabildiğini de belirtir. Cihazın ömrü türüne, verdiği şok sayısına ve kalbin ne kadar uyarıya ihtiyaç duyduğuna bağlıdır. Pil bittiğinde değiştirilmesi için ameliyat gerekir; teller ya da cihazın kendisinin de değiştirilmesi gerekebilir. Pil değişiminin ne zaman gerekeceğini kontrollerinizde hekiminize sorabilirsiniz.

Elektromanyetik kaynaklar

NHLBI'ın önerileri şunlardır:

• Cep telefonunu ve kulaklıkları cihazdan en az yaklaşık 15 santimetre (6 inç) uzakta tutun. ICD'niz göğsün sol tarafındaysa telefonu sağ kulağınıza tutun; kulaklıkları göğüs cebinde taşımayın.
• Havalimanı metal dedektörlerinden zarar görme riski düşüktür; yine de cihaz kartınızı gösterebilir ve gerekirse farklı bir arama yöntemi isteyebilirsiniz.
• Tıbbi işlemlerden önce hekiminize ve cihaz üreticisine danışın; bazı işlemler ICD'nin çalışmasını durdurabilir. Örneğin MR bazı ICD'leri etkileyebilir; NHLBI'a göre yeni modellerle MR güvenle yapılabilir, eski modellerde de gerekli önlemler alınarak yapılabilir.
• Benzinli ya da elektrikli aletlerin ve araç motorlarının yakınında dikkatli olun; çalışan araç motorunun üzerine eğilmeyin.

Fiziksel aktivite ve cinsel yaşam

NHLBI'a göre ICD taşıyan kişilerin çoğu, yorucu etkinlikler dahil spor ve egzersiz yapabilir; ancak cihaza zarar verebilecek ya da kalpteki telleri gevşetebilecek tam temaslı sporlardan kaçınmak gerekebilir. Hekiminiz cihaz ayarlarını kontrol etmek için efor testi isteyebilir. NHLBI'a göre cihaz taşıyan kişilerin çoğu için cinsel etkinlik riskli değildir; cihaz, kalp hızındaki normal artışlara göre programlanmıştır. Cihaz şok verdiğinde eş genellikle hiçbir şey hissetmez ya da yalnızca hafif bir karıncalanma hisseder. Hangi etkinliklere ne zaman dönebileceğinizi kardiyoloğunuzla konuşun.

Cihaz kartı ve yakınlarınız

MedlinePlus'a göre hastaneden çıkarken size cihazınızın ayrıntılarını ve acil durum iletişim bilgilerini içeren bir kart verilir; bu kartı her zaman yanınızda taşımalısınız. NHLBI'a göre kart acil durumlarda, havalimanı güvenliğinde ve cihazınız hakkında bilgi alması gereken sağlık çalışanlarına göstermek için yararlıdır. Diş hekiminize ve diğer sağlık çalışanlarına ICD taşıdığınızı söyleyin.

Ailenizin ve birlikte yaşadığınız kişilerin de cihazınız hakkında temel bilgilere sahip olması yararlıdır. Şok sonrası ne yapılacağını onlarla paylaşın. NHLBI'a göre ani kalp durması, hemen kalp masajı ve defibrilatörle müdahale edilmezse ölümcüldür. ICD taşıyan biri bayılır, yanıt vermez ve normal nefes almazsa, cihaz olsa bile 112 aranmalı ve görevlinin yönlendirmesiyle kalp masajına başlanmalıdır.

Duygusal destek

NHLBI, cihazla yaşamaya alışmanın kaygı ve stres yaratabileceğini, güçlü bir şokun kişiyi ürkütebileceğini ve bazı kişilerde kalp durması ya da şok sonrası travma sonrası stres bozukluğu gelişebileceğini belirtir. Kaygı ya da depresyon yaşıyorsanız hekiminizle konuşun.

Olası riskler

MedlinePlus'ın sıraladığı olası riskler şunlardır:

• Bacaklarda pıhtı oluşması ve pıhtının akciğerlere gitmesi
• Nefes alma sorunları
• Kalp krizi ya da inme
• İşlemde kullanılan ilaçlara karşı alerjik tepki
• Enfeksiyon ve yara enfeksiyonu
• Kalpte ya da akciğerlerde yaralanma
• Tehlikeli ritim bozuklukları
• Gereksiz şoklar: Cihaz bazen gerekmediği hâlde şok verebilir. MedlinePlus'a göre bu ve diğer bazı sorunlar cihazın programlanması değiştirilerek önlenebilir.

NHLBI'a göre gereksiz şoklar daha çok ameliyattan sonraki alışma döneminde görülür; hasarlı bir tel, aşırı fiziksel etkinliğe bağlı çok hızlı kalp atışı ya da ilaçların unutulması da gereksiz şoka yol açabilir. NHLBI ayrıca zamanla tellerin yerinden oynayabileceğini ya da kırılabileceğini ve bunun cihazın iyi çalışmamasına yol açabileceğini belirtir.