Ganglion kisti nedir? El bileğindeki şişlik ve tedavisi

Ganglion kisti nedir?

NHS ganglion kistini, derinin altında, genellikle el bileğinde ya da elde görülen, içi sıvı dolu bir şişlik olarak tanımlar ve sık görüldüğünü belirtir. Amerikan Ortopedi Cerrahları Akademisi'nin (AAOS) hasta bilgilendirme sitesi OrthoInfo'ya göre ganglion kistleri elde en sık görülen kitle ya da yumrudur. Bu kistler bir eklemden, adeta sapa bağlı bir balon gibi çıkar; eklem bağları, tendon kılıfları ve eklem zarı gibi eklem çevresindeki dokulardan gelişir. İçindeki sıvı, eklem sıvısına benzer; koyu ve kaygandır.

OrthoInfo'ya göre ganglion kistleri kanser değildir ve çoğu durumda zararsızdır. Hızla ortaya çıkıp kaybolabilir ve boyutları değişebilir.

Nerelerde görülür?

OrthoInfo ve NHS'e göre ganglion kistlerinin görüldüğü yerler şunlardır:

• El bileğinin üst (sırt) yüzü: OrthoInfo'ya göre kistlerin sık görüldüğü bir yerdir.
• El bileğinin avuç içi tarafı
• Parmak dibi
• Parmak ucu: OrthoInfo'ya göre parmağın son ekleminde gelişen ganglion kistlerine "mukoz kist" denir.
• Ayağın üst kısmı: NHS'e göre kist ayağın üst yüzünde de görülebilir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve OrthoInfo'ya göre başlıca belirtiler şunlardır:

• Derinin altında, genellikle bir eklemin yakınında, düzgün yüzeyli ve yumuşak bir şişlik
• NHS'e göre bezelyeden küçük olandan birkaç santimetreye kadar değişen boyut
• OrthoInfo'ya göre kistin boyutunun etkinliğe göre değişmesi; çoğu durumda etkinlik arttıkça büyüyüp dinlenmeyle küçülmesi
• Çoğu zaman ağrı olmaması; ancak NHS'e göre etkilenen eklemi hareket ettirirken ya da sonrasında ağrı, sızı ya da uyuşma olabilmesi
• OrthoInfo'ya göre kistin eklemin üzerinden geçen sinirlere baskı yapması durumunda ağrı, karıncalanma ve kas güçsüzlüğü

OrthoInfo'ya göre çoğu ganglion kisti görünür bir şişlik oluşturur; ancak bazı küçük kistler deri altında gizli kalır. Bunlara "gizli (okült) ganglion" denir; örneğin bileğinizde ağrı olduğu hâlde belirgin bir şişlik olmayabilir. Büyük bir kist ise ağrı yapmasa bile görünümü nedeniyle rahatsızlık verebilir.

Neden olur, kimlerde görülür?

NHS ve OrthoInfo'ya göre ganglion kistlerinin nedeni her zaman bilinmemektedir. NHS, bazı kistlerin bir yaralanmanın ardından eklemden sıvı sızmasıyla geliştiğini belirtir.

Daha sık görüldüğü gruplar şunlardır:

• Kadınlar: NHS'e göre kadınlarda erkeklerden çok daha sıktır.
• Genç yetişkinler: OrthoInfo'ya göre 15–40 yaş arasındaki gençlerde sık görülür.
• Bileğine tekrar tekrar yük bindirenler: OrthoInfo, bileklerine sürekli yük bindiren jimnastikçilerde sık görüldüğünü belirtir.
• Eklem hastalığı (artrit) olanlar: OrthoInfo'ya göre ganglion kistleri artritli eklemlerde sık görülür. Parmağın son eklemindeki mukoz kistler bu eklemdeki artritle ilişkilidir ve en sık 40–70 yaş arasındaki kadınlarda görülür.

Tanı nasıl konur?

OrthoInfo'ya göre çoğu durumda tanı muayeneyle konur ve ek test gerekmesi seyrektir. Hekim kistin ne zamandır olduğunu, boyutunun değişip değişmediğini ve ağrı yapıp yapmadığını sorar; hassasiyet olup olmadığını anlamak için kistin üzerine bastırabilir.

• Işık tutma (transillüminasyon): Ganglion kistleri sıvı dolu olduğu için ışığı geçirir; katı tümörler ise geçirmez. OrthoInfo'ya göre bu basit test çoğu zaman tanıyı doğrulamak için yeterlidir.
• Ultrason: OrthoInfo'ya göre hızlı bir testtir ve çoğu zaman muayenehanede yapılabilir. Sınırları belirgin, sıvı dolu bir kisti gösterebilir ve ganglion kistini katı bir tümörden ayırmaya yardımcı olur. Bkz. Ultrason nedir?
• MR: Görülemeyen ve elle hissedilemeyen gizli kistleri bulabilir; MR'da kisti ekleme bağlayan ince bir sap da görülebilir. Bkz. MR nedir?
• Röntgen: Sıvı dolu kisti göstermez; ancak OrthoInfo'ya göre eklemdeki artrite bağlı değişiklikleri gösterebilir ve artrit ya da kemik tümörü gibi başka durumları dışlamak için çekilebilir.

