Yüz felci (Bell paralizisi) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Bell paralizisi nedir?

Yüzümüzdeki mimik kaslarını; gülümsemeyi, kaş kaldırmayı, gözü kapatmayı ve dudakları büzmeyi, kafatasının içinden çıkıp kulağın çevresinden yüze uzanan "yüz siniri" (yedinci kafa siniri) sağlar. Bu sinir aynı zamanda dilin ön bölümünden gelen tat duyusunu, gözyaşı ve tükürük salgısını da etkiler.

MedlinePlus'a göre Bell paralizisinde, yüz siniri kafatası kemiklerinin içinden geçtiği dar kanal boyunca iltihaplanır ve şişer. Şişen sinir bu dar alanda sıkışır ve kaslara giden sinyaller iletilemez. Sonuçta yüzün o tarafındaki kaslar zayıflar ya da hiç hareket etmez.

Bell paralizisi, yüz felcinin en sık görülen türüdür. Adı "felç" kelimesini içerse de beyni etkileyen bir inme değildir; yalnızca yüz sinirini ilgilendirir. Bununla birlikte belirtiler inmeyle karışabildiği için ayrımın hekim tarafından yapılması gerekir.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre belirtiler çoğunlukla aniden başlar ve tam olarak yerleşmesi 2–3 gün sürebilir. NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Yüzün bir yarısında güçsüzlük ya da tamamen hareketsizlik
• Ağız köşesinin ve göz kapağının aşağı düşmesi
• Gözü tam kapatamama, göz kırpmada güçlük
• Gözde kuruluk ya da tersine aşırı sulanma
• Salya akması, içerken sıvının ağız kenarından kaçması
• Ağız kuruluğu
• Dilin ön kısmında tat almada azalma
• Konuşurken bazı sesleri çıkarmakta zorlanma
• Yüzde gerginlik ya da katılık hissi
• Etkilenen taraftaki kulakta seslere karşı aşırı hassasiyet

Bazı kişilerde yüz felcinden bir iki gün önce kulak arkasında ya da çevresinde ağrı hissedilebilir. Belirtiler genellikle yalnızca yüzün bir tarafındadır; nadiren iki taraf birlikte etkilenebilir.

İnmeden nasıl ayrılır?

Yüzde kayma, inmenin de en önemli belirtilerinden biridir. Bu nedenle NHS, yüzde ani kayma olduğunda öncelikle inme olasılığının düşünülmesini ister. Aşağıdakilerden biri varsa vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır:

• Yüzün bir tarafında kayma ile birlikte kollardan birini kaldıramama ya da kolda güçsüzlük
• Konuşma bozukluğu: Kelimelerin anlaşılmaz, peltek ya da karışık çıkması
• Bacakta güçsüzlük, dengesizlik, ani görme kaybı ya da ani şiddetli baş ağrısı

Genel bir ipucu olarak, Bell paralizisinde genellikle alın kasları da etkilenir ve kişi o taraftaki kaşını kaldıramaz. İnmede ise alın hareketleri çoğu zaman korunur. Ancak bu ayrım her zaman güvenilir değildir ve evde yapılmamalıdır; yüzde ani kayma fark eden herkes hemen sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.

Nedenleri ve risk faktörleri

Bell paralizisinin nedeni çoğu zaman tam olarak belirlenemez. MedlinePlus, uçuğa ve suçiçeği-zonaya yol açan herpes virüslerinin sinirdeki iltihapta rol oynayabileceğini belirtir. Yüz felcine yol açabilen diğer durumlar arasında HIV, Lyme hastalığı (kene ile bulaşan bir enfeksiyon), orta kulak iltihabı ve sarkoidoz sayılır.

MedlinePlus'a göre Bell paralizisi en sık 15–45 yaşları arasında görülür ve kadınlarla erkekleri benzer oranda etkiler. Şu durumlar riski artırabilir:

• Diyabet
• Gebelik
• Yakın zamanda geçirilmiş soğuk algınlığı ya da üst solunum yolu enfeksiyonu

Kulak çevresinde su dolu kabarcıklar ve şiddetli kulak ağrısıyla birlikte görülen yüz felci, zona virüsünün yüz sinirini etkilediğini düşündürür ve ayrıca değerlendirilir. Bu durumda tedavi yaklaşımı ve izlem farklı olabileceği için kabarcıkları ve kulak ağrısını muayene sırasında mutlaka belirtin.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre tanı çoğunlukla ayrıntılı öykü ve muayeneyle konur. Hekim yüz kaslarının hareketini, gözün kapanmasını, kulakları ve sinir sistemini muayene eder; inme ve diğer nedenleri dışlamaya çalışır. Gerekli görülürse şu incelemeler yapılabilir:

