Deri kisti (epidermoid kist) nedir? Ateroma ve tedavisi

Deri kisti (epidermoid kist) nedir?

MedlinePlus epidermoid kisti, deri altında bulunan ve ölü deri hücreleriyle dolu kapalı bir kese ya da deri şişliği olarak tanımlar ve çok sık görüldüğünü belirtir. MedlinePlus'a göre kist, deri yüzeyine ait yapıların deri altına girmesiyle oluşur. Deri büyüdükçe bu bölgedeki hücreler vücudun başka yerlerinde olduğu gibi dökülemez ve kese ölü deriyle dolar. Kist yavaş büyür; MedlinePlus'a göre belli bir boyuta ulaştığında genellikle büyümesi durur.

NHS'e göre deri kistleri baş, yüz, boyun, göğüs ve sırt dahil vücudun çoğu bölgesinde oluşabilir; skrotumda ya da vajina içinde de görülebilir. NHS birçok farklı deri kisti türü olduğunu belirtir; bunlardan ikisi şunlardır:

• Epidermoid kist: Derinin en üst katmanında (epidermis) gelişir.
• Pilar kist: Kıl kökünde oluşur ve genellikle saçlı deride görülür.

NHS'e göre bu iki kist türü de bazen "sebase kist" olarak anılır. MedlinePlus, epidermoid kist için epidermal kist, keratin kisti, epidermal inklüzyon kisti ve foliküler infundibular kist gibi başka adların da kullanıldığını belirtir.

"Yağ kisti" adı neden yanıltıcı?

Epidermoid kistler bazen yağ kisti ya da sebase kist olarak adlandırılır. Ancak MedlinePlus'a göre bu doğru değildir, çünkü iki kistin içeriği farklıdır: Epidermoid kistlerin içinde ölü deri hücreleri bulunurken, gerçek sebase kistlerin içi sarımsı, yağlı bir maddeyle doludur. MedlinePlus, gerçek sebase kiste "steatokistoma" adı verildiğini belirtir.

Belirtileri: deri kisti nasıl görünür?

NHS ve MedlinePlus'ın tarif ettiği başlıca özellikler şunlardır:

• Deri altında yuvarlak bir şişlik
• MedlinePlus'a göre genellikle küçük ve ağrı yapmayan bir yumru
• NHS'e göre bezelyeden küçük boyuttan birkaç santimetreye kadar değişebilen büyüklük
• Yavaş büyüme
• NHS'e göre bazen ortasında küçük, koyu renkli bir nokta; MedlinePlus'a göre çoğu zaman ortasında küçük bir delik ya da çukur
• NHS'e göre kistlerin içinde çoğu zaman sıvı ya da irin bulunur

İltihaplanmış kistin belirtileri

MedlinePlus'a göre kist enfekte olduğunda ya da iltihaplandığında şu belirtiler görülebilir:

• Ciltte kızarıklık
• Hassasiyet ve ağrı
• Bölgede sıcaklık
• Kistten grimsi beyaz, peynirimsi, kötü kokulu bir maddenin akması

NHS, enfekte kistin ağrılı ve kırmızı olabileceğini, kızarıklığın esmer ve siyah tenli kişilerde daha zor fark edilebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre epidermoid kistler enfekte olarak ağrılı apselere dönüşebilir.

Deri kisti neden oluşur, kimlerde görülür?

MedlinePlus'a göre epidermoid kistlerin nedeni bilinmemektedir. NHS de herkesin deri kisti geçirebileceğini ve nedenlerinin her zaman bilinmediğini belirtir. NHS ve MedlinePlus'a göre şu durumlarda deri kisti görülme olasılığı daha yüksek olabilir:

• Aile öyküsü: Aile bireylerinde de kist bulunması; NHS'e göre özellikle pilar kistlerde.
• Yaş: MedlinePlus'a göre bu kistler yetişkinlerde çocuklardan daha sık görülür; NHS özellikle orta yaştaki yetişkinleri sayar.
• Cinsiyet: NHS kadın olmayı risk etkenleri arasında sayar.
• Akne: NHS'e göre akne bulunması olasılığı artırabilir. Bkz. Akne (sivilce) neden olur?
• Bazı nadir hastalıklar: NHS, ailesel adenomatöz polipozis sendromu gibi nadir bir hastalığın bulunmasını da sayar.