OrthoInfo'ya göre hekim enfeksiyon ya da tümör gibi farklı bir sorundan şüphelenirse ek testler isteyebilir. Bu nedenle elde ya da bilekte yeni fark edilen bir şişliğin hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Muayeneye hazırlanırken

Hekiminizin soracağı sorulara hazırlıklı olmak için şu bilgileri önceden not etmeniz yararlı olabilir:

• Şişliği ilk ne zaman fark ettiğiniz
• Boyutunun zaman içinde ya da etkinliğe göre değişip değişmediği
• Ağrı, uyuşma, karıncalanma ya da güçsüzlük olup olmadığı
• Bölgede daha önce bir yaralanma geçirip geçirmediğiniz
• Eklemlerinizde artrit ya da başka bir eklem hastalığı tanısı olup olmadığı

Tedavi seçenekleri

NHS'e göre ganglion kistlerinin çoğu tedavi edilmeyi ya da çıkarılmayı gerektirmez; ağrı yapan ya da eklem hareketini etkileyen kistler için tedavi seçenekleri vardır. OrthoInfo'ya göre ilk tedavi cerrahi olmayan yöntemlerle yapılır. Kist ağrı yapıyorsa, hareketi kısıtlıyorsa ya da görünümü nedeniyle rahatsızlık veriyorsa seçenekler hekimle birlikte değerlendirilir.

İzlem

NHS'e göre ganglion kistleri genellikle tedavi olmadan düzelir; bu birkaç aydan bir yıla kadar sürebilir. OrthoInfo'ya göre ağrı ya da başka bir yakınma yoksa hekim kistin zaman içinde izlenmesini önerebilir; bu yaklaşım güvenlidir, çünkü ganglion kistleri kanser değildir ve yarısından fazlası kendiliğinden kaybolur.

Evde yapılabilecekler

NHS'e göre kist elinizi kullanırken ağrıyorsa şişliği ve ağrıyı azaltmak için ibuprofen gibi steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar kullanılabilir; eczacınız ağrı için uygun ilacı önerebilir. NHS bilek destekleri ya da elastik sargıların da denenebileceğini belirtir; eczacı bunların nasıl kullanılacağı konusunda yol gösterebilir.

Atel ya da destek

OrthoInfo'ya göre etkinlik bazen kistin büyümesine yol açar; bu da çevredeki yapılara daha fazla baskı yaparak ağrıya neden olabilir. Bilekliğe ya da atele almak belirtileri hafifletebilir ve kist bazen küçülebilir. Atelin ne kadar süre kullanılacağını hekiminizle belirleyin.

İğneyle boşaltma (aspirasyon)

NHS ve OrthoInfo'ya göre kistin içindeki sıvı bir iğneyle çekilebilir. OrthoInfo'ya göre bu yöntem kist çok ağrı yaptığında, etkinlikleri kısıtladığında ya da tanı konusunda soru işareti olduğunda düşünülebilir. En sık el bileğinin üst yüzündeki kistlerde uygulanır; bileğin avuç içi tarafındaki kistler büyük damar ve sinirlere yakın olduğu için daha zor boşaltılır. NHS, şişliği azaltmak için steroid iğnesinin de kullanılabildiğini belirtir. OrthoInfo'ya göre aspirasyon çoğu zaman kisti tamamen ortadan kaldıramaz; çünkü kistin ekleme ya da tendon kılıfına bağlanan kökü yerinde kalır ve kist yeniden dolabilir.

Ameliyat (eksizyon)

OrthoInfo'ya göre cerrahi olmayan tedaviler yakınmaları gidermezse ameliyat önerilebilir. Eksizyon adı verilen ameliyatta kist, çıktığı sapla birlikte çıkarılır; kökün tamamen alındığından emin olmak için eklem kapsülünün ya da tendon kılıfının bir bölümü de çıkarılabilir. NHS bunu küçük bir cerrahi işlem olarak tanımlar.

OrthoInfo'ya göre eksizyon genellikle günübirlik yapılır; hasta bir süre dinlendikten sonra aynı gün evine döner. Ameliyattan sonra bir süre hassasiyet, rahatsızlık ve şişlik olabilir. Çoğu kişi işlemden 2–6 hafta sonra olağan etkinliklerine döner. Ameliyat sonrası yara bakımı ve el hareketlerine ne zaman başlanacağı konusunda hekiminizin önerilerine uyun.

Yeniden oluşma

NHS'e göre çıkarılan kist genellikle geri gelmez, ancak bazen yeniden oluşabilir. OrthoInfo ise kistlerin iğneyle boşaltma ya da cerrahi olarak çıkarıldıktan sonra geri gelmesinin sık olduğunu vurgular. Bu nedenle tedavi seçenekleri konuşulurken yeniden oluşma olasılığı da değerlendirilmelidir.

Evde yapılmaması gerekenler

NHS, kisti kendiniz patlatmaya ya da sıkıp boşaltmaya çalışmamanızı önerir; bu girişim enfeksiyona ya da deri hasarına yol açabilir. Kistin boşaltılması gerekiyorsa bu işlem hekim tarafından yapılmalıdır.

OrthoInfo, eski bir ev yöntemi olan kisti kitap gibi ağır bir nesneyle vurarak patlatmaya çalışmaktan kaçınılmasını önerir. Bu yöntem elinizi yaralayabilir ve kistten kurtulmanızı sağlaması da olası değildir.

Ganglion kistiyle günlük yaşam

• OrthoInfo'ya göre ganglion kistleri kalıcı sakatlığa nadiren yol açar ve kendi hâline bırakılmaları güvenlidir; kist ağrı yapmıyorsa izlemekle yetinilebilir.
• Etkinlik kistin büyümesine ve ağrıya yol açıyorsa bunu hekiminizle konuşun; bileği destekle dinlendirmek belirtileri hafifletebilir.
• NHS'e göre kist büyürse ya da sert ve hareketsiz hâle gelirse hekiminize başvurun.
• Kisti patlatmaya, sıkmaya ya da ağır bir nesneyle vurmaya çalışmayın.