Kıl dönmesi (pilonidal sinüs) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Kıl dönmesi nedir?

Kıl dönmesi, halk arasında "kıl kisti" ya da "kuyruk sokumu kisti" olarak da bilinir. MedlinePlus bu durumu, kalçalar arasındaki çizgi boyunca herhangi bir yerde görülebilen ve kıl köklerini etkileyen iltihabi bir durum olarak tanımlar.

Deride bir ya da birkaç küçük delik (por) bulunur. Bu deliklerin altında, içinde kıl ve doku artıkları birikebilen bir boşluk ya da tünel yer alabilir. Birçok kişide yalnızca küçük bir çukurluk vardır ve başka bir belirti yoktur. Sorun, bu boşluğun mikrop kapıp iltihaplanmasıyla başlar.

Kıl dönmesi neden olur?

Kıl dönmesinin nedeni tam olarak bilinmemektedir. MedlinePlus'a göre en olası açıklama, kalçalar arasındaki çizgide kılların deriye doğru büyümesi ya da batmasıdır. NHS de kalçalar arasında biriken dökülmüş kılların, sürtünme ve basıncın etkisiyle deriye itilebileceğini belirtir.

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Erkek olmak: NHS'e göre erkeklerde, vücut kılları daha fazla olduğu için daha sık görülür.
• Uzun süre oturmak: Uzun saatler oturarak çalışmak ya da araç kullanmak bölgedeki basınç ve sürtünmeyi artırır.
• Kalın, sert veya kıvırcık vücut kılları
• Fazla kilo (obezite)
• Bölgeye tekrarlayan travma veya sürtünme

Kıl dönmesi bulaşıcı değildir ve kötü hijyenin tek başına bir sonucu olarak görülmemelidir; ancak bölgenin temiz tutulması iltihaplanma riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre kıl dönmesi olan birçok kişide hiçbir belirti yoktur. Belirtiler genellikle iltihaplanma ile ortaya çıkar. NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Kalçalar arasındaki çizginin üst ucunda, kuyruk sokumu yakınında ağrı ve şişlik
• Bölgede sıcaklık, kızarıklık ve dokunmakla artan hassasiyet
• Deri üzerindeki küçük delikten irin ya da kan akıntısı; akıntı kötü kokulu olabilir
• Uzun süre oturduktan veya hareket ettikten sonra artan hassasiyet
• Nadiren ateş

İltihap ilerlediğinde bölgede irin dolu, ağrılı bir şişlik yani apse gelişebilir. NHS'e göre ağır durumlarda ağrı oturmayı zorlaştırabilir.

Kuyruk sokumu bölgesinde ağrı başka nedenlerle de olabilir. Örneğin düşme sonrası ya da uzun süre sert zeminde oturmaya bağlı ağrılarda deride delik, şişlik veya akıntı görülmez. Bkz. Kuyruk sokumu ağrısı

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre kıl dönmesi çoğunlukla muayene ile tanınır. Hekim bölgeye bakar; deride küçük delikler, şişlik, kızarıklık veya akıntı olup olmadığını değerlendirir. Ayrıca şikâyetlerin ne zamandır sürdüğünü, görünümde değişiklik olup olmadığını ve daha önce akıntı ya da apse yaşanıp yaşanmadığını sorar. Çoğu durumda ek tetkike gerek kalmaz.

Benzer görünümler, kıl köklerinin iltihabı olan çıban veya ter bezlerinin tekrarlayan iltihabıyla seyreden hidradenitis süpürativa gibi durumlarda da görülebilir. Makata yakın yerleşimli şişliklerde makat apsesi de akla gelmelidir. Bkz. Perianal apse

Kıl dönmesi nasıl tedavi edilir?

Tedavi, kıl dönmesinin iltihaplı olup olmadığına ve ne sıklıkla tekrarladığına göre seçilir.

Belirti vermeyen kıl dönmesi

MedlinePlus'a göre hiçbir şikâyete yol açmayan bir kıl dönmesinin hemen tedavi edilmesi gerekmez. Bu durumda bölgenin temiz tutulması ve kılların kısa tutulması önerilebilir. Hekim, büyüme ya da apseye dönüşme olasılığına karşı ileride yapılabilecekleri sizinle konuşabilir. MedlinePlus'a göre iltihaplı olmayan durumlarda kıl temizliği gibi ameliyat dışı yaklaşımlar da seçenekler arasında yer alabilir. Bu dönemde bölgede ağrı, şişlik ya da akıntı başlarsa erken başvurmak, iltihabın apseye dönüşmeden ele alınmasını kolaylaştırır.

