Erkeklerde depresyon: farklı görünebilen belirtiler

Depresyon nedir?

NIMH, depresyonu kişinin nasıl hissettiğini, düşündüğünü ve uyku, yemek ya da çalışmak gibi günlük işlerini nasıl yürüttüğünü etkileyen ve ciddi belirtilere yol açabilen bir ruh sağlığı sorunu olarak tanımlar. Kuruma göre majör depresyonda, en az iki hafta boyunca çoğu zaman süren ve günlük işleri etkileyen çökkün ruh hâli ya da ilgi kaybı görülür.

NIMH, depresyonun yaş, cinsiyet, köken, gelir, kültür ve eğitim düzeyinden bağımsız olarak herkesi etkileyebileceğini; genetik, biyolojik, çevresel ve psikolojik etkenlerin birlikte rol oynadığını vurgular. Kadınlara daha sık depresyon tanısı konsa da bu, erkeklerin depresyon yaşamadığı anlamına gelmez; erkeklerde belirtiler daha az fark ediliyor ya da farklı yorumlanıyor olabilir.

Erkeklerde depresyon nasıl görünebilir?

NIMH'nin erkeklerde ruh sağlığı sorunlarına işaret edebilecek belirtiler listesi şunları içerir:

• Öfke, sinirlilik veya saldırganlık
• Ruh hâlinde, enerjide veya iştahta belirgin değişiklikler
• Uykuya dalmakta güçlük ya da çok fazla uyuma
• Dikkati toplamada güçlük, huzursuzluk veya diken üstünde olma hissi
• Artan endişe ya da stres hissi
• Alkol, madde ya da her ikisinin kötüye kullanımı
• Süregen üzüntü veya umutsuzluk
• Duygusal olarak "düz" hissetme, olumlu duyguları hissetmekte zorlanma
• Yüksek risk içeren etkinliklere yönelme
• Açık bir nedeni olmayan ağrılar, baş ağrıları veya sindirim sorunları
• İş, aile veya sosyal yaşamı aksatan düşünce ya da davranışlar
• Ölüm ya da intihar düşünceleri

Bu belirtiler, erkeklerin depresyonu sıklıkla "sinirlilik", "stres" ya da "yorgunluk" olarak adlandırmasına ve sorunu ruh sağlığıyla ilişkilendirmemesine yol açabilir. Örneğin bir erkek kendini üzgün değil, sürekli gergin, tahammülsüz ve öfkeli olarak tanımlayabilir.

Bedensel belirtiler öne çıkabilir

NHS de depresyonun yalnızca duygusal değil bedensel belirtilerle de seyrettiğini belirtir: her zamankinden yavaş hareket etme veya konuşma, iştah veya kiloda değişiklik, kabızlık, açıklanamayan ağrılar, enerji düşüklüğü, cinsel istekte azalma ve uyku bozukluğu. Pek çok erkek doktora önce bu bedensel yakınmalarla başvurur; bu nedenle hekimin ruh hâlini de sorması ve kişinin bunu açıkça paylaşması önemlidir.

Sosyal yaşamdaki değişiklikler

NHS'ye göre depresyonda arkadaşlarla görüşmekten kaçınma, sosyal etkinliklere daha az katılma, hobileri ihmal etme ve ev, iş ya da aile yaşamında zorluklar görülebilir. Erkeklerde bu durum bazen işe aşırı gömülme ya da tam tersine işten uzaklaşma biçiminde de ortaya çıkabilir.

Depresyonu tetikleyebilecek yaşam olayları

Depresyon belirgin bir neden olmadan da ortaya çıkabilir; ancak bazı yaşam olayları riski artırabilir ya da var olan bir yatkınlığı görünür hâle getirebilir. Erkeklerde sık karşılaşılan zorlayıcı durumlar şunlardır:

• İş kaybı, işsizlik veya ekonomik sıkıntılar
• Boşanma, ayrılık ya da aile içi çatışmalar
• Bir yakının kaybı
• Emeklilik ve buna bağlı rol değişiklikleri
• Süregen bir bedensel hastalık, sakatlık veya ağrı
• Baba olmak ve buna eşlik eden uykusuzluk ve sorumluluk artışı
• Askerlik, kaza veya şiddet gibi travmatik deneyimler
• Yalnızlık ve sosyal destekten yoksunluk

Bu olaylar sonrasında üzüntü, kaygı veya öfke yaşamak doğaldır. Ancak bu duygular haftalar boyunca sürüyor, günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyor ya da giderek ağırlaşıyorsa, depresyon açısından değerlendirme yapılması gerekir.

Erkekler neden daha az yardım istiyor?