• Lyme hastalığı gibi enfeksiyonlar için kan testleri
• Yüz sinirinin ne kadar etkilendiğini gösteren EMG ve sinir iletim çalışmaları
• Başka bir nedenden şüphelenildiğinde beyin MR'ı veya tomografisi
• Bazı durumlarda bel sıvısı incelemesi

Tedavi

Bell paralizisinin pek çok vakası kendiliğinden düzelir; ancak tedavi iyileşme şansını artırabilir. NHS, tedavinin erken, yani belirtilerin başlamasından sonraki ilk 72 saat içinde başlandığında daha etkili olduğunu vurgular. Bu nedenle yüz felci fark edildiğinde beklemeden hekime başvurmak önemlidir.

İlaç tedavisi

NHS'ye göre tedavide genellikle kısa süreli kortizon (steroid) grubu bir ilaç kullanılır; bazı durumlarda buna virüslere karşı etkili bir ilaç eklenebilir. MedlinePlus da bu ilaçların iyileşme olasılığını artırmak için kullanılabildiğini, ancak hemen başlanmaları gerektiğini belirtir. Hangi ilacın uygun olduğuna; gebelik, diyabet ve diğer sağlık durumları göz önüne alınarak hekim karar verir.

Gözün korunması

Göz kapağı tam kapanmadığında gözün ön yüzeyi (kornea) kuruyarak zarar görebilir. MedlinePlus, bu durumun gözde yaraya, enfeksiyona ve görme kaybına yol açabileceğini belirtir. NHS'nin önerdiği koruyucu önlemler şunlardır:

• Gün içinde nemlendirici göz damlaları kullanmak
• Gece göz merhemi kullanmak
• Uyurken göz kapağını hekimin gösterdiği şekilde tıbbi bantla kapalı tutmak
• Dışarıda rüzgâr ve tozdan korumak için gözlük takmak

Gözde kızarıklık, ağrı ya da görmede bulanıklık olursa hemen hekime başvurulmalıdır.

Diğer destekler

MedlinePlus, cerrahinin Bell paralizisi olan kişilerin çoğunda yarar sağlamadığını belirtir. İyileşme döneminde yüz egzersizleri ve fizik tedavi bazı kişilerde kas kontrolünü desteklemek için önerilebilir; egzersizlerin nasıl yapılacağını uzmanınızdan öğrenmeniz önerilir.

İyileşme döneminde günlük yaşam

Yüz kasları yeniden güçlenene kadar bazı basit önlemler günlük yaşamı kolaylaştırır:

• Yemek ve içmek: Küçük lokmalar almak, yemeği sağlam tarafta çiğnemek ve içecekleri pipetle içmek dökülmeyi azaltabilir.
• Ağız bakımı: Etkilenen tarafta yanakla diş arasında yiyecek birikebilir; yemekten sonra ağzı çalkalamak ve dişleri dikkatle fırçalamak diş ve diş eti sağlığını korur.
• Göz bakımı: Göz damlası ve merhemini hekimin önerdiği sıklıkta kullanmak, ekran başında sık ara vermek ve gözü ovuşturmamak gerekir.
• Konuşma: Bazı sesleri çıkarmakta güçlük olabilir; yavaş konuşmak ve gerekirse yazılı iletişimden yararlanmak işi kolaylaştırır.
• Duygusal destek: Yüzdeki değişiklik geçici olsa da kişiyi zorlayabilir. Durumu yakın çevreyle paylaşmak ve iyileşme sürecinin genellikle zaman aldığını bilmek kaygıyı azaltabilir.

İyileşme süreci ve olası kalıcı etkiler

MedlinePlus'a göre Bell paralizisi vakalarının çoğu birkaç hafta ile birkaç ay içinde tamamen düzelir. Sinir işlevi tamamen kaybolmamış ve ilk üç hafta içinde düzelme başlamışsa iyileşme olasılığı yüksektir. NHS de belirtilerin 6 ay içinde düzelmesinin beklendiğini, ancak bazı kişilerde daha uzun sürebileceğini belirtir. NHS, üç hafta içinde belirtilerde düzelme olmazsa yeniden hekime başvurulmasını önerir.

NHS'nin aktardığı olası uzun dönem sorunlar şunlardır:

• Yüzde ağrı ya da gerginlik
• Gözde sürekli sulanma
• Yeme ve içmede güçlük
• Tat almada kalıcı değişiklik

Yüzdeki değişiklikler kişinin kendini algılayışını ve sosyal yaşamını da etkileyebilir. NHS, Bell paralizisinin ruh sağlığını da etkileyebileceğini hatırlatır. Kaygı, utanma ya da çökkünlük hissi uzun sürerse destek almaktan çekinmeyin.