Hidradenitis süpürativa nedir? Belirtileri ve tedavisi

Hidradenitis süpürativa nedir?

DermNet hidradenitis süpürativayı, apokrin ter bezlerinin bulunduğu deri bölgelerini etkileyen, kalıcı, derin yerleşimli, ağrılı nodüller (deri altı şişlikler) ve apselerle seyreden; zamanla tüneller (sinüs yolları), irinli akıntı ve iz dokusu oluşturabilen kronik iltihabi bir deri hastalığı olarak tanımlar. Hastalığın bir diğer adı "akne inversa"dır.

Hastalığın adı "ter bezi iltihabı" anlamına gelse de NHS'e göre şişlikler, ter bezlerinin bulunduğu bölgelerdeki kıl köklerinin tıkanması sonucu gelişir. DermNet'e göre hastalığın erken döneminde kıl kökünün tıkanıp yırtıldığı, bağışıklık sisteminin anormal bir tepki verdiği ve ardından bir iltihap sürecinin başladığı düşünülmektedir. Süregen iltihap zamanla doku sertleşmesine ve derinin derin katmanlarında irin akıtan tünellerin oluşmasına yol açar.

NHS ve DermNet, hidradenitis süpürativanın bulaşıcı olmadığını ve kötü hijyenden kaynaklanmadığını vurgular. DermNet, hastalara bu konuda güvence verilmesini tedavinin genel ilkeleri arasında sayar.

Belirtileri

NHS'e göre hidradenitis süpürativanın belirtileri hafiften ağıra kadar değişebilir. NHS ve DermNet'in tarif ettiği başlıca belirtiler şunlardır:

• Çıbana benzeyen, ağrılı, sert şişlikler
• Siyah noktalar (komedonlar) ve kistler
• İrin dolu sivilceler ve apseler
• Deri altında oluşup yüzeye açılan ve irin sızdıran dar kanallar (tüneller)
• Deride iz dokusu ve şekil bozukluğu
• DermNet'e göre özellikle iltihabın yoğun olduğu türde koku ve ağrı daha sık görülür

NHS'e göre hastalık genellikle tek bir bölgede siyah noktalar, irin dolu sivilceler ve bezelye büyüklüğünde sert şişliklerle başlar. Şişlikler birkaç saat ya da birkaç gün içinde ya kaybolur ya da patlayarak irin akıtır. Ardından yakın bir bölgede çoğu zaman yeni şişlikler çıkar. İlaçla kontrol altına alınmazsa daha büyük şişlikler gelişip yayılabilir. Bazı şişliklere bakteri bulaşarak antibiyotikle tedavi gerektiren ikincil bir enfeksiyon gelişebilir.

Nerelerde görülür?

NHS'e göre şişlikler en sık kasık ve genital bölge çevresinde, koltuk altlarında, kalçada ve anüs çevresinde ve göğüs altında görülür; ense, bel hattı ve uyluk iç yüzü de etkilenebilir. DermNet'e göre hastalık genellikle derinin kıvrım yaptığı bölgeleri tutar ve bir ya da birden fazla bölgede görülebilir; karın alt kıvrımları, kasık üstü ve perine (genital bölge ile anüs arası) de bunlar arasındadır. NHS'e göre hastalığı olan pek çok kişide, kalçaların ayrıldığı yerin üst kısmında küçük bir delik ya da tünel şeklinde görülen pilonidal sinüs de gelişir.

Hastalığın evreleri

DermNet'e göre hastalığın şiddetini değerlendirmede en yaygın bilinen sistem Hurley evrelemesidir:

• Evre I: Tek ya da birden fazla apse; deri altı tünel ve iz yok
• Evre II: Tekrarlayan apseler; tünel ve iz oluşumu
• Evre III: Tüm bölgeye yayılmış, birbirine bağlanan çok sayıda tünel ve apse

DermNet'e göre iz dokusu ilaç tedavisiyle geri döndürülemediği için bir evreye ulaşıldıktan sonra evre düşürülemez; bu nedenle erken tanı ve tedavi önemlidir.

Kimlerde görülür, neden olur?

NHS'e göre hidradenitis süpürativanın yaklaşık 100 kişiden 1'ini etkilediği düşünülmektedir ve nedeni bilinmemekle birlikte kadınlarda erkeklerden daha sıktır. Genellikle ergenlik döneminde başlar, ancak ergenlikten sonra herhangi bir yaşta ortaya çıkabilir; NHS'e göre bu, cinsiyet hormonlarının rol oynayabileceğini düşündürür. DermNet, dünya genelinde görülme sıklığının yüzde 0,1 ile 4 arasında tahmin edildiğini, ancak tanı konmamış ya da yanlış tanı almış vakalar nedeniyle gerçek oranın muhtemelen daha yüksek olduğunu ve tanının sıklıkla geciktiğini belirtir.