NIMH, erkeklerin son bir yıl içinde kadınlara göre daha az ruh sağlığı tedavisi aldığını belirtir. Bunun ardında farklı nedenler olabilir:

• Toplumsal beklentiler: "Erkek adam ağlamaz", "güçlü olmalısın" gibi kalıplar, duyguları dile getirmeyi zorlaştırabilir.
• Belirtileri tanımamak: Öfke, yorgunluk veya ağrılar depresyonla ilişkilendirilmeyebilir.
• Damgalanma kaygısı: Ruhsal bir sorunu olduğunu söylemenin iş veya sosyal çevrede olumsuz karşılanacağından çekinmek.
• Kendi başına çözme isteği: Sorunu yalnız halletmeye çalışmak ya da alkolle "rahatlamaya" yönelmek.

Bu engeller anlaşılırdır; ancak yardım istemek bir güçsüzlük göstergesi değil, sağlığına sahip çıkmanın bir yoludur. İlk adım için ruh sağlığı uzmanına gitmek zor geliyorsa, aile hekiminizle konuşarak başlayabilirsiniz; hekiminiz belirtilerinizi değerlendirip gerekirse sizi uygun bir uzmana yönlendirir. Depresyon tedavi edildiğinde kişinin iş, aile ve ilişkilerdeki işlevselliği de düzelebilir.

Alkol, madde ve risk alan davranışlar

NIMH'nin belirttiği gibi alkol veya madde kötüye kullanımı ve yüksek risk içeren etkinliklere yönelme, erkeklerde ruh sağlığı sorunlarının işaretleri arasında yer alır. Alkol kısa süreli bir rahatlama hissi verse de depresyonu derinleştirebilir, uykuyu bozabilir ve dürtüsel davranışları artırabilir. NIMH, depresyonla baş ederken alkol, nikotin ve reçetesiz ilaçlardan kaçınılmasını önerir.

Hızlı ve tehlikeli araç kullanma, kumar veya kontrolsüz harcama gibi davranışlar da altta yatan bir ruhsal sıkıntının dışa vurumu olabilir. Bu davranışlar hem kişinin hem çevresinin güvenliğini tehlikeye atabileceği için ciddiye alınmalıdır.

Erkeklerde intihar riski

NIMH, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) verilerine dayanarak erkeklerin intihar nedeniyle ölme olasılığının kadınlardan daha yüksek olduğunu belirtir. Bu nedenle erkeklerde depresyon belirtilerinin, özellikle umutsuzluk, ölüm düşünceleri, kendini başkalarına yük olarak görme veya vedalaşma davranışlarının ciddiye alınması çok önemlidir.

Bir yakınınızın bu tür düşünceleri olabileceğinden kaygılanıyorsanız, bunu doğrudan ve sakin bir şekilde sormak düşünceyi artırmaz; aksine konuşma fırsatı açabilir. Onu yalnız bırakmayın ve profesyonel destek almasına yardımcı olun.

Tedavi seçenekleri

Erkeklerde depresyonun tedavisi kadınlardakinden farklı değildir ve büyük ölçüde etkilidir. NIMH'ye göre başlıca tedavi seçenekleri şunlardır:

• Psikoterapi (konuşma terapisi): Bilişsel davranışçı terapi ve kişilerarası terapi depresyon tedavisinde kullanılan yöntemlerdir. Bilişsel davranışçı terapi olumsuz düşünce ve davranış kalıplarını değiştirmeye, kişilerarası terapi ise ilişkilerdeki sorunlarla baş etmeye odaklanır.
• İlaç tedavisi: NIMH'ye göre antidepresanların etkisini göstermesi genellikle dört ila sekiz hafta sürer. İlacın türüne hekim karar verir ve ilaçlar hekime danışmadan bırakılmamalıdır.
• Beyin uyarım tedavileri: Diğer tedavilere yanıt vermeyen ağır depresyonda değerlendirilebilecek seçeneklerdir.

NIMH ayrıca günde 30 dakikalık yürüyüş gibi düzenli fiziksel aktivitenin, düzenli uykunun, besleyici beslenmenin ve güvendiğiniz kişilerle bağlantıda kalmanın ruh hâline iyi gelebileceğini belirtir.

Bir yakınınızda fark ederseniz

Eşiniz, babanız, oğlunuz ya da bir arkadaşınızda bu belirtileri fark ederseniz:

• Yargılamadan, sakin bir anda konuşmayı deneyin. "Son zamanlarda çok yorgun ve gergin görünüyorsun, nasılsın?" gibi açık uçlu sorular sorun.
• Öfke patlamalarını kişisel algılamamaya çalışın; ancak kendi güvenliğinizi de koruyun.
• NIMH'nin önerdiği gibi profesyonel yardım almasını teşvik edin, destek, anlayış ve sabır gösterin.
• Randevu almasına veya randevuya gitmesine yardımcı olmayı teklif edin.
• İyileşmenin zaman ve tedaviyle mümkün olduğunu hatırlatın.