Gözyaşı kanalı tıkanıklığı nedir? Belirtileri ve tedavisi

Gözyaşı kanalı tıkanıklığı nedir?

MSD Manuals'a göre gözyaşının çoğu, üst göz kapağının dış kısmının üstünde bulunan gözyaşı bezlerinde üretilir. Gözyaşı gözün yüzeyinden geçerek göz kapaklarının buruna yakın iç köşesindeki küçük deliklerden kısa kanalcıklara, oradan gözyaşı kesesine ve gözyaşı kanalı (nazolakrimal kanal) aracılığıyla burnun içine akar. MedlinePlus'a göre gözyaşı, gözün yüzeyini korumak için sürekli üretilir.

MedlinePlus gözyaşı kanalı tıkanıklığını, gözyaşını gözün yüzeyinden buruna taşıyan yolun kısmen ya da tamamen tıkanması olarak tanımlar. Kanal tıkandığında gözyaşı birikir ve kişi ağlamıyorken bile yanağa taşar. MSD Manuals'a göre bu yol üzerinde herhangi bir noktadaki tıkanıklık göz sulanmasına yol açabilir ve gözyaşı kesesinin enfeksiyonuna zemin hazırlar.

NHS de göz sulanmasının olası nedenleri arasında gözyaşının aktığı küçük kanalların tıkanmasını sayar. Göz sulanmasına göz kuruluğu, alerjiler ve göz kapağı sorunları gibi başka durumlar da yol açabilir. Bkz. Göz kuruluğu neden olur?

Bebeklerde gözyaşı kanalı tıkanıklığı

MedlinePlus'a göre bazı bebeklerde gözyaşı kanalı doğumda tam olarak gelişmemiş olabilir. Kanal kapalı olabilir ya da ince bir zarla örtülü olduğu için kısmen tıkanabilir. NHS de bebeklerde gözyaşı kanallarının henüz tam gelişmemiş olması nedeniyle göz sulanması görülebileceğini belirtir.

MedlinePlus'a göre bebeklerde sulanma genellikle doğumdan sonraki ilk 2–3 hafta içinde fark edilir. Şu durumlar dikkat çekebilir:

• Sürekli sulanma ve gözyaşının yanağa taşması
• Gözyaşının daha koyu görünmesi
• Gözyaşının kuruyarak kabuk bağlaması

MedlinePlus'a göre gözde iltihaplı akıntı varsa ya da göz kapakları birbirine yapışıyorsa bebekte konjonktivit adı verilen bir göz enfeksiyonu olabilir. Bkz. Konjonktivit (göz nezlesi)

NHS'e göre bebeklerdeki göz sulanması çoğu zaman bebek birkaç haftalık olduğunda düzelir. MedlinePlus ve MSD Manuals'a göre bebeklerdeki tıkanıklık çoğu zaman bebek büyüdükçe, bir yaşına gelmeden kendiliğinden açılır.

Yetişkinlerde gözyaşı kanalı tıkanıklığı

MedlinePlus'a göre yetişkinlerde gözyaşı kanalı şu nedenlerle hasar görebilir:

• Enfeksiyon
• Yaralanma
• Tümör

MSD Manuals'a göre yetişkinlerde gözyaşı akışının engellenmesine şu durumlar da yol açabilir:

• Gözyaşı kanallarının yaşla birlikte daralması (edinsel dakriyostenoz); yaşlı yetişkinlerde açıklanamayan göz sulanmasının sık bir nedenidir
• Gözyaşı kesesinin uzun süreli enfeksiyonu
• Alt göz kapağının dışa dönmesi (ektropiyon); bu durumda gözyaşı deliği normal yerinden uzaklaşır ve gözyaşını boşaltamaz
• Yaralanmalar ya da bazı ilaçlar
• Seyrek olarak gözyaşı kesesinin tümörü; MSD Manuals'a göre tümörler daha çok ileri yaştaki kişilerde görülür ve bazen gözyaşı kesesinin yakınında sert bir kitle olarak fark edilir

MedlinePlus'a göre yetişkinlerde tıkanıklığın nedeni tedavi edilmelidir; gidişat, tıkanıklığın nedenine ve ne kadar süredir var olduğuna bağlıdır.