NHS'e göre nedeni tam olarak bilinmemektedir; şişlikler kıl köklerinin tıkanması sonucu gelişir. DermNet'e göre hastalığın gelişiminde genetik, bağışıklıkla ilgili, hormonal, mikrobiyal, mekanik ve yaşam tarzıyla ilgili etkenler rol oynar. Kaynakların öne çıkardığı risk etkenleri şunlardır:

• Sigara: NHS'e göre sigara içmek hastalıkla güçlü biçimde ilişkilidir ve belirtileri kötüleştirir.
• Obezite: NHS'e göre obezite de hastalıkla güçlü biçimde ilişkilidir ve belirtileri kötüleştirir. DermNet'e göre çocukluk çağı obezitesi, hastalığın erken yaşta başlama riskinin yüksekliğiyle ilişkilidir.
• Aile öyküsü: NHS'e göre vakaların yaklaşık üçte birinde hastalık ailede de görülür.
• Kadın cinsiyet: DermNet'e göre Batı ülkelerinde kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 3 kat daha sık görülür; ancak anüs çevresindeki hastalık erkeklerde daha sıktır.
• Mekanik baskı: DermNet sürtünme gibi mekanik etkenleri de risk etkenleri arasında sayar.

Eşlik edebilen hastalıklar

NHS'e göre hastalığı olan pek çok kişide akne ve aşırı kıllanma (hirsutizm) da vardır. DermNet'e göre hidradenitis süpürativası olan kişilerde şu sağlık sorunları daha sık görülür:

• Metabolik sendrom ve tip 2 diyabet
• Kalp-damar hastalıkları
• Polikistik over sendromu
• Akne
• Depresyon, kaygı ve intihar düşünceleri
• İltihabi bağırsak hastalığı, bazı omurga-eklem hastalıkları ve romatoid artrit gibi bağışıklık kaynaklı diğer hastalıklar

NHS'e göre hidradenitis süpürativa, özellikle kasık bölgesinde ve anüs çevresindeki deride geliştiğinde, nadiren Crohn hastalığıyla bağlantılı olabilir. DermNet, eşlik eden bu hastalıkların taranmasını ve yönetilmesini tedavinin genel ilkeleri arasında sayar. Bkz. Tip 2 diyabet nedir?

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre hidradenitis süpürativa tanısını doğrulayan özel bir test yoktur. Hekim etkilenen deri bölgelerini muayene eder ve enfekte bir bölgeden sürüntü örneği alabilir; hastalık genellikle deri enfeksiyonuna yol açan bakterilerle ilişkili olmadığı için bu örnek tanıya yardımcı olabilir. NHS'e göre hidradenitis süpürativa akne ya da batık kıl ile karıştırılabilir.

DermNet'e göre tanı esas olarak muayene bulgularına dayanır ve şu üç özelliğin birlikte bulunması gerekir:

1. Tipik lezyonlar: nodüller, apseler, tüneller ve/veya sertleşmiş izler
2. Tipik yerleşim: derinin kıvrım yaptığı bölgeler
3. Tekrarlama ve süreğenlik: 6 ay içinde en az 2 atak

DermNet'e göre ailede hastalık öyküsü olması ve deriden alınan sürüntüde mikrop üretilmemesi tanıyı destekler. Biyopsi genellikle gerekmez; ancak başka durumları dışlamak için yapılabilir. Görüntüleme tanı için gerekli değildir; ultrason ve MR bazı durumlarda hastalığın yaygınlığını ve komplikasyonları değerlendirmeye yardımcı olabilir. Tekrarlayan "çıbanlar" yaşıyorsanız ve bunlar hep aynı bölgelerde çıkıyorsa, durumu hekiminizle konuşun. Bkz. Çıban (fronkül) nedir?

Tedavi seçenekleri

NHS'e göre hidradenitis süpürativa ömür boyu süren, tekrarlayan ve çoğu zaman yönetimi güç bir hastalıktır; ancak tedaviyle belirtiler düzelebilir ya da sonunda durabilir. Erken dönemde ilaçlarla kontrol altına alınabilir; ağır ya da inatçı durumlarda ameliyat gerekebilir. DermNet'e göre tedavi kişiye göre planlanmalı ve dermatoloji, cerrahi, aile hekimliği, yara bakımı, diyet, kilo yönetimi ve psikoloji alanlarını kapsayan bir ekip yaklaşımıyla yürütülmelidir.