İltihaplı kıl dönmesi ve apse

NHS'e göre iltihaplı kıl dönmesinde ağrı kesiciler ve enfeksiyon varsa antibiyotikler kullanılabilir. MedlinePlus, antibiyotiklerin özellikle çevreye yayılan enfeksiyonlarda kullanıldığını belirtir.

Apse geliştiğinde ise genellikle boşaltma gerekir. NHS'e göre bu işlem lokal ya da genel anestezi altında yapılır ve çoğu kişi aynı gün eve döner. MedlinePlus'a göre apse açılıp boşaltıldıktan sonra boşluğa gazlı bez yerleştirilir ve yara açık bırakılır; bu tür bir yaranın iyileşmesi birkaç hafta sürebilir ve pansumanın sık değiştirilmesi gerekir.

Ameliyat

NHS'e göre kıl dönmesi tekrarlıyorsa ya da iyileşmiyorsa ameliyat önerilebilir. Başlıca yaklaşımlar şunlardır:

• Geniş çıkarma ve yarayı açık bırakma: Tüm sinüs çıkarılır, yara kapatılmadan içeriden iyileşmeye bırakılır. NHS'e göre tekrarlama riski en düşük yöntemdir, ancak iyileşme daha uzun sürer.
• Çıkarma ve yarayı kapatma: Sinüs çıkarıldıktan sonra yara dikilir. İyileşme daha hızlıdır, ancak NHS'e göre yara enfeksiyonu riski daha yüksektir.
• Flep ameliyatları: MedlinePlus'a göre bazı durumlarda yara, çevredeki deriden kaydırılan bir doku parçasıyla kapatılır.
• Endoskopik yöntemler: NHS'e göre ince bir kamerayla sinüsün içi temizlenir ve ısı kullanılarak kapatılır; tam iyileşme yaklaşık bir ay sürer.

Ameliyat türleri, hazırlık ve iyileşme süreci için bkz. Kıl dönmesi ameliyatı

Olası sorunlar ve iyileşme süreci

Kıl dönmesi genellikle tehlikeli bir durum değildir; ancak iltihaplandığında günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir. Kaynaklarda öne çıkan olası sorunlar şunlardır:

• Apse: İltihabın ilerlemesiyle irin dolu, ağrılı bir şişlik oluşabilir. Apse kendiliğinden açılıp akabilir, ancak boşluk temizlenmediğinde yeniden dolabilir.
• Süregen akıntı: Bazı kişilerde deri üzerindeki küçük delikten aralıklarla akıntı gelmeye devam eder ve bu durum çamaşırı lekeleyebilir.
• Yaranın geç iyileşmesi: MedlinePlus, ameliyattan sonra kanama, enfeksiyon ve yavaş iyileşmenin olası riskler arasında olduğunu belirtir. Açık bırakılan yaraların kapanması haftalar sürebilir.
• Tekrarlama: MedlinePlus'a göre kıl dönmesi ameliyattan sonra da tekrarlayabilir; bu nedenle iyileşme sonrası bakım önemlidir.

NHS'e göre ameliyattan sonra çoğu kişi iki hafta içinde işe dönebilir. Bir hafta kadar ağır kaldırmaktan ve yorucu egzersizden kaçınılması, bisiklet gibi bölgeye doğrudan baskı yapan etkinliklere ise daha uzun süre ara verilmesi önerilir. Yara tamamen iyileşene kadar yüzmemek de NHS'in önerileri arasındadır. Yara bakımı için verilen talimatlara uymak ve kontrollere gitmek, sorunların erken fark edilmesini sağlar.

Tekrarlamayı önlemek için neler yapılabilir?

Kıl dönmesi tedaviden sonra tekrarlayabilir. MedlinePlus ve NHS'in önerileri şöyle özetlenebilir:

• Bölgeyi temiz ve kuru tutun: Düzenli yıkanmak ve bölgeyi iyice kurulamak önemlidir. MedlinePlus, yumuşak kıllı bir fırçayla temizlemenin yararlı olabileceğini belirtir.
• Kılları kısa tutun: MedlinePlus'a göre bölgedeki kılların tıraş veya lazer ile kısa tutulması alevlenmeleri ve tekrarlamayı azaltmaya yardımcı olabilir. NHS ise ameliyat yarası iyileşene kadar, hekim önermedikçe tıraştan kaçınılmasını önerir.
• Uzun süre kesintisiz oturmayın: Mümkünse ara verip kalkın ve yürüyün.
• Bol giysiler giyin: NHS gevşek, pamuklu iç çamaşırlarını önerir.
• Sağlıklı kiloyu koruyun: Fazla kilo risk etkenleri arasında sayılır.