NHS, deri kistlerinin kanser olmadığını ve kisti olan birinden bulaşmadığını özellikle vurgular.

Deri kistiyle karışabilen durumlar

Deri altında hissedilen her şişlik epidermoid kist değildir. NHS, farklı yerlerde görülen başka kist türlerini de sıralar:

• Ganglion kisti: Bir eklem ya da tendonda gelişir; en sık bilek, el ve parmaklarda görülür.
• Baker kisti: Dizin arkasında sıvı dolu bir şişliktir.
• Bartholin kisti: Vajina girişinin hemen içinde, sıvı dolu küçük bir yumrudur.
• Meibomian kisti (şalazyon): Göz kapağında küçük bir yumru ya da şişliktir.

MedlinePlus'a göre bazı deri kanserleri kistik bir yumruya benzeyebilir. Bu nedenle deride yeni bir şişlik fark ettiğinizde kendi kendinize tanı koymak yerine hekiminize göstermeniz önerilir. Deride şişlik yapabilen diğer durumlar hakkında bilgi için Lipom ve Hidradenitis süpürativa sayfalarına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim çoğu durumda tanıyı deriyi muayene ederek koyar.

Bazı durumlarda ek incelemeler yapılabilir:

• Biyopsi: MedlinePlus'a göre başka durumları araştırmak için doku örneği alınması gerekebilir.
• Deri kültürü: MedlinePlus'a göre enfeksiyondan şüpheleniliyorsa deri kültürü yapılabilir.

Tedavi

NHS ve MedlinePlus'a göre sorun yaratmayan deri kistleri için tedavi gerekmez. MedlinePlus, epidermoid kistlerin tehlikeli olmadığını; belirti vermedikçe ya da kızarıklık veya hassasiyet gibi iltihap bulguları göstermedikçe tedavi gerektirmediğini belirtir.

İltihaplanmış ya da enfekte kist

• Ilık kompres: MedlinePlus'a göre hekim, kistin boşalıp iyileşmesine yardım etmesi için bölgeye ılık, nemli bir bez konmasını önerebilir.
• Antibiyotik: NHS ve MedlinePlus'a göre enfekte kistlerde antibiyotik verilebilir; MedlinePlus ağızdan alınan antibiyotiklerden söz eder.
• Steroid enjeksiyonu: MedlinePlus'a göre iltihaplanıp şişen kiste hekim steroid ilacı enjekte edebilir.
• Boşaltma ya da çıkarma: MedlinePlus'a göre şiş, hassas ya da büyük kistlerde hekim kisti boşaltabilir ya da ameliyatla çıkarabilir.

Cerrahi çıkarma

NHS'e göre büyük, ağrılı ve günlük yaşamı zorlaştıran kistler, örneğin saçınızı tararken tarağa takılan bir kafa kisti, çıkarılabilir. Sorun yaratmasa da yüz gibi görünür bir bölgedeki kistin çıkarılmasını tercih edebilirsiniz. İşlem şöyle yapılır:

1. NHS'e göre kistin çevresi lokal anesteziyle uyuşturulur.
2. Kist kesilerek çıkarılır.
3. Yara iyileştikten sonra küçük bir iz kalır.

MedlinePlus'a göre kist ameliyatla tamamen çıkarılmazsa tekrarlayabilir. NHS de ileride yeni deri kistleri gelişebileceğini belirtir.

İşlemden sonra

Ameliyat sonrasında yara bakımı, dikişler ve kontroller için hekiminizin önerilerine uyun. Yara iyileştikten sonra kesi yerinde küçük bir iz kalabilir. Yarada kızarıklık ya da ağrı gibi değişiklikler fark ederseniz hekiminize başvurun.

Evde nelere dikkat edilmeli?

• Kisti sıkmayın: NHS'e göre kist patlarsa enfekte olabilir; zaten enfekteyse sıkmak enfeksiyonu yayabilir. Kisti evde açmaya çalışmayın.
• Ilık kompres: Kist kızarık ya da hassassa, hekiminiz kistin boşalmasına yardım etmesi için ılık, nemli bir kompres önerebilir.
• Değişiklikleri izleyin: MedlinePlus, epidermoid kistiniz varsa kist kızarır ya da ağrılı hâle gelirse hekiminizi aramanızı önerir.