İlaç tedavileri

• Antiseptik yıkama ürünleri: NHS'e göre etkilenen bölgelere her gün uygulanan antiseptik yıkama ürünleri çoğu zaman diğer tedavilerle birlikte reçete edilir.
• Antibiyotikler: NHS'e göre özellikle ağrılı, iltihaplı ve irin akıtan şişlikler varsa ve testler bakteriyel enfeksiyon gösteriyorsa 1–2 haftalık antibiyotik tedavisi verilebilir. Enfeksiyon yoksa, iltihabı önlemek ve yeni şişliklerin sayısını azaltmak için en az 3 ay süren daha uzun bir antibiyotik tedavisi kullanılabilir. Antibiyotikler krem ya da ağızdan alınan ilaç şeklinde olabilir.
• A vitamini türevi ilaçlar (retinoidler): NHS'e göre bazı kişilere yardımcı olur. Her zaman dermatologlar tarafından reçete edilir ve dikkatle kullanılmalıdır; gebelikte kullanılamaz ve tedavi bittikten sonra 3 yıl boyunca gebelikten kaçınmak gerekir.
• Doğum kontrol hapları: NHS'e göre hastalık adet öncesinde alevleniyorsa ağızdan alınan doğum kontrol hapları yarar sağlayabilir.
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar: NHS'e göre ağır durumlarda yararlı olabilir. Bağışıklık sisteminin baskılanması riskler taşıdığından genellikle yalnızca diğer tedaviler işe yaramadığında dermatolog tarafından reçete edilir; düzenli aralıklarla iğne ya da serum yoluyla evde veya hastanede uygulanır. DermNet de bu gruptaki biyolojik ilaçlara, diğer tedavilerle hastalık yeterince kontrol altına alınamadığında başlanması gerektiğini belirtir.
• Steroidler: NHS'e göre ağır iltihaplı deriyi yatıştırmak için nadiren steroid (kortizon türü) ilaçlar verilebilir; bunlar krem, tablet ya da doğrudan etkilenen deriye iğne şeklinde uygulanabilir. Kilo alma, uyku sorunları ve duygu durum dalgalanmaları olası yan etkileri arasındadır.

Cerrahi ve diğer işlemler

NHS'e göre ilaçlarla kontrol altına alınamayan durumlarda ameliyat düşünülebilir. DermNet'e göre cerrahi, yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisiyle birlikte kullanılmalıdır. DermNet'in saydığı seçenekler şunlardır:

• Apsenin kesilip boşaltılması: hemen rahatlama sağlar, ancak DermNet'e göre tekrarlama olasılığı çok yüksektir
• Deri altı tünellerin ve inatçı şişliklerin üzerinin açılması
• Etkilenen dokunun geniş biçimde çıkarılması ya da tüm etkilenen bölgenin çıkarıldığı daha kapsamlı ameliyatlar

DermNet'e göre ameliyatın riskleri arasında yaranın açılması, uyuşukluk, iyileşmenin birkaç ay sürmesi ve şişliklerin tekrarlaması vardır. DermNet ayrıca, iltihabın aktif olmadığı dönemlerde lazer ya da yoğun atımlı ışıkla kıl giderme yöntemlerinin düşünülebileceğini; bunun kıl köklerinin tıkanmasını azaltarak ağrıyı hafifletebileceğini ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatabileceğini belirtir.

Evde neler yapılabilir?

NHS'in yaşam tarzı önerileri şunlardır:

• Sigarayı bırakın. Bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Fazla kilonuz varsa verin. DermNet'e göre kilo kaybı hastalığın şiddetini azaltabilir. Bkz. Sağlıklı kilo verme
• Bol giysiler giyin.
• Antiseptik deri yıkama ürünü ya da antiseptik sabun kullanın.
• Etkilenen bölgeleri tıraş etmekten kaçının.
• Ilık bir bez uygulayın: NHS'e göre şişliklerin üzerine ılık bir bez tutmak irinin boşalmasına yardımcı olur.

DermNet, yara bakımında emici ve deriye zarar vermeyen yapışkanlara sahip pansumanları önerir. Ağrı ve kaşıntının yönetimi de tedavinin bir parçasıdır; size uygun ağrı kesiciyi hekiminizle konuşun.

Hastalıkla yaşamak ve ruh sağlığı

NHS'e göre hidradenitis süpürativa uzun yıllar sürebilir; ancak erken tanı konursa belirtiler tedaviyle iyileştirilebilir. Bununla birlikte hastalık günlük yaşamı önemli ölçüde etkileyebilir: Pansumanları düzenli olarak değiştirmek ve belirtilerin yol açtığı ağrı ve rahatsızlıkla sürekli yaşamak yaşam kalitesini düşürebilir ve depresyona yol açabilir. DermNet de depresyon, kaygı ve intihar düşüncelerinin bu hastalıkla ilişkili olduğunu belirtir.

NHS, hastalıkla baş etmekte zorlanıyorsanız aile hekiminizle konuşmanızı önerir. Bkz. Depresyon belirtileri