Göz sulanmasının diğer nedenleri

Her göz sulanması gözyaşı kanalı tıkanıklığına bağlı değildir. MSD Manuals'a göre göz sulanması ya gözyaşı üretiminin artmasından ya da gözyaşının dışarı akışının bozulmasından kaynaklanır; en sık nedenler üst solunum yolu enfeksiyonları ve burnu ya da gözü etkileyen alerjilerdir. NHS'in saydığı diğer nedenler şunlardır:

• Alerji ya da göz nezlesi (konjonktivit) gibi enfeksiyonlar. Bkz. Alerjik konjonktivit (göz alerjisi)
• Alt göz kapağının gözden dışa doğru sarkması (ektropiyon) ve diğer göz kapağı sorunları
• Göz kuruluğu; NHS'e göre kuruluk, gözün fazla gözyaşı üretmesine neden olabilir
• Yüzün bir yanında genellikle geçici güçsüzlüğe yol açan Bell felci. Bkz. Yüz felci (Bell paralizisi)
• Bazı ilaçlar ve kanser tedavileri

NHS'e göre dumanlı ortamlarda ya da soğuk ve rüzgârlı havada gözlerin sulanması normaldir. Göz yaralanması ya da göze kaçan bir kirpik veya toz tanesi de gözleri sulandırabilir. MSD Manuals ayrıca korneayı tahriş eden çizik ya da yabancı cisim gibi sorunları da göz sulanmasının nedenleri arasında sayar; bu durumlarda genellikle belirgin ağrı, kızarıklık ya da ışığa hassasiyet de olur.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre ana belirti, gözyaşının yüze ya da yanağa taşmasına yol açan artmış göz sulanmasıdır (epifora). Diğer belirtiler şunlardır:

• Gözyaşının koyulaşması
• Gözyaşının kuruyarak kabuk bağlaması
• İltihaplı akıntı ya da göz kapaklarının yapışması (konjonktivit işareti olabilir)

MSD Manuals'a göre yaşa bağlı daralmada göz sulanması yaş ilerledikçe yavaş yavaş kötüleşir. MedlinePlus'a göre tıkanıklık, gözyaşı kesesinde enfeksiyon gelişmesine ve konjonktivit gibi başka enfeksiyonların olasılığının artmasına yol açabilir.

Gözyaşı kesesi iltihabı (dakriyosistit)

MSD Manuals'a göre dakriyosistit, genellikle gözyaşı kanalındaki bir tıkanıklığa bağlı olarak gözyaşı kesesinin enfeksiyonudur. MedlinePlus da gözyaşı kesesinin enfeksiyonunu tıkanıklığın olası komplikasyonları arasında sayar; çoğu zaman göz pınarının hemen yanında, burnun yan tarafında bir şişlik olur.

MSD Manuals'a göre dakriyosistit aniden (akut) ya da uzun süreli (kronik) seyredebilir. Enfeksiyon çoğu zaman hafiftir; bazen ağır olup ateşe yol açabilir:

• Akut dakriyosistit: Gözyaşı kesesinin çevresi ağrılı, kızarık ve şiştir. Göz çevresi kızarıp sulanabilir ve iltihaplı akıntı olabilir. Bazen deri altında iltihap birikebilir (apse) ve deriyi delerek dışarı açılabilir.
• Kronik dakriyosistit: Gözyaşı kesesinin üzerindeki deride genellikle ağrısı olmayan bir kabarıklık olur; bastırıldığında göz pınarındaki delikten iltihap benzeri bir akıntı gelebilir. Bu kişilerde çoğu zaman uzun süreli konjonktivit de vardır.

MSD Manuals'a göre akut durumlar genellikle ağızdan alınan antibiyotiklerle tedavi edilir; ateş varsa ya da enfeksiyon ağırsa damar yoluyla antibiyotik gerekebilir. Bölgeye günde birkaç kez ılık kompres uygulamak da yardımcı olur. MedlinePlus'a göre bazen kesenin ameliyatla boşaltılması gerekir. MSD Manuals'a göre akut enfeksiyon geçtikten sonra, enfeksiyonun tekrarlamaması için hekimler tıkanıklığı baypas eden dakriyosistorinostomi (DSR) adlı ameliyatı önerir; DSR kronik dakriyosistitin de ana tedavisidir. MSD Manuals ayrıca enfeksiyonun bazen göz çevresindeki dokulara yayılabileceğini (periorbital selülit) belirtir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre çoğu zaman herhangi bir test gerekmez. Gerekirse göz muayenesi yapılır; gözyaşının nasıl aktığını görmek için göze floresein adı verilen özel bir boya damlatılabilir. Gözyaşı kanalını incelemek için röntgen çalışmaları seyrek olarak yapılır.

MSD Manuals'a göre hekim önce belirtileri ve geçmişi sorar: kaşıntı, burun akıntısı ya da hapşırık olup olmadığını; gözde tahriş, kızarıklık ya da ağrı bulunup bulunmadığını; göz pınarı çevresinde ağrı ve şişlik olup olmadığını; göz, burun ya da sinüslerle ilgili yaralanma, enfeksiyon, ışın tedavisi ya da ameliyat geçirilip geçirilmediğini ve göz sulanmasına yol açabilecek ilaçlar kullanılıp kullanılmadığını. Muayenede göz kapakları, gözyaşı delikleri ve göz pınarı bölgesi incelenir; burun da değerlendirilir.

Test gerekirse kişi genellikle göz hastalıkları uzmanına yönlendirilir. MSD Manuals'a göre uzman, tıkanıklığı saptamak için gözyaşı deliğinden ince bir sonda ilerletebilir ve sıvının buruna akıp akmadığını görmek için kanaldan nazikçe sıvı geçirebilir. Muayenehanede yapılan testler nedeni göstermezse ya da tümörden şüphelenilirse gözyaşı yollarını gösteren görüntüleme yöntemleri ya da bilgisayarlı tomografi kullanılabilir.

Tedavi seçenekleri

Bebeklerde

MedlinePlus'a göre bebeklerde:

• Gözyaşı birikip kabuk bıraktıysa göz kapakları ılık, nemli bir bezle dikkatlice temizlenir.
• Bölgeye günde 2–3 kez hafif masaj yapılabilir: Temiz bir parmakla gözün iç köşesinden buruna doğru ovulur. Bu, kanalın açılmasına yardımcı olabilir. Doğru tekniği çocuk doktorunuzdan ya da göz hekiminizden öğrenin.
• Kanal bir yaşına kadar açılmazsa sondalama gerekebilir. Bu işlem çoğu zaman genel anestezi altında yapılır; MSD Manuals'a göre hekim tıkanıklığı açmak için kanala ince bir sonda ilerletir.

MSD Manuals'a göre sondalamaya rağmen tıkanıklık sürerse, kanalın açık kalması için birkaç ay süreyle kanala ince plastik bir tüp yerleştirilmesi gerekebilir.

Yetişkinlerde

MedlinePlus'a göre yetişkinlerde tıkanıklığın nedeni tedavi edilmelidir; hasar çok fazla değilse bu, kanalı yeniden açabilir. Normal gözyaşı akışını sağlamak için kanalı açan küçük tüplerin ya da stentlerin kullanıldığı bir ameliyat gerekebilir. MSD Manuals'a göre altta yatan sorunun tedavisi işe yaramazsa gözyaşı için yeni bir akış yolu oluşturan bir ameliyat yapılabilir. NHS'e göre gözyaşı kanalları tıkalıysa küçük bir ameliyat gerekebilir; göz enfeksiyonu varsa antibiyotikli göz damlaları yardımcı olabilir.

NHS'e göre göz sulanması sorun yaratmıyorsa tedavi gerekmeyebilir. Göz sulanmasının nedeni farklıysa tedavi de değişir: Göz kuruluğunda damla, jel, merhem ya da spreyler, alerjide ilaçlar kullanılabilir; göze kaçan bir cisim varsa çıkarılır. Neden anlaşılamazsa göz hastalıkları uzmanına yönlendirme yapılabilir. NHS'e göre eczacı, gözlerin temizlenmesi ve korunması konusunda öneride bulunabilir ve temizleme solüsyonları, göz damlaları ya da alerji ilaçları önerebilir.

Korunma

MedlinePlus'a göre pek çok durum önlenemez. Ancak şunlar riski azaltabilir:

• Burun enfeksiyonlarının ve konjonktivitin uygun şekilde tedavi edilmesi
• Yaralanmaya bağlı tıkanıklığı önlemeye yardımcı olmak için koruyucu gözlük kullanmak

Bebeklerde gözyaşı birikip kabuk bıraktığında göz kapaklarının ılık, nemli bir bezle temizlenmesi ve iltihaplı akıntı gibi enfeksiyon belirtilerinin fark edilmesi önemlidir.